Гюстав Лансон: Француз әдебиетін зерттеуші және тарихшысы
Gustave Lanson
Гюстав Лансон: француздық тарихшы, әдеби сыншы. Оның зерттеулері мәдениет пен әдебиетті байланыстырды. Сорбоннада сабақ берген, француз әдебиетіне үлкен үлес қосыпты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Француз тарихшысы және әдеби сыншысы (1857–1934)
French historian and literary critic (1857 1934)
Густав Лансон (5 тамыз 1857 – 15 желтоқсан 1934) – француз тарихшысы және әдеби сыншысы. Ол Сорбонна мен Париждегі École Normale Supérieure-де оқытумен айналысты. Француз әдебиет сыншылығындағы маңызды тұлға, ол өзінің жүйеге қарсы және мәтіндерге мұқият және білімді көзқарас қалыптастырған, кең ауқымды алғашқы зерттеулер, тізімдемелер және терең тарихи зерттеулер негізіндегі оқулары арқылы бірнеше жазушы және сыншы ұрпақтарына ықпал етті.
Gustave Lanson (5 August 1857 – 15 December 1934) was a French historian and literary critic. He taught at the Sorbonne and the École Normale Supérieure in Paris. A dominant figure in French literary criticism, he influenced several generations of writers and critics through his teachings, which were anti systematic and promoted a scrupulous and erudite approach to texts via extensive firsthand research, inventorying, and in depth historical investigation.
Өмірбаян
Лансон 20-шы ғасырдың басында француз университет жүйесін реформалауда маңызды тұлға болды, сондай-ақ өлімінен соң да француз әдебиетін зерттеушілердің арасындағы басты күш саналды. Ол әдебиет тарихы бойынша жазған еңбектерімен, әсіресе әдебиет пен мәдениетті зерттеуді біріктіруге жасаған тырыстарымен танымал. Ол алғашқыда «жарыс, орта және уақыт» идеясын кеңейтіп, бір жағынан сұрақ тудырды. Сонымен қатар, педагогиканы зерттеуге үлкен үлес қосты, француз тіліндегі «explication de texte» – жақын оқудың француздық алдағысының педагогикалық маңыздылығын дәлелдеді. Оның қысқа шығармаларының ішінде француз ақыны Никола Бойло Депреоның өмірбаяны, «Les Grands Écrivains Français» сериясының 1892 жылғы басылымы бар. Лансон «әдеби әлеуметтану» идеясын ұсынды, ол авторға қоғамның ықпалы, оқырмандардың күтулері және мәтін арасындағы қарым-қатынастың күрделі тұжырымдамасы. Лансон үшін мәтін – ұжымдық әлеуметтік күштердің ғана өнімі де, дербес генийдің дербес жұмысы да емес, олардың арасындағы нәрсе. Мәтін – қоғамның күшті, көзге көрінбейтін күштерінің әсер еткен, бірақ сол күштерден арылып, одан тысқары бір нәрсені ұсыну үшін жасалған құрама жұмыс еді: мүмкін, жақсырақ нәрсеге деген үміт немесе қиял. Лансонның моделінің құрама сипаты оған бірнеше мақсатты аудиториясы бар мәтінді көзге елестетуге мүмкіндік берді: оны жасаған қоғамның тікелей оқырмандары және мәтіннің өзімен ішінара шартталған идеалдық оқырмандар. 1911 жылы Лансон Нью-Йорктегі Колумбия университетінде қонақ профессор болып жұмыс істеді. Осы кезеңде ол АҚШ-та кеңінен саяхаттап, бірқатар колледж кампустарын аралады және кейіннен өзінің тәжірибесі туралы жазды. Лансон американдық кампустарда діннің маңыздылығына таң қалды, бірақ ол ортақ діннің шабыттандырған бірлігі колледж спортына, әсіресе американ футболға деген қызығушылықтың артуына байланысты әлсіреп бара жатқанын атап өтті. 1919 жылы ол École Normale Supérieure директоры болды; жылдар бойы ол Жан-Поль Сартрдың сатирикалық шабуылдарының нысанасы болды және әсіресе Сартр мен Жорж Кангилем университет журналында жариялаған 1927 жылғы антимилитаристік сатирикалық карикатураға қатты ашуланды. Сол жылы ол Сартр мен оның серіктері жасаған медиадағы әзіл салдарынан отставкаға кетуге мәжбүр болды. 1927 жылы Лансонның шамамен 11 000 томдық кітапханасы Солтүстік Каролина штатының Дурхэм қаласындағы Дьюк университетіне 125 000 франкқа сатылды. Лансонның беделі, әсіресе АҚШ-та, оның өлімінен кейінгі жылдары бірте-бірте төмендеп, 1950-1960 жылдар аралығында ең төменгі деңгейге жетті. Жаңа сын дәуірінде, метафора мен бейнелерді зерттеуге қызығушылық танытып, мәтінді оны тудырған жағдайлардан алыстату Лансонды тарихи және биологиялық бөлшектерге бейімделген, қатаң және әдебиеттен алыс филолог ретінде қарады. Алайда, соңғы жылдары сыншылар формальды және тарихи әдістердің арасындағы ортақ белгілерді зерттей бастады және сын тарихының неғұрлым қарқынды және мақсаттан тыс зерттеулерімен Лансонға қызығушылық қайта жанданды.
