Сербия Православие Патриархтарының тарихы

Кіріспе

Қазіргі сербиялық патриарх

Бұл мақалада 1219 жылы шіркеу автокефальды архиепископтық ретінде құрылғаннан бастап бүгінгі патриархатқа дейінгі сербиялық православие шіркеуінің басшылары тізімделген. Тізімге сербиялық архиепископтық және Печ сербиялық патриархатының басшылығымен сербиялық православие шіркеуін басқарған барлық архиепископтар мен патриархтар кіреді. Бүгінде шіркеу Печ архиепискобы, Белград және Карловцы митрополиті және сербиялық патриарх атағымен ресми түрде танылатын патриархтың басшылығымен біріктірілген. Сербиялық православие шіркеуінің қазіргі конституциясына сәйкес, патриарх Епископтар кеңесінің арнайы шақырылымымен сайланады және Киелі синодтың төрағасы болып табылады. Қазіргі патриарх – Порфирий, ол 2021 жылдың 18 ақпанында сайланды. Ол келесі күні Белградтағы Святой Михаил соборында таққа отырғызылғаннан кейін осы лауазымға кірісті. Порфирий 2022 жылдың 14 қазанында Печ патриархалық монастырында сербиялық патриархтардың ежелгі тағына ресми түрде отырғызылды. Автокефальды сербиялық архиепископтық 1219 жылы Сава Константинопольдің экуменикалық патриархының билігімен құрылған. 1346 жылы Стефан Душан өзін император деп жариялағанда, Печ архиепископтық орынды патриархат деңгейіне көтерді, осылайша Печ сербиялық патриархатын құрды. Бұл 1375 жылы Константинопольдің экуменикалық патриархатымен ғана мойындалды. 1459 жылы Осман империясы сербиялық деспоттық жерді басып алғаннан кейін патриархаттың маңызы бірте-бірте төмендеді. Кейде Осман үкіметі шіркеуді гректерді лауазымға тағайындауға мәжбүр етті. 1766 жылдан 1920 жылға дейін патриархат жойылды және барлық шіркеулік билік Константинополь патриархына берілді. Белградта 1766 жылдан бастап митрополиялық орын сақталды. Карловцы мен Черногорияда да тәуелсіз сербиялық православие шіркеулері болды. 1920 жылы шіркеу қайта біріктірілді және патриархат қайта құрылды, бас орын Белградқа көшірілді, бірақ Печтегі Киелі Сава тағының шежіресі сақталды. Патриарх бұрынғы Югославия аумағындағы православие шіркеуіне (Македониядан басқа) және Батыс Еуропа, Австралия және Америкадағы сербиялық православие диаспорасына қатысты шіркеулік билікті жүзеге асырады.

This article lists the heads of the Serbian Orthodox Church, since the establishment of the church as an autocephalous archbishopric in 1219 to today's patriarchate. The list includes all the archbishops and patriarchs that led the Serbian Orthodox Church under the Serbian Archbishopric and Serbian Patriarchate of Peć. Today, the church is unified under a patriarch who is officially styled as Archbishop of Peć, Metropolitan of Belgrade and Karlovci, and Serbian Patriarch
According to the current constitution of the Serbian Orthodox Church, the patriarch is elected by a special convocation of the Bishops' Council, and serves as the chairman of the Holy Synod. The current patriarch is Porfirije, elected on 18 February 2021. He acceded to this position the next day, following his enthronement in the St. Michael's Cathedral in Belgrade. Porfirije was formally enthroned to the ancient throne of the Serbian patriarchs in the Patriarchal Monastery of Peć on 14 October 2022. The autocephalous Serbian Archbishopric was founded in 1219 by Sava, under the authority of the ecumenical patriarch of Constantinople. In 1346, when Stefan Dušan proclaimed himself emperor, he also elevated the archiepiscopal see of Peć to the rank of a patriarchate, creating the Serbian Patriarchate of Peć. This was only recognized by the Ecumenical Patriarchate of Constantinople in 1375. After the Ottoman conquest of the Serbian Despotate in 1459, the patriarchate gradually lost its importance. At times the church was forced by the Ottoman government to install Greeks in the office. From 1766 to 1920 the patriarchate was abolished and all ecclesiastical jurisdiction was given to the patriarch of Constantinople. A metropolitan see was maintained in Belgrade from 1766 afterwards. There were also independent Serbian Orthodox sees based in Karlovci and in Montenegro. In 1920, the church was reunified and the patriarchy was reestablished with the see moving to Belgrade, but retaining the lineage of the throne of Saint Sava in Peć. The patriarch holds ecclesiastical authority over the Orthodox Church in the territory of the former Yugoslavia (with the exception of Macedonia), and also over the Serbian Orthodox diaspora in Western Europe, Australia, and the Americas.

