Кіріспе
Француз уағыздаушысы (1840-1900) Анри Дидон (17 наурыз 1840 жылы Le Touvet 13 наурыз 1900 жылы Тулузада) әйгілі француз доминикандық уағыздаушы болды. Сонымен қатар ол жазушы, педагог және жастар спортын насихаттаушы болды. Оның аса ірі болмысы жиі діни жоғарғылар қатарына кіргізіп қояды. Ол 1891 жылы Аркуэльде ұйымдастырған және оның досы Пьер де Кубертен көмек көрсеткен жасөспірімдер спорттық жарысы үшін Citius, Altius, Fortius терминін қолданды. Соңғысы оны 1894 жылы ХОК-тің ресми ұраны ретінде ұсынды.
Henri Didon (17 March 1840, in Le Touvet – 13 March 1900, in Toulouse) was a famous French Dominican preacher. He was also a writer, educator, and a promoter of youth sports. His outsize personality often put him in conflict with his religious hierarchy. He coined the term Citius, Altius, Fortius for an 1891 youth sports competition he organized in Arcueil and that his friend Pierre de Coubertin was assisting. The latter proposed it as the official motto of the IOC in 1894.
Білім
Тоғыз жасында Дидон Гренобльдегі дін мектебінің "Petit séminaire du Rondeau" деген мектебінде оқиды. Ол жерде француз доминикан Жан Батист Анри Лакордердің үйретуімен оқыды. Анри оқу ісінде де, спортта да табысты болды; 15 жасында ол мектепте 4 жылда бір рет өткізілетін спорттық турнир - "Рондо Олимпиадасында" үш рет жеңімпаз атанды. Дидон он сегіз жасында Гренобльдің семинариясын тастап, кейіннен Доминикан орденіне кірді. Римдегі Сент-Томас-Аквинскийдің понтификалдық университетіне оқуға түсіп, 1862 жылы бітірген.
Мансап
Францияға оралған Дидон Киелі кітапты қысқа уақытқа үйретті, ал 1868 жылы Парижде уағыздаушы ретінде қызмет бастады. Өзінің сөз сөйлеу қабілетін өзгелерге сенімін жеткізуге деген құштарлығымен және шебер суретші болуымен қоса барынша тиімді қолдануға мүмкіндік берді. Оның күшті белгілері, үлкен маңдайы, қара көздері, ол жақсы бақылайтын дірілденген дауысы және оның сөздерін ыммен баса айтудың жеңілдігі болды. Ол ең жақсысы әлеуметтік тақырыптар бойынша уағыздайтын. Ол 1871 жылы 24 мамырда коммунарлар атып өлтірген Париждің архиепископы Жорж Дарбойдың жерлеу рәсіміне қатысты сөз сөйледі. Келесі жылы ол Париждің негізгі шіркеулерінде ораза және Адвенттік конференцияларды уағыздады, олардың көпшілігін жариялады. 1879 жылы Париж баспасөзіндегі сыншылар Дидонды некедің ажырамаслығы туралы мәселе бойынша конференцияларда қабылдаған ұстанымы үшін қарсы алды, ол Париж архиепискобының өтініші бойынша тоқтатылды, бірақ кітап түрінде жарияланды. Бір жылдан кейін, ол шіркеу мен қазіргі қоғам туралы оразалық конференциялар өткізген кезде сыншылар оны сынады және ол Силлабуспен қарама-қайшы келеді деген айып тағылды. Оның уағыздауы православиелік болғанымен, оны өзінің ордені генерал-майоры Корсакадағы Корбараға жіберді. Ол жеті жыл бойы "Мәсіхтің өмірі" атты еңбегін жазды. 1887 жылы ол Францияға оралып, 1890 жылы "Мәсіхтің өмірі" атты еңбегін толықтырып шығады. Ол өте жақсы сатылып, көп ұзамай бірнеше тілге аударылды: 1891 жылы екі ағылшынша аударма жасалды. 1892 жылдың қаңтар айында Дидон әкесінің француздар арасында қайтадан пайда болуы Бородо қаласында Республика жағында діни-саяси уағыз сөйлеген кезде болды. Содан кейін ол Париждегі Мадленде Иса туралы оразалық конференцияларды өткізді (tr. Иса Мәсіхтің құдайлық болмысына сену, 1894). Содан кейін ол тек кейде уағыздар мен дәрістер айтты, оның уақыты мен күш-жігері жастарды тәрбиелеуге арналды. Париждегі және оның маңындағы Доминикан колледждерінде білім беру теориясын дамыта отырып, бірақ Францияның басқа жерлерінде аз дамыған, ол мүмкіндігінше мәжбүрлеуді жойды, студенттерді тәртіп - бұл бостандыққа апаратын жол, оларда өзін-өзі сену рухы мен билікке деген сүйіспеншілікпен құрметке ие болуды дамытты және сыншы рухтың дамуын тоқтатты. Оның кейбір білім беру теорияларын "Les Allemands" еңбегінде (tr. The Germans, 1884), бұл неміс университеттерінің зерттеуі Францияға қатысты; басқалары оның колледж адрестерінде кеңінен әзірленгенін таба алады. Әке Дидонның терең діни сипаты әсіресе оның "Мlle Th. V. " (Париж, 1900), ол тез арада отыз басылымнан өтіп, ағылшын тілінде "Lettres à un ami" (Париж, 1902); және "Lettres a Mère Samuel" (Année Dominicaine, 1907 8). Жоғарыда аталған шығармалардан басқа, оның көптеген уағыздары мен жолдауы француз тілінде, ал кейбіреулері ағылшын тілінде жарық көрген.