Кіріспе
Ирландиядағы Гейлдік атлетика қауымдастығының округтік кеңесі
Гейлдік атлетика қауымдастығының (GAA) Типперри округтік кеңесі (Cumann Lúthchleas Gael Coiste Chontae Thiobraid Árann) немесе Типперри GAA – Ирландиядағы GAA-ның 32 округтік кеңесінің бірі. Ол Типперри округіндегі және Типперри округінің командаларындағы гейлдік ойындарға жауапты. Типперри округі GAA тарихында құрметті орынға ие, өйткені ұйым 1884 жылдың 1 қарашасында Тюрлстегі Хейс қонақ үйінде құрылған. Округтік футбол командасы Мюнстер провинциясынан екінші болып, Бүкіл Ирландияның аға футбол чемпионатында (SFC) жеңіске жеткен, сондай-ақ Лимериктен кейін финалға шыққан. Округтік хоккей командасы Бүкіл Ирландияның аға хоккей чемпионатында (SHC) жеңіске жеткендердің жалпы тізімінде үшінші орында, тек Корк пен Килкенниден кейін ғана.
Басқару
Типперри GAA дәстүрлі Типперри графтығымен байланысты аумаққа қарайтын құқығы бар. Басқармада, төраға Шон Нюгентті қоса алғанда, 9 лауазым иесі бар.
Түстер, елтаңба және символдар
Типперри командасының түстері – патша көгі мен алтын. Типперри командалары ортасында алтын жолақ бар көк жейде киеді, сонымен қатар ақ шорты мен көк шұлық киеді. Типперридің гербінде Кашел жартасы ерекше көзге түседі, оның астында екі қиылысқан ернеу және футбол бейнеленген. Гербтің ортасында 1884 жыл көрсетілген, осы жылы Типперри GAA құрылған. Алғашқы герб Батлер әулетінің гербі болған, Ормонд герцогтары мен графтары олардың қаруларын географиялық ықпал ету аймағындағы, Оңтүстік Ленстер мен Шығыс Манстердегі жергілікті билік органдары қабылдаған – ең алдымен Типперри (Оңтүстік Ридинг), Килкенни, Карлоу және Вексфорд округтік кеңестері. Гербте жұлдыз тәрізді суреттермен оралған түстердің орталық жолағы да болған. Бұл герб 1990 жылдардың соңына дейін қолданылды, содан кейін қазіргі герб – Кашел жартасын, екі қиылысқан ернеуді және футболды бейнелейтін герб қабылданды. GAA-ның алғашқы күндерінде Типперридің ресми жейдесі болған жоқ. Типперри округтік чемпион клубтың түстерін киген. Мысалы, жасыл диагональды белбеуі бар ақ жейде. Бұл жейде дизайны Типперридің ең тарихи матчымен байланысты, ол 1920 жылы Кроук Парктегі Дублинмен өткен "Қанды жексенбі" футбол кездесуі. Қазіргі жейде көк түсті, ортасында алтын жолақ бар. Бұл түстер 1925 жылы округтік чемпион атанған Бохерлаханнан алынған. Бұл түстер кейіннен Бохерлаханға айналған Таберрадора командасының да түстері болған. Жылдар бойы, әсіресе жең мен жаға аймақтарында бірнеше ұсақ түзетулер енгізілді, сондай-ақ соңғы онжылдықтарда демеушілік енгізілгеннен кейін компания логотиптеріне орын қалдыру қажет болды.
Клубтар
Клубтар Типперридің ересектер арасындағы хоккей чемпионатына қатысады. Бұл чемпионатта ең көп жеңіс тіркелген клуб – 36 титулы бар Тюрлс Сарсфилдс.
Аудандық команда
Типперри округінің командалары, Килкенни және Корк командаларымен бірге, Барлық Ирландияның ағалар арасындағы харлинг чемпионатында (SHC) құрметтің алдыңғы қатарында тұр. Басқарма командалары 2019 жылға дейін 28 Барлық Ирландия SHC титулын жеңіп алды – барлық округтік кеңестер арасында үшінші ең табысты көрсеткіш. Үш команда екі рет үш тізбектей All Ireland финалында жеңіске жеткен: (1898, 1899, 1900) және (1949, 1950, 1951). 1960 жылдардағы команда Типперридің ең ұлы командасы деп есептеледі. Облыстың жағдайы ХХ ғасырдың соңғы жартысында нашарлап, 1966–2019 жылдар аралығында тек жеті Барлық Ирландия SHC титулы жеңіліпті; алайда, жаңа жүйелер мен жасөсперімдер деңгейіндегі кең ауқымды жұмыстар 2010, 2016 және 2019 жылдары SHC титулдарын Типперриге әкелді, барлық үш рет ескі қарсыласы Килкенни жеңілді. Сонымен қатар, 2006 жылдан бері төрт кіші және үш U21 All Ireland харлинг финалында жеңіске жетті. Харлинг тарихы туралы толық ақпарат алу үшін мына жерге қараңыз. Тарихи тұрғыдан алғанда, әр маусымда Типперридің аға харлинг командасының капитаны алдыңғы Типперридің аға харлинг чемпионатында жеңіске жеткен клубпен анықталған. Мысалы, Уилли Райан 2009 жылы команда капитаны болды, оны оның клубы Томевара таңдады. Алайда, бұл жүйе жылдан жылға тұрақсыздыққа алып келді және көбінесе команда капитаны команданың маңызды бөлігі болмады немесе тіпті бірінші қатардағы ойыншы болмады (Вилли Райан мысалында). 2010 жылғы облысаралық маусымда аға команданың капитанын таңдау жауапкершілігі Типперри басқару тобына берілді, Муллинахоне клубынан Эон Келли осы жүйе бойынша таңдалған алғашқы капитан болды, ал Деклан Фэннинг капитанның орынбасары болды.
