Кіріспе

Фотографиялық магнитуда (mph немесе mp) – телескопқа қосылған камерамен фотографиялық пленка эмульсиясында бейнеленген жұлдыздың немесе басқа астрономиялық объектінің салыстырмалы жарықтығын өлшеу. Объектінің көзге көрінетін фотографиялық магнитудасы оның ішкі жарықтандыруына, қашықтығына және бақылаушыға дейінгі жол бойындағы жұлдызаралық материяның жарықты сіңіруіне байланысты. Фотографиялық байқаулар қазір электрондық фотометриямен, мысалы, кіретін жарықты фотоэлектрлік эффект арқылы электр тогына түрлендіретін CCD зарядтық жұп құрылғыларымен алмастырылды. Магнитуданы анықтау фотометр көмегімен жасалады.

Әдіс

Көлбеуін анықтау үшін фотографиялық әдістер пайда болғанға дейін аспан денелерінің жарықтығы визуалды фотометриялық әдістермен анықталды. Бұл адам көзімен астрономиялық объектінің жарқырауын белгілі немесе тұрақты шамадағы басқа жақын орналасқан объектілермен салыстыру арқылы жүзеге асырылды: әсіресе жұлдыздар, планеталар және Күн жүйесіндегі басқа планеталық объектілер, өзгермелі жұлдыздар және алысқан аспан денелері. 19 ғасырдың соңында астрономиялық нысандардың көрінетін шамасын суретке түсіру арқылы жақсартуға қол жеткізілді, көбінесе телескоптың негізгі фокусына арналған пластиналық камера орнатылды. Суреттер ортохроматикалық фотоэмульсиялық пленка немесе пластиналарда жасалды. Бұл фотосуреттер фильмді қысқа немесе ұзақ уақытқа әрекет етуге (экспозициялауға) алып келу арқылы жасалды, оның жалпы экспозиция уақыты фотондарды жинап, адам көзімен көрінбейтін әлсіз жұлдыздарды немесе астрономиялық нысандарды ашты. Аспандағы жұлдыздар шамамен нүктелік көздер болғанымен, олардың жарығын жинау процесі әр жұлдызды кішкентай дөңгелек дискідей көрсетті, оның жарықтығы дискінің диаметріне немесе ауданына пропорционалды. Дискінің мөлшерін оптикалық түрде микроскоп немесе арнайы астрономиялық микроденситометр арқылы бағалауға болады. Ертедегі қара-ақ фотосуреттер күміс галоидты эмульсияларды қолданды, олар көк спектрдің көк жағына сезімтал болды. Бұл көк жұлдыздардың эквивалентті визуалды шамаға қарағанда жарық фотосуретте көрінуіне себеп болды: фотосуретте олар адам көзіне немесе қазіргі заманғы электрондық фотометрлерге қарағанда жарқырап көрінетін. Керісінше, қызыл жұлдыздар күңгірт көрінеді және олардың визуалды шамасына қарағанда фотосуреттегі шамасы әлсіз болады. Мысалы, қызыл супергигант KW Sagittarii жұлдызының фотосуреттегі шамасы 11.0p-ден 13.2p-ге дейін, ал визуалды шамасы шамамен 8.5p-ден 11.0p-ге дейін. Айнымалы жұлдыздар карталарында көк шамасы (B) бар салыстырмалы жұлдыздар да жиі кездеседі, мысалы S Doradus және WZ Sagittae. Фотографиялық фотометриялық әдістер астрономиялық объектілердің шамасын және түсін таңдалған немесе стандартты түсті жолақты сүзгілер арқылы қарастырылатын астрономиялық фотосуреттерді пайдалана отырып анықтайды. Бұл адам көзімен байқалатын немесе фотосурет арқылы алынған көрінетін шаманың басқа өрнектерінен ерекшеленеді: олар үлкен әріптермен белгіленген кең таралған фотометриялық жүйелерден (UBV, UBVRI немесе JHK) ерекшеленеді, мысалы, "V" (mV), "B" (mB) және т.б. Адам көзімен бағаланатын басқа визуалды шамалар кіші әріптермен белгіленеді, мысалы, "v" немесе "b" және т.б. Мысалы, визуалды шамалар mv ретінде беріледі. Сондықтан 6-шы шамадағы жұлдызды 6.0V, 6.0B, 6.0v немесе 6.0p деп көрсетуге болады. Жұлдыздардың жарығы электромагниттік спектрдің әртүрлі толқын ұзындығында өлшенетіндіктен және жарыққа қатысты әртүрлі құралдық фотометриялық сезімталдыққа ие болғандықтан, олардың сандық мәндері міндетті түрде бірдей болмайды.