Стильдер

Қазіргі уақытта Сербия Православ шіркеуінің басшысы "Печ архиепискобы, Белград және Карловчи митрополиті және Сербия патриархы" (архиепископ пећки, митрополит београдско карловачки и патријарх српски) болып табылады. Ұзын емес атауы – "Сербия патриархы" (патријарх српски). Тарихи тұрғыдан алғанда, әртүрлі атаулар қолданылған. Архиепископ Сава (1219-33 жж.) Вранжина жарғысында "Серб жерлерінің архиепискобы" және "Серб жерлері мен теңіз жағалауының архиепискобы" деп аталған, ал Доментьян (1253) Сава туралы сөйлегенде "Барлық серб және жағалаулық жерлердің архиепискобы" деген атауды қолданған. Саваның Милешевадағы фрескасында ол "Барлық серб және Диоклетиан жерлерінің алғашқы архиепискобы" деп көрсетілген. Архиепископ Сава III (1309-16 жж.) "Барлық серб және теңіз жағалауы жерлерінің архиепископы" деген атаққа ие болған.

Архиепископтар, 12191346

Сербия архиепископтығы (1219–1346) No. ПервосвященникПортретМерзіміЕскермелер1 Сава1219–1233 Автокефальды серб шіркеуінің алғашқы архиепископы. Жичада тақ орнатылған. "Серб жерлері мен теңіз жағалауының архиепископы" атағымен белгілі.2 Арсений I1233–1263 Саваның шәкірті. Венгр шапқыншылығы кезінде тақты Печке көшірді.3 Сава II1263–1271 Саваның туысы.4 Данило I1271–1272 Белгісіз себептермен қызметтен алынған.5 Иоанникий I1272–1276 Сава II-нің шәкірті. Сопочаниде жерленген. Тақ 1276–1279 жылдары бос тұрды.6 Евстатий I1279 – 4 қаңтар 1286 жылы 1285 жылы тақты Жичаға көшірді. Реликвиялары Печ Патриархатында сақталған.7 Яков1286–1292 1291 жылы шетелдік басқыншылық кезінде тақты Печке көшірді, бұл соңғы көшіру болуы мүмкін.8 Евстатий II1292–1309 Жеті жаңа епархия құрды.9 Сава III1309–1316 "Барлық серб және теңіз жағалауының архиепископы" атағымен белгілі.10 Никодим I1316–1324 Вратна монастырын құрысушылардың бірі.11 Данило II1324–1337 Агиограф, қасиеттілердің өмірбаянын жазушы.12 Иоанн II3 қаңтар 1338 – 6 сәуір 1346 Патриарх дәрежесіне көтерілді.

