Кіріспе
Карл Тейлор Комптон (14 қыркүйек 1887 - 22 маусым 1954) - белгілі американдық физик және Массачусетс технология институтының (МИТ) президенті (1930 - 1948).
Karl Taylor Compton (September 14, 1887 – June 22, 1954) was a prominent American physicist and president of the Massachusetts Institute of Technology (MIT) from 1930 to 1948.
Алғашқы жылдары (18871912)
Карл Тейлор Комптон 1887 жылы 14 қыркүйекте Огайо штатының Вустер қаласында үш ағасының (олардың ішінде Артур Комптон мен Уилсон Мартиндейл Комптон) және бір қарындасының, Мэридің, үлкені болып дүниеге келді. Оның әкесі, Элиас Комптон, ескі американдық пресвитериандық отбасынан шыққан, ал анасы, Отелия Аугсбургер Комптон, Америка Құрама Штаттарына жаңадан көшіп келген алсазиялық және гессендік меннониттік отбасынан шыққан. Ол өте білімді отбасынан шыққан. Оның ағасы Артур атақты физик, ал әпкесі Мэри миссионер болған. 1897 жылдан бастап Комптонның жаздары Мичиган штатының Отсего көлінде кемпингпен өтіп, көктемде, қыста және жазда Вустердің мемлекеттік мектептеріне барады. Ол он бір жасынан бастап колледжге ақы төлеу үшін ауыр жұмыс істеді, құрылыс жобаларында, ферма жұмысында, қашардың терісін шаюшы, кітаптар таратушы, плитка және кірпіш фабрикаларында жұмыс істеді және Огайодағы асфальт жолдың бірінші милін зерттеді. 1902 жылы Комптон бір сыныпты өткізіп, соңғы екі жыл орта мектепте Вустер университетінің дайындық бөліміне оқуға түсті. 1908 жылы Вустерді философия бакалавры дәрежесімен дипломмен бітірді, содан кейін 1909 жылы оның магистрлік диссертациясы "Физикалық шолу" журналында жарық көрді. 1909-1910 жылдары ол Принстон университетінің аспирантурасына түсуге дейін Вустердің химия кафедрасында нұсқаушы болды. Ол жерде ол Портер Огден Джейкобс стипендиясын алды және Оуэн Уилланс Ричардсонмен бірге жұмыс істеді және ультрафиолет сәулесімен шығарылған электрондар, электрон теориясы және фотоэлектрлік эффект туралы бірнеше мақала жариялады. Ричардсон Комптонның еңбектерімен Нобель сыйлығын алды. 1912 жылы Комптон Ph. Принстон университетінің "Сумма кум лауд" магистрі.
Рид колледжі мен Бірінші дүниежүзілік соғыс (19131918)
1913 жылдың маусым айында Комптон Ровена Реймондқа үйленді. Олар Портлендтегі Рид колледжіне көшіп барды, онда Комптон физика оқытушысы болды. 1915 жылы Принстонға физика кафедрасының доценті болып оралды. Ол сонымен қатар "General Electric Corporation" компаниясында кеңесші болып жұмыс істеді. Ол Принстондағы және Сигнал корпусындағы соғыс күштеріне үлес қосты. 1917 жылдың желтоқсанында Комптон Париждегі АҚШ елшілігіне ғылым атташесі ретінде тағайындалды.
Принстон университеті (1918-1930)
1918 жылғы қарулы келісімнен кейін, Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін, Комптон әйелі мен үш жасар қызы Мэри Эвелинмен бірге Принстонға оралды. 1919 жылдың маусым айында Комптон профессор атағын алды және Палмер зертханасында жұмыс істеді, онда оның оқыту қабілеті әйгілі болды. Оның зерттеулері электроника және спектроскопия саласында металдар арқылы фотоэлектронның өтуі, иондану, газдардағы электрондардың қозғалысы, флуоресценция, электр доғасының теориясы, сынап буының сіңіру және эмиссия спектрлері, электрондар мен атомдардың соқтығысуы сияқты тақырыптар бойынша жүргізілді. 1912 жылы О.Т. Ричардсонмен бірге жазған "Фотоэлектрлік эффект" атты еңбегі Эйнштейннің 1905 жылғы фотоэлектрлік эффект туралы еңбегін алғашқы тексерулердің бірі болды. 1919 жылдың күзінде Ровена қайтыс болды. 1921 жылы Комптон Маргарет Хатчинсонға үйленді, олардың қызы Жан және ұлы Чарльз Артур болды. 1927 жылы Комптон Палмер зертханасының ғылыми-зерттеу директоры және Сайрус Фогг Брэкет профессоры болып тағайындалды. 1929 жылы ол бөлімге жетекші болып тағайындалды. Принстонда оқыған кезінде оның атынан жүзден астам мақала жарық көрді. 1923 жылы Комптон Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды, ал 1924 жылы Ұлттық ғылым академиясының мүшесі болды, ол физика бөлімінің төрағасы болды (1927-1930). 1925 жылы ол Америка физикалық қоғамының (АФҚ) вице-президенті болып тағайындалды, ал 1927 жылы оның президенті болды. Комптон сонымен қатар Американың Оптикалық қоғамының мүшесі, Америка химиялық қоғамының, Франклин институтының және басқа да кәсіби инженерлік қоғамдардың мүшесі болды.
