Кіріспе
Митар Суботич "Суба" (; 23 маусым 1961 – 2 қараша 1999), сонымен қатар Rex Ilusivii (лат. "Иллюзиялар королі") деп танылған, серб текті музыкант және композитор болды. 1999 жылдың қараша айында қайтыс болғандықтан, ол Бразилияның ең танымал продюсерлерінің бірі болуға дайын тұрған. Суботич Сербияның Воеводина облысындағы Нови-Сад университетінде білім алғаннан кейін Белградта электронды музыканы оқыды. 1980-жылдарда ол "Экатарина Велика", "Хаустор", "Марина Перажич" сияқты югославиялық жаңа толқынның бірнеше танымал альбомдарын жазып, өндіргендіктен, бұрынғы Югославияда электронды музыканың пионері болды. 1986 жылы оның электронды музыка мен югославиялық халық әуендерінің қосылысынан туған "In The Mooncage" шығармасы ЮНЕСКО-ның Мәдениетті дамыту жөніндегі халықаралық қорының сыйлығына ие болды, бұл Бразилиядағы афро-бразилиялық ырғақтарды зерттеуге арналған үш айлық стипендияны қамтыды. Ол елге және оның музыкасына ғашық болып, 1990-жылдары Сан-Паулуға көшіп, өзінің жемісті өндірісін бастап, аяқтады. Сол кезде ол Милан Младеновичтің соңғы жобасы "Ангелдің тынысы" ("Angel's Breath") жобасына қатысып, өзінің танымал "Сан-Паулу мойындары" ("São Paulo Confessions") альбомын жазды. 1999 жылдың 2 қарашасында ол өзінің жаңа табылған дивасы Бебель Гилбертоның альбомын пост-өндіріс кезеңінде дайындап жатқанда, студиясы өртенді. Түтінге уланып, ол онымен бірге жаңа жазылған материалды құтқаруға тырысып қайтыс болды. Суба "São Paulo Confessions" альбомы шыққаннан кейін бірнеше күн өткен соң және Бэбель Гилбертоның "Tanto Tempo" альбомы аяқталғанға дейін қайтыс болды, бұл Бразилиядан тыс ең көп сатылған бразилиялық альбом болды.
Алғашқы жылдары (1961-1982)
Митар Суботич "Суба" 1961 жылғы 23 маусымда Нови-Сад қаласында дүниеге келді. Ол музыкалық мектепте оқып, аккордеонда ойнап, Югославияда және шетелде аккордеон оркестрімен көзге түсті. Рок музыканты ретінде мансабын 96% және XX век (20th Century) атты қысқа өмір сүрген топтарда клавишник ретінде бастады, соңғысы 1982 жылы тарады. Нови-Сад университетінің музыка академиясында композиция және оркестрлеуді оқыды, сол кезде электрондық музыкаға қызығушылық танытты. Янжетов сол кездегі оның маңызды серіктестерінің бірі болды, ол оған комикс кейіпкерінің атымен Rex Ilusivii псевдонимін ұсынды, оған бірнеше идея берді және бірнеше композицияға ат қойды. Альбомды жазу және шығарумен бірге Суботич теледидар, театрлық қойылымдар мен хореодрамаларға музыка жазды: Харис Пашовичтің "Иванның емен ағашы" ("Jelka kod Ivanovih") және "Мара АҚШ" ("Mara SAD"), Нада Кокотовичтің "Нұхтың кемесі" ("Nojeva barka"), "Жоғалған уақытты іздеу" ("U potrazi za izgubljenim vremenom"), "Көк сақал" ("Plavobradi") және "Медея" ("Medeja"), сондай-ақ Соки Джонның "Шма" ("Šma"). Obojeni Program сияқты бірнеше Нови-Сад топтары Суботичті өз жазбаларында дыбыс инженері ретінде пайдаланды. Серб халық әндерінің мотивтері арқылы ерте туындыларында көрсеткен электроакустикалық музыкаға деген қызығушылығы оны Парижге алып келді, онда 1985 жылы ол театрға музыка жазды және IRCAM институтында электрондық акустикалық музыка саласындағы білімін кеңейтті. Жазылған материалдың бір бөлігі 1994 жылы бразилиялық COMEP Music лейблі арқылы The Dreambird деп шығарылды. Ол сонымен қатар сол кездегі танымал бразилиялық музыканттармен және топтармен ынтымақтастыққа кірісті: Катия