Кіріспе

Hartlaub's spurfowl немесе Hartlaub's francolin (Pternistis hartlaubi) - фазан тұқымдасына жататын құс. Намибия мен Анголаның жарлық аймағында таралған. Жалпы атауы мен латын екілік атауы неміс дәрігері және орнитологы Густав Хартлаубтың есімімен аталады.

Таксономия

Хартлаубтың шұңқыр құсын 1869 жылы португал табиғатшылы Хосе Висенте Барбоса ду Бокаж Анголаның Хуйла провинциясынан жиналған үлгіден сипаттады. Ол Francolinus hartlaubi деген екілік атауды шығарды. Қазіргі кезде бұл түр 1832 жылы неміс натуралисі Иоганн Георг Ваглер енгізген Птернист тұқымдасына жатқызылады. Hartlaubi деген атау неміс дәрігері және орнитологы Густав Хартлаубтың құрметіне таңдалды. 2019 жылы жарияланған молекулалық филогенетикалық зерттеуде Хартлаубтың шұңқыры тұқымдастағы басқа түрлерге базальды екені анықталды. Hartlaub's spurfowl монотиптік болып саналады: ovambensis, bradfieldi және crypticus түрлерінің түрлері сипатталған, бірақ танылмаған. Аталықтардың маңдайы қара қоңыр, көздері ақ түсті, құлақтары қызғылт. Жоғарғы бөліктері қоңыр сұр түсті, қараңғы жолақтар мен жолақтар бар. Төменгі бөліктері кең қара жолақтармен ашық сұр түсті. Бұл қоңыр және сары. Аяқтары жалпақталған шұңқырлары бар сары түсті. Аналықтардың жоғарғы мүшелері аталықтарына ұқсас. Төменгі бөліктері, басы, мойыны қоңыр жолақсыз, көк түсті. Екеуінің де есептері тең емес. Жас аталық еркек еркекке ұқсас, бірақ жоғарғы жағында ұсақ сызықтар бар. Жас аналық жануардың пішіні ересекке ұқсас.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Хартлаубтың шұңқырлары оңтүстік-батыс Африкаға тән, тек солтүстік-орталық және солтүстік-батыс Намибияда және Анголаның оңтүстік-батысындағы шағын аймақта кездеседі. Hartlaub's spurfowl - орташа биіктіктегі құрғақ және жартылай құрғақ аймақтардың тұрғыны. Оның таңдаған мекені - жоғары жерлер, көбінесе жартасты гранит пен құмтасты шығыңқы жерлерде (жергілікті тұрғындарға коппи), жартылай шөл даламен қоршалған. Бұл жерлер әрқашанда салыстырмалы түрде тығыз шөптер мен бұталармен байланысты. Қызыл құс (Pternistis adspersus) және Оранж өзенінің франколин (Scleroptila gutturalis) осы түрмен қатар кездеседі, бірақ олар әртүрлі тіршілік ету ортасын алады. Қызыл құлақшы құстар су ағыстары бойындағы бұталарды жақсы көреді, ал Оранж өзенінің франколиндері Хартлаубтың құстары орналасқан таулардың беткейлерінде кездеседі.