Клубтар
Клубтар Типперри аға футбол чемпионатында бақ сынасады. Бұл жарыстың ең табысты клубы – 21 титулмен «Фетард». Одан кейін 18 титулмен «Клонмель Коммершиалс» клубы тұр.
Аудандық команда
Типперри 1889, 1895, 1900 және 1920 жылдары Бүкіл Ирландияның аға футбол чемпионатын төрт рет жеңіп алды. Футбол чемпионатына қатысатын командалардың саны хёрлингке қарағанда әлдеқайда көп болғандықтан, көптеген округтердің жоғары деңгейіне байланысты жеңіске қол жеткізу өте қиын. Футбол тарихы туралы толық мәліметтерді мына жерден қараңыз.
Камоги
Типперридің жоғары деңгейге кенеттен өрлеуі (1992 жылы кіші атақ, 1997 жылы аралық деңгейдегі атақ) 1999 жылдан 2004 жылға дейінгі алты жылдың ішінде бес рет Бүкіл Ирландияның жоғары деңгейдегі чемпионатында жеңіске жетті. 1949 жылдан бері олар Дублиннің ойында басымдығы басталған кезде жеті рет Бүкіл Ирландия финалдарында сәтсіздікке ұшырады, сондай-ақ 1979 жылы Антримге де еңісті. Олар 1976 жылы тұңғыш Ұлттық Камоги Лигасын жеңіп алды (командалар туралы мәлімет алу үшін күнді басыңыз) және 2004 жылы екінші атаққа ие болды. Сент-Патрик (Гленгуль) 1966 және 1967 жылдары Бүкіл Ирландияның аға клубтық чемпионатында жеңіске жетті. Кашел 2007 және 2009 жылдары чемпион атанды. Камогидің 2010–2015 жылдарға арналған Ұлттық даму жоспары, "Біздің ойынымыз, біздің құмарлығымыз" аталған жоспары бойынша, 2015 жылға дейін округте бес жаңа камоги клубы құрылуы тиіс еді.
Гандбол
Типперри командалық спорт түрлерінде үздік шығып қана қоймады, сонымен қатар қолмен ойналатын ойындарда да бақ сынасты. Ересектер арасындағы хардбол және софтбол жекелей сында жеңіс алып, Типперри GAA аясындағы барлық спорт түрлерінде, раундерс ойынынан басқа, жалпыирландиялық чемпионатта жеңіске жеткен жалғыз округ атанды – раундерс бойынша ересектер арасындағы ресми облыстық чемпионат өткізілмейді.
Хардбол жеке ойыны
Типперри екі рет Бүкіл Ирландияның ағалар хардбол жекелей сында жеңіске жетті. Бұл екі жеңіс те 1966 және 1971 жылдары Пат Хикиге тиесілі. Типп қазіргі уақытта барлық кездердегі хардболдың құрметті тізімінде 10-шы орында, екінші орындағы 11 титулдан 11 титул кем, 13 рет жеңімпаз Килкенни және 15 рет жеңімпаз, бірінші орындағы Дублиннен қалып қойды.
Қатты доп
Типперри сегіз рет Бүкіл Ирландияның ересектер хардбол жұптар чемпионатында жеңіске жетті. Олар 1929, 1931, 1962, 1968, 1972, 1975, 1989 және 1995 жылдары жеңіс оддарын бағындырды.
Софтбол ойындары
Типперри үш рет Барлық Ирландияның ересек софтбол жекелей біріншілігін жеңіп алды. Бұл жеңістер 1948, 1950 және 1983 жылдары тіркелді. Типп қазіргі уақытта софтболдың барлық кездердегі құрметті тізімінде 7-орында, 12 рет жеңіске жеткен, 2-орындағы Дублиннен 9 жеңіс қалып қойды, ал 25 рет жеңген Килкенниден әлдеқайда артта.
Софтболдан қос ойын
Типперри сегіз рет «Барлық Ирландия» ересектер софтболы бойынша жұптық титул жеңіп алды. Бұл жеңістер 1934, 1935, 1936, 1937, 1938, 1942, 1949 және 1950 жылдары тіркелді. Типп қазіргі таңдағы барлық уақыттардағы құрмет тізімінде 3-орында, Кериден 4 титул кеміп, 12 титулмен 2-орында, ал Килкенни 19 титулмен 1-орында тұр.
40x20 бірлік
Типперри бес рет 40x20 ересек жекелей барлық Ирландия чемпионатында жеңіс одіс. Олар 1981, 1982, 1983, 1993 және 1994 жылдары жеңіске жетті.
40x20 қос
Типперри 1991 жылы 40x20 қос ойыны бойынша Бүкіл Ирландияның жоғары деңгейдегі титулын жеңіп алды.