Б, Сибелле, Тациана, Бебель Гилберто (танымал бразилиялық әнші Жаоа Гилбертоның қызы), Арналдо Антунес, Марина Лима, Мариса Монте, Жаоа Донато, Жаоа Парайба және Местре Амброзио. Сербиялық сыншы Петар Лукович альбомды сынға алып: "Angel's Breath – жұмсақ, оңай жазба емес; ол назар аударуды, қатысуды талап етеді; бұл тыңдаушымен тыңдаушы ретінде сәйкес келетін альбом. Мұндай серб рок альбомдарында мұндай нәрсе ешқашан болған емес, және Милан Младенович кеткеннен кейін, мен осылай болмайды деп қорқамын". "Сан-Паулу мойындары" бүкіл әлем бойынша оң пікірлер алды. Алайда, 1999 жылғы 2 қарашада, "Сан-Паулу мойындары" альбомын насихаттау кешінде, студиясы өртенгеннен кейін жазбаларды құтқаруға тырысқанда Суботич 38 жасында қайтыс болды. 2008 жылдан бастап Нови-Сад Exit фестивалінің әлемдік музыка сахнасы Суба сахнасы деп аталды. 2012 жылғы қаңтарда Нови-Сад Лиман паркінде музыканттың құрметіне Митар Суботич алаңы ашылатыны туралы хабарланды. 2022 жылғы қазан айында Милана Куличаның жобалаған Митар Суботич ескерткішінің жеңімпаз жоспарлары көпшілікке таныстырылды. Ескерткіштің құрылысын Митар Суботич Суба қорының қолдауымен Нови-Сад Еуропа Мәдениет Отағы қоры бастады. 2023 жылғы 6 қарашада ескерткіш Лиман паркіндегі Суба алаңында ашылды. Мүсіннің ашылуына Нови-Садтың көптеген тұрғындары, соның ішінде суретшіні және оның отбасын білетіндер қатысты. Суботич Марина Перазичпен бірге жазған "Көк таң" ("Plava jutra") әнін Ана Софренович орындады, жазба 1994 жылы шыққан әртүрлі суретшілердің "Bez struje (Unplugged)" жинағында пайда болды. 2002 жылы Бразилия мен Ұлыбританиядан шыққан музыканттар тобы, соның ішінде Cibelle, Trio Mocotó мүшесі Жаоа Парайба, Марина Лима, Фил Ашер және Juryman, Suba құрметіне Tributo альбомын жазды. 2005 жылы Суботичтің өміріне арналған Rex Ilusivii In Vitro / Suba Within Us балетін хореограф Александра Кетиг қойды, ал қойылымға арналған саундтрек сол аттас альбомда жарық көрді. 2012 жылы Суба Коннекшн Бенд, Суботичтің Бразилиядағы мансабында жұмыс істеген музыканттардан құралған супертоп, Жаоа Парахиба жетекшілігімен, Exit фестивалінің Суба сахнасында өнер көрсетті. 1988 жылы әртүрлі суретшілердің жинағы Ventilator 202 vol. 1, Суботичтің "Зла коб" әнімен бірге, YU 100: najbolji albumi jugoslovenske rok i pop muzike (YU 100: Югославияның ең үздік поп және рок альбомдары) кітабындағы 100 ең үздік югославтық халықтық музыка альбомдарының тізімінде 100-ші орынды иеленді. 2006 жылы "Көк таң" ("Plava jutra") әні Сербияның B92 радиосының тыңдаушылары жүргізген сауалнама бойынша B92 Top 100 Отандық әндер тізімінде 66-орынды иеленді. Тізімде сондай-ақ Екатерина Великаның "Samo par godina za nas" әні бірінші орынға, Хаустордың "Šejn" әні екінші орынға, "Ena" әні 11-орынға, ал Ла Страданың "Okean" әні 39-орынға ие болды, бәрі де Суботич өндірген альбомдардан алынған. Тізімде сондай-ақ Суботичтің өлімінен бұрын өндірген Бэбель Гилбертоның Tanto Tempo альбомы да болды. "Disillusioned!" альбомынан алынған "Nabor na postelji (Courage)" ("Жинақтағы әжір (Батылдық)") және "Angel's Breath" альбомынан алынған "Crv" әндерінің мәтіні, екеуі де Милан Младенович жазған, Петр Янжатовичтің Pesme bratstva, detinjstva & potomstva: Antologija ex YU rok poezije 1967–2007 (Бауырластық, балалық шақ және ұрпақтар әндері: 1967–2007 жылдар аралығындағы экс-Югославия рок поэзиясы антологиясы) кітабында жарияланды.
