Кіріспе

Митар Суботич "Суба" (; 23 маусым 1961 – 2 қараша 1999), сонымен қатар Rex Ilusivii (лат. "Иллюзиялар королі") деп танылған, серб текті музыкант және композитор болды. 1999 жылдың қараша айында қайтыс болғандықтан, ол Бразилияның ең танымал продюсерлерінің бірі болуға дайын тұрған. Суботич Сербияның Воеводина облысындағы Нови-Сад университетінде білім алғаннан кейін Белградта электронды музыканы оқыды. 1980-жылдарда ол "Экатарина Велика", "Хаустор", "Марина Перажич" сияқты югославиялық жаңа толқынның бірнеше танымал альбомдарын жазып, өндіргендіктен, бұрынғы Югославияда электронды музыканың пионері болды. 1986 жылы оның электронды музыка мен югославиялық халық әуендерінің қосылысынан туған "In The Mooncage" шығармасы ЮНЕСКО-ның Мәдениетті дамыту жөніндегі халықаралық қорының сыйлығына ие болды, бұл Бразилиядағы афро-бразилиялық ырғақтарды зерттеуге арналған үш айлық стипендияны қамтыды. Ол елге және оның музыкасына ғашық болып, 1990-жылдары Сан-Паулуға көшіп, өзінің жемісті өндірісін бастап, аяқтады. Сол кезде ол Милан Младеновичтің соңғы жобасы "Ангелдің тынысы" ("Angel's Breath") жобасына қатысып, өзінің танымал "Сан-Паулу мойындары" ("São Paulo Confessions") альбомын жазды. 1999 жылдың 2 қарашасында ол өзінің жаңа табылған дивасы Бебель Гилбертоның альбомын пост-өндіріс кезеңінде дайындап жатқанда, студиясы өртенді. Түтінге уланып, ол онымен бірге жаңа жазылған материалды құтқаруға тырысып қайтыс болды. Суба "São Paulo Confessions" альбомы шыққаннан кейін бірнеше күн өткен соң және Бэбель Гилбертоның "Tanto Tempo" альбомы аяқталғанға дейін қайтыс болды, бұл Бразилиядан тыс ең көп сатылған бразилиялық альбом болды.

Алғашқы жылдары (1961-1982)