Өсіру

Хартлаубтың шұңқырлары әр аймақты белгілейтін шекаралық шақыру орындарының саны өзгеріп отыратын тұрақты аумақтық болып көрінеді. Аумақтық жұптар қоңырау орындарын күн сайын антифоналдық дуэттер үшін жүйелі түрде пайдаланады. Белгілі бір шақыру орындарын пайдалану жиілігіне көршілес жұптардың күнделікті дуэттесуінен гөрі белгілі бір шекараларда жұпсыз әйелдердің болуы (дауыстар) көбірек әсер етеді. Hartlaub франколиндерінің аумағының орташа көлемі 40863,9±12016,1 шаршы метр (n = 12 жұп). Жыл сайынғы көбейту жетістіктері мен ұрпақтардың тіршілік етуіне байланысты 1983 жылдан 1989 жылға дейін зерттеу аймағының орташа популяция тығыздығы 0,82 га бір құстан 2,04 га бір құсқа дейін, орташа жылдық популяция тығыздығы 1,43 га бір құстан болды. Шақыру орындары мен радиотелеметрия арқылы анықталған сыртқы құрғақ көпбұрыш аудандарында айтарлықтай айырмашылықтар болған жоқ. Алайда, ядролық диапазондар мен жұптардың пайдалану үлестірілімдері, әсіресе әртүрлі күнделікті қызметтің бірнеше ядролары тек радиотелеметрия арқылы ғана ажыратылады. 90% маусымдық таралудың бірнеше ядролары әйелдер сүйетін азық-түлік ресурстарының әртүрлі таралуымен және жастарды өсіру кезінде жәндіктердің, әсіресе құпия термиттердің таралуымен байланысты. Аумақтық жұптардың антифоналдық дуэттері дуэттердің әйел дауысты элементтеріндегі уақытша және құрылымдық айырмашылықтар негізінде дыбыстық жағынан ерекшеленеді. Аумақтық жұптар өздерінің болуын жарнамалау үшін күн сайын антифоналдық дуэттерді қолданады, ал мұндай шақыру күн шыққаннан кейін көп ұзамай жиі болды. Жұптанбаған аналықтардың қоңырау шалу жиілігі аймақтық жұптарға қарағанда әлдеқайда көп, көбінесе күні бойы, күн шыққаннан кейін және күн батқанға дейін. Жарнамалық шақыруларды қайталау эксперименттері бойынша, жұпсыз әйелдер, қалыптасқан жұптардың аумақ шекаралары ішінде, аймақтық әйелдерден күшті дауыстық және мінез-құлықтық жауаптар алды. Ерлер әйелдерге қарағанда үндері кең, ал әйелдер көбірек дауыс шығарады. Хартлаубтың шұңқырларының жұптасу жүйесін әйелдер үстемдік ететін ресурстарды қорғау моногамиясы деп сипаттауға болады. Көпжылдық аумақтық ресурстарды (азық-түлік, дәстүрлі шақыру орындары, баспана және қолайлы ұя орындары) ең алдымен әйелдер қорғайды. Басқа әйелдерді ресурстың маңайынан алып тастау арқылы қорғаныс әйел еркек сапарға, өмірлік жұптасуға және осылайша уытты ұрықтануға кепілдік берілген ұрықтануға қол жеткізуге үміттене алады. Жұптық байланыс ритуалдық мінез-құлықпен, соның ішінде жұптың ерекше (қыз бастаған) антифоникалық дуэттенуі және құдалану мен инкубация кезінде кері монтаждау арқылы сақталады. Жыныстық қатынастар "әйелдерге" тән және ол аңшылықтың әсерінен қатты әсер етеді, қатты дауысты әйелдер саны көп және жұптаспаған еркектер мүлдем жоқ. Жыныстық рөлді кері бұрған моногамияның жыныстық дихроматикалық және диморфты түрлерде кездесетіндігі ерекше, аталықтары қызғылт түсті және аналықтардан біршама үлкен.

Тамақ және азықтандыру

Орналасқан жерін пайдалану, азық іздеу және еркек және әйел Хартлаубтың жемшөп құстарының тамақтануы әр түрлі мекенде әр түрлі мөлшердегі құрттар, тұқымдар мен жәндіктердің болуымен байланысты. Олар негізінен гранитті жерлерден азық табады және әр түрлі тамақтандыру әдістерін қолданады, азық іздеу мінез-құлқында және азырақ дәрежеде тамақтану құрамында жыныстық айырмашылықтар бар. Ер адамдар әйелдерге қарағанда азық-түлік түрлерінің әртүрлілігін көбірек пайдаланады, бірақ жыныстар арасында тамақтанудың айтарлықтай көп болуы және тамақтандырудың жыныстық айырмашылығы әр жыныстың кейбір азық-түлік түрлеріне басымдық беруіне әкеледі. Әсіресе, функционалдық ерекшеліктер әйелдердің қазған әдеттерінен туындайды, бұл еркектердің азық іздеу әдістерінің кең ауқымына, соның ішінде жасырын термиттерді ашудың еркектерге тән азық іздеу әдісіне қайшы келеді. Салыстырмалы түрде үлкен құйрықты әйелдер Cyperus spp. құрттарын қазуға маманданған, бұл түрде, негізінен, әйелдер жүзеге асырады, еркектер бөжәлер мен тұқымдардың әртүрлі тағамдарын іздеуге пропорционалды түрде көп уақыт жұмсайды. Бұл жыныстық айырмашылықтар тамақтануда, ол жыртқыш пен жыныстық таңдау қысымына жауап ретінде бейімделеді деп есептеледі. Әйелдердің тамақтануының салыстырмалы түрде тар спектрі аумақтық ресурстарды күшті қорғаудың себепші факторы болуы мүмкін. Hartlaub's spurfowl жұппен немесе төрт адамға дейінгі шағын отбасылық партияларда кездеседі және шақыру болмаса, көзге түспейді. Олар қатты тастардың арасында жасырынуды жөн көреді. Құстар тез ұшып бара жатқанда, қатты дауыста "крек" деп айқайлайды.

Мәртебе

Hartlaub's spurfowl оның шектеулі аймағында өте жиі кездеспейді. Намибияда 26 000 құс бар деп есептелді. Алайда, оның сақталу мәртебесіне қауіп төніп тұрған жоқ, себебі оның мекендеу ортасы қазіргі уақытта адамдар үшін коммерциялық жағынан аз құнды. Гранит кен өндіру олардың тіршілік ортасына қауіп төндіреді. Шымшықтар - құс құстары, бірақ Хартлаубтың асханасы ерекше құндылықтарға ие бола алмайтындай шағын.