Патриархтар, 13461766

Печтің бірінші серб патриархаты (1346–1463) № Первосвященник Суреті Патшалық мерзімі Ескермелер 1 Иоанникий II 6 сәуір 1346 – 3 қыркүйек 1354 Серб шіркеуінің алғашқы патриархы. Император Душанның тәж киюі кезінде дәрежесі көтерілді. Печ қаласында отырды. «Печ архиепискобы және барлық серб жерлері мен теңіздің патриархы» деп аталады. 2 Сава IV 1354–1375 3 Ефрем I 3 қазан 1375 – 1380 Алғашқы мерзімі. 4 Спиридон I 1380 – 11 тамыз 1389 Ефрем I 1389–1390 Екінші мерзімі. 5 Данило III 1390–1396 6 Сава V 1396–1406 7 Данило IV 1406 8 Кирилл I 1407–1419 9 Никон I 1420–1435 10 Теофан I 1435–1446 11 Никодим II 1446–1455 12 Арсений II 1457–1463 Бірінші османдық таратылу (1463–1557) Османдық таратылу және юрисдикцияны Охрид архиепископтығына беруге байланысты бос қалды. № Первосвященник Суреті Патшалық мерзімі Ескермелер Павел I 1526–1541 «Смедерево митрополиті» атағымен белгілі. 1526 мен 1541 жылдар арасында серб патриархатын бірнеше рет қайта орнатуға тырысты, бірақ қысқа мерзімге сәтті болды. Печтің екінші серб патриархаты (1557–1766) № Первосвященник Суреті Патшалық мерзімі Ескермелер 13 Макарий I 1557–1571 Печ қаласында отырды. Толық атауы «Печ архиепискобы және сербтер мен болгарлардың патриархы». 14 Антоний I 1571–1575 15 Герасим I 1575–1586 16 Саватий I 1586 17 Никанор I 1588 Жазбалар жетіспейді 18 Иерофей I 1589–1590 19 Филип I 1591–1592 20 Иоанн II 1592–1613 21 Паисий I 1614–1647 22 Гавриил I 1648–1655 23 Максим I 1655–1674 24 Арсений III 1674–1690 (1706) Габсбург монархиясына алғашқы серб көші-қонының жетекшісі. 1690 жылдан кейін Габсбург монархиясындағы серб шіркеуінің бөлімшесін қайта ұйымдастырды және басқарды. 25 Калиник I 1691–1710 Грек ұлтынан. Осман империясынан алғашқы серб көші-қонынан кейін серб патриархатын қиын жағдайда сақтап қалды. 26 Афанасий I 1711–1712 27 Моисей I 1712–1725 28 Арсений IV 1725–1737 Габсбург монархиясына екінші серб көші-қонының жетекшісі. 29 Иоанникий III 1739–1746 Грек ұлтынан. Кейін 1761 жылдан 1763 жылға дейін Константинопольдің Экуменикалық патриархы болды. 30 Афанасий II 1746–1752 31 Гавриил II 1752 32 Гавриил III 1752–1758 33 Викентий I 1758 34 Паисий II 1758 Грек ұлтынан. 35 Гавриил IV 1758 Грек ұлтынан. 36 Кирилл II 1758–1763 37 Василий 1763–1765 38 Калиник II 1765–1766 Грек ұлтынан. Патриарх лауазымынан кетіп, оны Константинопольдің Экуменикалық патриархына берді. Екінші османдық таратылу (1766–1920) Осман империясы 1766 жылы серб патриархатын екінші және соңғы рет таратып, 1920 жылға дейін Осман империясындағы серб православие халқы Константинопольдің Экуменикалық патриархатына бағынды. Осман империясы мен Киелі Лига арасындағы Ұлы түрік соғысының салдарынан 1690 жылы көптеген сербтер Габсбург монархиясына көшіп кетті. Бұл 1708 жылы Карловчиде митрополитті құруға себеп болды. Бұл орын 1848 жылы патриархатқа дейін көтерілді, 1848–49 жылдардағы төңкеріс кезінде Габсбургтерді қолдаған сербтерге сыйлық ретінде берілді. Сербия княздығы құрылғаннан кейін 1831 жылы Константинопольдің Экуменикалық патриархатының бағынысында автономды Белград митрополиясы құрылды. Ол 1879 жылы толық автокефалияға ие болды және 1920 жылы Карловци патриархаты мен Черногория митрополиясымен бірігіп, біріккен Серб православие шіркеуін құрды.