Митар Суботич "Суба" 1961 жылғы 23 маусымда Нови-Сад қаласында дүниеге келді. Ол музыкалық мектепте оқып, аккордеонда ойнап, Югославияда және шетелде аккордеон оркестрімен көзге түсті. Рок музыканты ретінде мансабын 96% және XX век (20th Century) атты қысқа өмір сүрген топтарда клавишник ретінде бастады, соңғысы 1982 жылы тарады. Нови-Сад университетінің музыка академиясында композиция және оркестрлеуді оқыды, сол кезде электрондық музыкаға қызығушылық танытты. Янжетов сол кездегі оның маңызды серіктестерінің бірі болды, ол оған комикс кейіпкерінің атымен Rex Ilusivii псевдонимін ұсынды, оған бірнеше идея берді және бірнеше композицияға ат қойды. Альбомды жазу және шығарумен бірге Суботич теледидар, театрлық қойылымдар мен хореодрамаларға музыка жазды: Харис Пашовичтің "Иванның емен ағашы" ("Jelka kod Ivanovih") және "Мара АҚШ" ("Mara SAD"), Нада Кокотовичтің "Нұхтың кемесі" ("Nojeva barka"), "Жоғалған уақытты іздеу" ("U potrazi za izgubljenim vremenom"), "Көк сақал" ("Plavobradi") және "Медея" ("Medeja"), сондай-ақ Соки Джонның "Шма" ("Šma"). Obojeni Program сияқты бірнеше Нови-Сад топтары Суботичті өз жазбаларында дыбыс инженері ретінде пайдаланды. Серб халық әндерінің мотивтері арқылы ерте туындыларында көрсеткен электроакустикалық музыкаға деген қызығушылығы оны Парижге алып келді, онда 1985 жылы ол театрға музыка жазды және IRCAM институтында электрондық акустикалық музыка саласындағы білімін кеңейтті. Жазылған материалдың бір бөлігі 1994 жылы бразилиялық COMEP Music лейблі арқылы The Dreambird деп шығарылды. Ол сонымен қатар сол кездегі танымал бразилиялық музыканттармен және топтармен ынтымақтастыққа кірісті: Катия Б, Сибелле, Тациана, Бебель Гилберто (танымал бразилиялық әнші Жаоа Гилбертоның қызы), Арналдо Антунес, Марина Лима, Мариса Монте, Жаоа Донато, Жаоа Парайба және Местре Амброзио. Сербиялық сыншы Петар Лукович альбомды сынға алып: "Angel's Breath – жұмсақ, оңай жазба емес; ол назар аударуды, қатысуды талап етеді; бұл тыңдаушымен тыңдаушы ретінде сәйкес келетін альбом. Мұндай серб рок альбомдарында мұндай нәрсе ешқашан болған емес, және Милан Младенович кеткеннен кейін, мен осылай болмайды деп қорқамын". "Сан-Паулу мойындары" бүкіл әлем бойынша оң пікірлер алды. Алайда, 1999 жылғы 2 қарашада, "Сан-Паулу мойындары" альбомын насихаттау кешінде, студиясы өртенгеннен кейін жазбаларды құтқаруға тырысқанда Суботич 38 жасында қайтыс болды. 2008 жылдан бастап Нови-Сад Exit фестивалінің әлемдік музыка сахнасы Суба сахнасы деп аталды. 2012 жылғы қаңтарда Нови-Сад Лиман паркінде музыканттың құрметіне Митар Суботич алаңы ашылатыны туралы хабарланды. 2022 жылғы қазан айында Милана Куличаның жобалаған Митар Суботич ескерткішінің жеңімпаз жоспарлары көпшілікке таныстырылды. Ескерткіштің құрылысын Митар Суботич Суба қорының қолдауымен Нови-Сад Еуропа Мәдениет Отағы қоры бастады. 2023 жылғы 6 қарашада ескерткіш Лиман паркіндегі Суба алаңында ашылды. Мүсіннің ашылуына Нови-Садтың көптеген тұрғындары, соның ішінде суретшіні және оның отбасын білетіндер қатысты. Суботич Марина Перазичпен бірге жазған "Көк таң" ("Plava jutra") әнін Ана Софренович орындады, жазба 1994 жылы шыққан әртүрлі суретшілердің "Bez struje (Unplugged)" жинағында пайда болды. 2002 жылы Бразилия мен Ұлыбританиядан шыққан музыканттар тобы, соның ішінде Cibelle, Trio Mocotó мүшесі Жаоа Парайба, Марина Лима, Фил Ашер және Juryman, Suba құрметіне Tributo альбомын жазды. 2005 жылы Суботичтің өміріне арналған Rex Ilusivii In Vitro / Suba Within Us балетін хореограф Александра Кетиг қойды, ал қойылымға арналған саундтрек сол аттас альбомда жарық көрді. 2012 жылы Суба Коннекшн Бенд, Суботичтің Бразилиядағы мансабында жұмыс істеген музыканттардан құралған супертоп, Жаоа Парахиба жетекшілігімен, Exit фестивалінің Суба сахнасында өнер көрсетті. 1988 жылы әртүрлі суретшілердің жинағы Ventilator 202 vol. 1, Суботичтің "Зла коб" әнімен бірге, YU 100: najbolji albumi jugoslovenske rok i pop muzike (YU 100: Югославияның ең үздік поп және рок альбомдары) кітабындағы 100 ең үздік югославтық халықтық музыка альбомдарының тізімінде 100-ші орынды иеленді. 2006 жылы "Көк таң" ("Plava jutra") әні Сербияның B92 радиосының тыңдаушылары жүргізген сауалнама бойынша B92 Top 100 Отандық әндер тізімінде 66-орынды иеленді. Тізімде сондай-ақ Екатерина Великаның "Samo par godina za nas" әні бірінші орынға, Хаустордың "Šejn" әні екінші орынға, "Ena" әні 11-орынға, ал Ла Страданың "Okean" әні 39-орынға ие болды, бәрі де Суботич өндірген альбомдардан алынған. Тізімде сондай-ақ Суботичтің өлімінен бұрын өндірген Бэбель Гилбертоның Tanto Tempo альбомы да болды. "Disillusioned!" альбомынан алынған "Nabor na postelji (Courage)" ("Жинақтағы әжір (Батылдық)") және "Angel's Breath" альбомынан алынған "Crv" әндерінің мәтіні, екеуі де Милан Младенович жазған, Петр Янжатовичтің Pesme bratstva, detinjstva & potomstva: Antologija ex YU rok poezije 1967–2007 (Бауырластық, балалық шақ және ұрпақтар әндері: 1967–2007 жылдар аралығындағы экс-Югославия рок поэзиясы антологиясы) кітабында жарияланды.