Иван Агаянц: КГБ офицерінің өмірі мен қызметі

Кіріспе

КГБ офицері Иван Иванович Агаянц (Иван Иванович Агаянц) (1911 жылғы 28 тамыз – 1968 жылғы 12 мамыр) – армян ұлтынан шыққан, КГБ/НКВД органының жетекші барлау қызметкері.

Ерте өмір

1911 жылы 28 тамызда қазіргі Әзірбайжанның Елизаветпол қаласында Армян апостол шіркеуінің діни қызметкері Хован Агайантстың ұлы болып дүниеге келді. Оның екі ағасы бұрыннан құпия полицияда қызмет етіп жүрген еді, ол да солардың ізімен сол салаға қадам басты. 1930 жылы ОГПУ-ның экономикалық бөлімінде жұмыс істеу үшін Мәскеуге көшіп келді.

Мансап

1936 жылы құпия полиция қатарын тазарту кезінде ол шетелдік барлау қызметіне ауыстырылды, оған шетел тілдерін білуі көмектесті (түрік, парсы, француз, испан және ағылшын тілдерін қоса алғанда). 1937 жылы ол Парижге жіберілді, бастапқыда сауда миссиясының, кейін кеңес елшілігінің консулдық бөлімінің қорғауында болды. Екінші испан республикасы құлағаннан кейін, ол Испания Коммунистік партиясының басшылары Хосе Диас пен Долорес Ибарруриді Мәскеуге әкету операциясына қатысты. 1940 жылы Мәскеуге оралды, бірақ 1941 жылдың тамызында Тегеранға резидент ретінде жіберілді. 1943 жылдың 1 тамызында Сталиннің жеке тапсырмасымен француз генералы Шарль де Голльмен байланыс орнату үшін француз Алжиріне ұшып барды. Бұл міндет орындалды және де Голль жақын арада Мәскеуде Сталинмен кездесті. Ол 1943 жылғы Тегеран конференциясында кездескен үш одақтас көшбасшысына шабуыл жасауға жоспарланған неміс операциясын болдырмауға көмектескендігі хабарланды. Ол сол жылы Мәскеуге оралды. 1946 жылы ол АҚШ және оның одақтастарының Еуропадағы соғыстан кейінгі саясаты үшін Маршалл жоспарының құпия қолхатын алуға қол жеткізді. Осы жоспардың құпия нұсқасы Кеңес делегациясының мүшелеріне тапсырылды. Содан кейін 1947 жылы КСРО-ға оралды. 1947 жылдан 1949 жылға дейін ол тағы да Парижде болды, бұл жолы "Авалов" деген лақап атымен резидент ретінде. Сол жерде ол Кеңес Одағы үшін көптеген тыңшыларды тартқан делінеді. Алайда, оның денсаулығына 1930 жылдары жұқтырған туберкулездің әсері тиді. Мәскеуге оралғаннан кейін Агайантс КГБ-ның Батыс Еуропа бөлімінің басшысы болып тағайындалды. Кеңес құпия полициясының қолдауымен жазылған естеліктерді жасауға жұмыс істегеннен кейін, басшылықтың саяси мақсаттарын ілгерілету үшін, сондай-ақ "Орындық 12" операциясы аясында Пий XII-ні қаралаған "Депутат" атты пьесаны жасауға көмектескеннен кейін, ол КГБ Бірінші Бас дирекциясының D (дезинформация) бөлімінің алғашқы басшысы болып тағайындалды. 1967 жылы Агайантс Бірінші бас дирекция басшысының орынбасары болып тағайындалды, бірақ 1968 жылдың 12 мамырында қайтыс болды. Ол Мәскеудегі Новодевичье бейіштесіне жерленген. Өмірінде Кеңес үкіметі оған көптеген наградалар берді, соның ішінде Ленин ордені. Оның есімі Ресей Сыртқы барлау қызметінің Мәскеудегі штаб-пәтеріндегі қабырғада алтынмен жазылған, онда жетідеген жетекші барлау офицерлерінің есімдері бар.

In 1936, as purges decimated secret police ranks, he was transferred into foreign intelligence, helped by his knowledge of foreign languages (which included Turkish, Persian, French, Spanish and English). In 1937, he was sent to Paris, under cover first of the trade mission, then of the consular section of the Soviet embassy. After the fall of the Second Spanish Republic, he took part in the operation to remove the leaders of the Communist Party of Spain, José Díaz and Dolores Ibárruri, to Moscow. He returned to Moscow in 1940, but was sent to Teheran in August 1941 as resident. On 1 August 1943, on Stalin's personal instructions, he flew to French Algeria to establish contact with the French general Charles de Gaulle. The task was completed, and soon de Gaulle met with Stalin in Moscow. He reportedly helped prevent a German operation to attack the three allied leaders meeting at the 1943 Teheran Conference. He returned to Moscow later that year. In 1946, he managed to acquire the receipt of the Marshall Plan for the postwar policy of the United States and its allies in Europe. The secret version of this Plan was handed over to the members of the Soviet delegation. He then returned to the USSR in 1947. From 1947 to 1949, he was again in Paris, this time as resident under the alias "Avalov". There he is said to have recruited numerous spies for the Soviet Union. However, his health was affected by tuberculosis he had acquired in the 1930s. On his return to Moscow Agayants was appointed to head the Western European Department of what would become the KGB. After working on forgeries of memoirs sponsored by the Soviet secret police to further the leadership's political goals, and, as part of Operation Seat 12, helping to produce a play The Deputy that maligned Pius XII, he was appointed the first head of Department D (disinformation) of the KGB First Chief Directorate. In 1967, Agayants was appointed deputy head of the First Chief Directorate, but died on 12 May 1968. He is buried in Moscow's Novodevichy Cemetery. During his lifetime he was given many awards by the Soviet government, including the Order of Lenin, and his name is engraved in gold on the wall of Russia's Foreign Intelligence Service headquarters in Moscow among the seventy or so leading intelligence officers.