First Serbian Patriarchate of Peć (1346–1463)No. PrimatePortraitReignNotes1 Joanikije II6 April 1346 – 3 September 1354First Patriarch of the Serbian Church. Elevated during the coronation of Emperor Dušan. Seated at Peć. Styled "Archbishop of Peć and Patriarch of all Serb Lands and the Maritime".2Sava IV1354–13753 Jefrem I3 October 1375 – 1380First tenure.4 Spiridon I1380 – 11 August 1389 Jefrem I1389–1390Second tenure.5Danilo III1390–13966Sava V1396–14067Danilo IV14068 Kirilo I1407–14199 Nikon I1420–143510Teofan I1435–144611Nikodim II1446–145512Arsenije II1457–1463First Ottoman abolishment (1463–1557)See vacant due to Ottoman abolition and transfer of jurisdiction to Archbishopric of OhridNo. PrimatePortraitReignNotesPavle I1526–1541Styled "Metropolitan of Smederevo". Attempted to restore Serbian Patriarchate on few occasions between 1526 and 1541, succeeding briefly. Second Serbian Patriarchate of Peć (1557–1766)No. PrimatePortraitReignNotes13 Makarije I1557–1571Seated at Peć. Full style "Archbishop of Peć and Patriarch of Serbs and Bulgarians".14Antonije I1571–157515Gerasim I1575–158616Savatije I158617Nikanor I1588 Records lacking18Jerotej I1589–159019Filip I1591–159220Jovan II1592–161321Pajsije I1614–164722 Gavrilo I1648–165523Maksim I1655–167424 Arsenije III1674–1690 (1706)Leader of the First Serbian Migration into the Habsburg monarchy. After 1690, reorganized and headed the branch of the Serbian Church in the Habsburg Monarchy.25Kalinik I1691–1710Ethnic Greek. Maintained the Serbian Patriarchate in turbulent times after the First Serbian Migration from the Ottoman Empire.26Atanasije I1711–171227Mojsije I1712–172528 Arsenije IV1725–1737Leader of the Second Serbian Migration into the Habsburg monarchy.29Joanikije III1739–1746Ethnic Greek. Afterwards reigned as Ecumenical Patriarch of Constantinople, from 1761 to 1763.30Atanasije II1746–175231Gavrilo II175232Gavrilo III1752–175833Vikentije I175834Pajsije II1758Ethnic Greek.35Gavrilo IV1758Ethnic Greek.36Kirilo II1758–176337Vasilije1763–176538Kalinik II1765–1766Ethnic Greek. Resigned as Patriarch, effectively abolishing the post and relegating it to the Ecumenical Patriarch of Constantinople. Second Ottoman abolishment (1766–1920)After the Ottoman Empire abolished the Serbian Patriarchate of Peć for the second and final time in 1766, the Serbian Orthodox population within the Ottoman Empire was subject to the Ecumenical Patriarchate of Constantinople until 1920. Due to the Great Turkish War between the Ottoman Empire and the Holy League, a large number of Serbs migrated to the Habsburg monarchy in 1690. This caused the establishment of a metropolitanate in Karlovci in 1708. This see was elevated to a patriarchate in 1848, as a reward to Serbs who supported the Habsburgs during the 1848–49 revolutions. After the founding of the Principality of Serbia, the autonomous Metropolitanate of Belgrade was created in 1831, under the Ecumenical Patriarchate of Constantinople. It gained full autocephaly in 1879 and merged in 1920 with the Patriarchate of Karlovci and the Metropolitanate of Montenegro to form the unified Serbian Orthodox Church.

Патриархтар, 1920 жылдан қазіргі уақытқа дейін

Белградтың Серб Патриархаты (Печ) (1920 жылдан қазірге дейін) No. Бас ПервосвященникПортретБилеу мерзіміЕскермелер39 Димитрий12 қыркүйек 1920 6 сәуір 1930 Біріккен Серб Шіркеуінің алғашқы Патриархы. Белградта тұрды. "Печ архиепископы, Белград және Карловцы митрополиті және Сербия Патриархы" атанды.40 Варнава12 мамыр 1930 23 шілде 1937 Нақты жағдайлар белгісіз, қайтыс болды (улану болуы мүмкін).41 Гаврил V21 ақпан 1938 7 мамыр 1950 Көпте Гаврил деп танылады.42 Викентий II1 шілде 1950 5 шілде 1958 Нақты жағдайлар белгісіз, қайтыс болды (улану болуы мүмкін). Көпте Викентий деп аталды.43 Герман14 қыркүйек 1958 30 қараша 1990 Ең ұзақ билеген Патриарх. Өмірінде зейнеткерлікке шыққан жалғыз Патриарх; 27 тамыз 1991 жылы қайтыс болды.44 Павел1 желтоқсан 1990 15 қараша 200945 Ириней23 қаңтар 2010 20 қараша 202046 Порфирий19 ақпан 2021 Қазіргі уақытта қызмет етеді.

Түсініктемелер

Османдықтар «Печ архиепискобы және Сербия патриархы» деген ресми атақты мойындамады. Дегенмен, шіркеу тізілімдерінде бұл үш адам толық құқықпен қызмет етпесе де, патриархтар ретінде тіркелген. Олар «Қасиетті Сава тағының» қорғаушылары немесе сақшылары ретінде танылды. Патриархтар Печ архиепискобы, Белград және Карловцы митрополиті және Сербия патриархы атағын алып жүреді және Печ патриархалық тағының жалғасы ретінде қарастырылады. Алайда, Патриархия Сербияның Белград қаласында орналасқан.