Lanson was a major figure in the reformation of the French university system at the beginning of the 20th century, as well as a dominant force in French literary criticism until well after his death. He is known primarily for his writings on literary history, particularly his attempts to fuse the studies of literature and of culture; in the former area he expanded upon, and in part questioned, the idea of "race, milieu, and moment" as described by Hippolyte Taine. He also contributed a great deal to the study of pedagogy, arguing for the pedagogical importance of the explication de texte, the French predecessor of close reading. Among his shorter works is a still authoritative 1892 life of the French poet Nicolas Boileau Despreaux in the series Les Grands Ecrivains Francais. Lanson proposed the idea of "literary sociology," a complex formulation of the relationship between social influences on an author, readers' expectations, and the text. For Lanson a text was neither a mere product of collective social forces nor an autonomous work by an autonomous genius, but something in between. The text was a composite work on which society exerted powerful and unseen forces but that could still escape those forces in order to present something outside of them: perhaps a hope or fantasy of something better. The composite nature of Lanson's model allowed him to imagine a text with multiple intended audiences: the immediate readership of the society that produced it, and another, ideal one that could be partially conditioned by the text itself. In 1911 Lanson was a visiting professor at Columbia University in New York City. During this period he travelled extensively in the United States, visiting a number of college campuses, and later wrote about his experiences. Lanson was struck by the importance of religion on American campuses, though he also commented that the unity inspired by shared religion was fading in favor of shared interest in collegiate sports, particularly American football. In 1919, he became director of the École Normale Supérieure; for years he was the target of Jean Paul Sartre satirical attacks, and got particularly upset with a 1927 antimilitarist satirical cartoon published by Sartre and Georges Canguilhem in the University revue. In the same year he was finally led to resign after a media prank by Sartre and his comrades. In 1927 Lanson's working library of approximately 11,000 volumes was sold to Duke University, in Durham, North Carolina for a sum of 125,000 francs. Lanson's reputation, particularly in the United States, steadily declined in the years after his death, reaching its nadir in the late 1950s and 1960s. In the era of the New Criticism, with its interest in the exploration of metaphor and image and the distancing of a text from the circumstances that created it, Lanson was seen as a pedant obsessed with historical and biological trivia and a rigid and unliterary philology. In recent years, however, with critics exploring possible commonalities between formal and historical methods and with more intense and less teleological studies of the history of criticism, interest in Lanson has grown.