Массачусетс технология институты (19301954)
1930 жылы Комптон MIT корпорациясының шақыруын қабылдап, Massachussets Institute of Technology (MIT) -дің президенті болды. Бұл инженерлік мектеп инженерлік және ғылым арасындағы байланысты қайта анықтады. Ол Америкадағы Ұлы депрессияның басында, экономикалық дағдарыс кезінде және ғылым әлеуметтік аурулар мен ұлттық үмітсіздіктің көзі ретінде шабуылға ұшыраған кезде билікке келді. Комптон институтта негізгі ғылыми зерттеулерді күшейтуді және ғылым мен технологияның өкілі болуды көздеді. Комптон президенттік қызмет атқарған кезде ұйым революциялық өзгерістерге ұшырады. Ол ғылым мен инженерлік білім берудің жаңа әдісін жасады, оның ықпалы МТИ-ден тыс жерлерде де сезілді. Ол инженерлік білім беруді дамыту қоғамында белсенді қызмет атқарды және 1938 жылы оның президенті болды. Ол инженерлік мектептерді аккредиттеудің жаңа стандарттарын орнатуда жетекші болды. Ол ғалымдар мен инженерлерге кең ауқымды білім беру керек деп сенді, ол заман талабына сай болды және ғылым индустриялық прогрестің элементі болуы керек. 1930 жылдардың басында Комптон APS мүшелерімен Америка физика институтын (AIP) құрды. 1931-1936 жылдары AIP кеңесінің төрағасы болған кезде, ұйым физиканың тақырыптық салаларын дамыту үшін бірнеше түрлі қоғамдардың федерациясына айналды. Ол сол дәуірде физиканың тез дамып келе жатқан зерттеулерінің зерттеу нәтижелерін жариялауға демеушілік етті. 1948 жылы Комптон MIT президенті лауазымынан кетіп, MIT корпорациясының президенті болып сайланды. 1954 жылы 22 маусымда қайтыс болғанға дейін осы қызметте болды.
Әскери қызметпен ынтымақтастық (1933-1949 жж.)
1933 жылы АҚШ президенті Рузвельт Комптондан екі жылға созылған жаңа ғылыми кеңеске төрағалық етуді сұрады. Бұл оны жоғары деңгейдегі үкіметке сенімді ғылыми кеңестер беру қажеттігін түсінген ғалымдардың қатарына қосты. Екінші дүниежүзілік соғыс басталуы 1940 жылы Ванневар Буш төрағалығымен құрылған Ұлттық қорғаныс зерттеу комитетінің (NDRC) басталуына себеп болды. Комптон NDRC мүшесі болды және D бөлімінің басшысы болды, ол негізінен радар, өртке қарсы бақылау және жылу сәулеленуін зерттейтін академиялық және өндірістік инженерлер мен ғалымдар тобын жинауға жауапты болды. 1941 жылы NDRC ғылыми зерттеулер және даму кеңсесіне (OSRD) қосылды, онда Комптон Ұлыбританияға АҚШ-тың радарлық миссиясына төрағалық етті. 1942 жылдың тамызында Рузвельт Комптонды резеңке зерттеу комитетінің құрамына тағайындады, ол синтетикалық резеңкелерді әзірлеудегі техникалық бағыт бойынша соғыста резеңке өнімдерінің жоғалуынан туындаған қақтығыстарды шешу үшін зерттеу жүргізді және ұсынымдар жасады. 1945 жылы Комптон президенті Гарри С. Трумэнге атом бомбасын қолдану туралы кеңес беру үшін тағайындалған Уақытша комитеттің сегіз мүшесінің бірі болып таңдалды. 1945 жылы Жапонияның берілуімен Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталып, Комптон OSRD-ден кетті. 1946 жылы Комптон Президенттің әскери дайындық жөніндегі консультативтік комиссиясына төрағалық етті. Ол "Атлантик" журналына "Егер АҚШ атом бомбасын ешқашан тастамаса ше?" деген мақала жазды. Ол бомба тастау жүз мыңдаған адамның өмірін құтқарып қалды деп мәлімдейді. Президент Гарри С. Трумэн бұған келісіп жауап берді. 1946 жылдан 1948 жылға дейін ол Теңіз зерттеулер кеңесші комитетінің мүшесі болды. Комптон 1948-1949 жылдары бірлескен зерттеулер және даму кеңесінің төрағасы болды, ол денсаулық жағдайына байланысты орнынан кетті.