Кіріспе

Жак Дюпуи (5 желтоқсан 1923 – 28 желтоқсан 2004) – бельгиялық иезуит священнігі және теолог. Ол бірнеше онжылдықтар бойы Үндістанда қызмет етті және Римдегі Григориан университетінде оқытумен айналысты.

Мансап

Жак Дюпуи 1941 жылы иезуит орденіне кірді. Бельгияда діни және академиялық білім алғаннан кейін, 1948 жылы Үндістанға кетті. Калькуттадағы Сент-Ксавьер колледжінде үш жыл (1948–1951) оқыту тәжірибесі, оған индуизмнің өзіне сеніп тапсырылған студенттердің тұлғаларын қалай қалыптастырғанын түсінуге көмектесті. Діндердің алуан түрлілігі туралы осы жаңалық – өмір бойына созылған ізденістің бастамасы болды: «Құдайдың өзін-өзі аян етуі міндетті түрде Иса Мәсіх арқылы барлық адамдарға жетеді ме?» Курсонгта дін қызметкері болып тағайындалғаннан кейін, Римдегі Григориан университетінде Александриялық Оригеннің діни антропологиясы бойынша докторлық диссертациясын қорғады. Ол Курсонг иезуит теология факультетінде догматикалық теологиядан сабақ берді (кейін Делиге көшіріліп, «Видьяжёти теология колледжі» деп аталды). «Видьяджоти» журналының директоры болған Дюпуи әкесі, сондай-ақ Индия католик епископтары конференциясының кеңесшісі де болды. Теологиялық және дінаралық тақырыптар бойынша көптеген мақалалармен қатар, 1973 жылы (Жозеф Нойнермен бірге) шіркеу құжаттарының жинағын – «Христиандық сенім» кітабын жариялады, ол жиырма жыл ішінде жеті рет қайта басылды. Кейбіреулер оны католицизмді оқыған студенттер үшін теологиялық білімнің құнды құралы деп есептеді. 1984 жылы Үндістанда 36 жыл қызмет еткеннен кейін, Дюпуи Римдегі Григориан университетіне теология және христиан емес діндерді оқытуға шақырылды. Оның «Иисус Христос діндерге қатысады» (1989) кітабы жақсы қабылданып, итальян, ағылшын және испан тілдеріне аударылды. Ол «Грегорианум» журналының директоры болып тағайындалды және Рим папасының дінаралық диалог жөніндегі кеңесіне консультант ретінде кірді.

Тексеру жүргізілуде

2001 жылы Рим Куриясының бөлімі – Дін ілімдері жөніндегі қауым, оның «Діндердің көптігіне қатысты христиандық теологияға қарай» атты кітабында «басқа діндердегі шындық пен ізгіліктің тұқымдарын» дұрыс түсінуге қатысты «маңызды доктриналық мәселелерде қиындықтар» тудыратын белгісіздіктер бар екенін анықтады. Тіпті оң пікір білдірген Гавин Д’Коста, Дюпуидің аргументінде «Шіркеудің құтқарылудың арашысы ретіндегі ‘қажеттілігі’ (Lumen Gentium 14) жоқ екенін» атап өтті. Дюпуиге осы құжатқа қатысты өз ұстанымын нақтылау тапсырылды, бірақ оған ешқандай тәртіптік шара қолданылмады. Оның кітабының келесі басылымдарында қауымның оның еңбегін түсініксіз деп санаған тұстарын көрсететін хабарламасының көшірмесі қосылуы тиіс болды. 2003 жылы бір адам «КДФ-пен болған оқиға оның психикалық және физикалық денсаулығына зор зиян келтіргенін» хабарлады. Хабарламада былай делінген: «Басқа діндердегі шындық пен ізгіліктің тұқымдары, Иса Мәсіхтен алынған аянның немесе оның ақиқаттарына белгілі бір деңгейде қатысады деп санау католик доктринасына сәйкес келеді. Алайда, осы шындық пен ізгіліктің элементтерінің, немесе олардың бір бөлігінің, түпкілікті аралықты Иса Мәсіхтен алмайды деп айту – қателік». Кейіннен Дюпуидің «жаңашыл» еңбегі «Құдайдың адамзатты құтқару жоспарында» басқа діндердің мағынасы туралы жоғары бағаланды.

Христиандық ілім

Көптеген теологтар Үштікке негізделген христологияны және Әке мен Ұлдың, Ұл мен Киелі Рухтың арасындағы қарым-қатынасты түсінуді қолдайды. Жак Дюпуидің "Сіз мені кім деп айтасыз?" атты еңбегінде ол Иса Мәсіхтің бір тұлғасында оның екі табиғатын, адам және құдайды ажырата алатынымызды, сондықтан оның жаратылмаған құдайлық табиғатының және оның жаратылған, шектеулі адам табиғатының арасындағы айырмашылықты көрсетеді. Иса Мәсіх пен Әкесі арасындағы қарым-қатынасты дұрыс түсіндіру үшін Дюпуи Мәсіхтің құдайлық және адамдық табиғаттарының әр қырын сипаттау үшін әртүрлі терминдерді қолданады. "Абсолютті" және "түпкілікті" дегеннің орнына Дюпуи "құрылтайшы" және "әмбебаптық" терминдерін қолданады. Осылайша, Дюпуи талқылауды абсолюттілікке баулудан аулақ етуге тырысады. Біріншіден, Құдай туралы біліміміз абсолютті немесе түпкілікті емес, қажетті түрде шектеулі. Екіншіден, Абсолютті Құтқарушы – Әке, Ол қайта тірілген Иеміздің және барлық шындықтың түпкі көзі. Сондықтан, Құтқарушы Мәсіхтің бірегейлігі мен әмбебаптығы 'құрылтайшылық' болып табылады. Құдайдың денеленген Ұлы ретінде Иса тарихтың орталығы және құтқарылудың бүкіл процесінің кілті, ал оның қайта тірілуі оның адамдық өміріне әмбебаптық маңыз береді. Осы мағынада ол әмбебаптық құтқарылудың 'құрылтайшысы'. Дюпуи Исаның әмбебаптық Құтқарушы ретіндегі құрылтайшылық ерекшелігінің оның Құдайдың Ұлы екендігіне негізделгенін баса айтады.