The interest for electroacoustic music, which he had shown since his early works through the motifs of Serbian folkloric lullabies, took him to Paris, where, in 1985, he composed theatre music and at the IRCAM institute, he expanded his knowledge in the field of electronic acoustic music. Part of the recorded material was released as The Dreambird in 1994 by the Brazilian label COMEP Music. He had also started collaborating with notable Brazilian musicians and bands of the time: Katia B, Cibelle, Taciana, Bebel Gilberto (the daughter of the famous Brazilian singer João Gilberto), Arnaldo Antunes, Marina Lima, Marisa Monte, João Donato, João Parayba, and Mestre Ambrósio. The Serbian critic Petar Luković, in a critical review of the album said: "Angel's Breath is not a soft, easy going record; it demands attention, participation; it is an album which corresponds with the listener as much as the listener corresponds with itself. Such Serbian rock albums have never had this, and with the departure of Milan Mladenović, I am afraid will never have ". São Paulo Confessions received positive critics worldwide. However, on 2 November 1999, on the evening of the São Paulo Confessions album promotion, in an attempt to rescue the recordings from his studio which had been caught up in a fire, Subotić died at the age of 38. Since 2008, the Novi Sad Exit festival world music stage was named Suba Stage. In January 2012, it was announced that the Novi Sad Liman park would get a Mitar Subotić place in honor of the musician. In October 2022, the winning ideal plans for Mitar Subotić′s monument, designed by Milana Kulića, were revealed to the public. The commission for the monument was initiated by the Novi Sad European Capital of Culture Foundation with the support of the Mitar Subotić Suba Foundation. On 6 November 2023, The monument was unveiled at Suba′s Plateau in Liman Park. The unveiling of the sculpture was attended by many Novi Sad residence, including those who knew the artist and his family. The song Subotić recorded with Marina Perazić, "Plava jutra", was covered by Ana Sofrenović and the recording appeared on the various artists unplugged compilation Bez struje (Unplugged) in 1994. In 2002, a group of musicians from Brazil and the United Kingdom, including Cibelle, Trio Mocotó member João Parahyba, Marina Lima, Phil Asher and Juryman, recorded the Suba tribute album Tributo. In 2005, the Rex Ilusivii In Vitro / Suba Within Us ballet based on Subotić's life was written by choreographer Aleksandra Ketig and the soundtrack for the play was released on the album of the same name. In 2012, the Suba Connection Band, a supergroup consisting of musicians Subotić's had worked with during his career in Brazil, fronted by João Parahyba, performed at the Exit festival's Suba stage. In 1988, the various artists compilation Ventilator 202 vol. 1, featuring Subotić's song "Zla kob", appeared as number 100 of the list of the 100 greatest Yugoslav popular music albums in the book YU 100: najbolji albumi jugoslovenske rok i pop muzike (YU 100: The Best albums of Yugoslav pop and rock music). In 2006, the song "Plava jutra" ("Blue Mornings") was number 66 on the B92 Top 100 Domestic Songs list, polled by the listeners of the Serbian Radio B92. The list also featured Ekatarina Velika song "Samo par godina za nas" as number one, Haustor songs "Šejn" as number two and "Ena" as number 11, and La Strada song "Okean" as number 39, all from the albums produced by Subotić. The list also featured the Bebel Gilberto album Tanto Tempo produced by Subotić before his death. The lyrics of the song "Nabor na postelji (Courage)" ("Wrinkle in the Sheets (Courage)"), from the album Disillusioned!, and "Crv", from Angel's Breath, both written by Milan Mladenović, were featured in Petar Janjatović's book Pesme bratstva, detinjstva & potomstva: Antologija ex YU rok poezije 1967 2007 (Songs of Brotherhood, Childhood & Offspring: Anthology of Ex YU Rock Poetry 1967 2007).