Кіріспе
Ирландиялық таяқ пен допты командалық спорт түрі, оны әйелдер ойнайды. Камоги (/kəˈmɔːɡi/; camógaíocht) – әйелдер ойнайтын ирландиялық таяқ пен допты командалық спорт түрі. Камогиді Ирландияда және әлем бойынша, көбінесе ирланд қауымдастықтарында 100 000-ға жуық әйел ойнайды. Бұл "харлинг" (тек ерлер ойнайтын) ойынының бір түрі, оны Дублин қаласындағы Камоги қауымдастығы немесе An Cumann Camógaíochta ұйымдастырады. Жыл сайынғы All Ireland Camogie Чемпионатына рекордтық 33 154 көрермен жиналған, ал соңғы жылдары орташа жиналған көрермендер саны 15 000-нан 18 000-ға дейін жетеді. Финал тікелей эфирде көрсетіледі, оны 300 000-нан астам телекөрермен тамашалайды. ЮНЕСКО Камогиді материалдық емес мәдени мұраның бір бөлігі деп санайды. Ойынды ирландиялық драматург Сэмюэл Беккеттің "Годо күтуде" пьесасында да кездестіруге болады.
Camogie (/k//ə/'/m//oː//g//i/ kəMOHghee; camógaíocht ) is an Irish stick and ball team sport played by women. Camogie is played by 100,000 women in Ireland and worldwide, largely among Irish communities. A variant of the game "hurling" (which is played by men only), it is organised by the Dublin based Camogie Association or An Cumann Camógaíochta. The annual All Ireland Camogie Championship has a record attendance of 33,154, while average attendances in recent years are in the range of 15,000 to 18,000. The final is broadcast live, with a TV audience of as many as over 300,000. UNESCO lists Camogie as an element of Intangible Cultural Heritage. The game is referenced in Waiting for Godot by Irish playwright Samuel Beckett.
Ойын және ережелері
Ойын екі тридцат минуттық кезеңнен тұрады. Кезеңдер арасындағы үзіліс 15 минуттық. Егер қосымша уақыт белгіленсе, кезеңдердің әрқайсысы 10 минуттан тұрады. Әр командада алаңда 15 ойыншы болады. Бұл 15 ойыншының ішінде командада бір қақпашы, үш қорғаушы, үш жартылай қорғаушы, екі орталық алаң ойыншысы, үш жартылай шабуылшы және үш шабуылшы болуы керек. Алаңдағы ойыншылардың ең аз саны – 12 адам. Ережелер, бірнеше ерекшеліктерден басқа, құлаққап (hurling) ережелерімен дерлік бірдей. Қақпашылар алаңдағы ойыншылармен бірдей түспен киінеді. Себебі қақпашыға ешқандай арнайы ережелер қолданылмайды, сондықтан төрешілердің қақпашы мен алаңдағы ойыншыларды ажырату қажеттілігі жоқ. Камоги ойыншысы ойын барысында бағананың үстінен ұпай таба алады (бірақ камогиде 2021 жылдан бері қақпаға қол жеткізуге тыйым салынған, ал құлаққапта 1980 жылдан бері). Камоги ойыны 60 минутқа созылады, екі 30 минуттық кезеңнен тұрады (ал аға командалар арасындағы құлаққап ойындары 70 минутқа созылады, яғни екі 35 минуттық кезеңнен). Тең түскен жағдайда, ойын бірнеше 2x10 минуттық кенеттен өлім қосымша уақыт кезеңдерімен шешіледі; мұнда бірінші ұпай жинаған команда жеңіске жетеді. Камогиде құлаққаптан кішірек доп (sliotar) қолданылады – көбінесе 4-ші өлшемдегі доп ретінде танылады, ал құлаққап ойыншылары 5-ші өлшемдегі допты пайдаланады. Егер қорғаушы допты алаңнан шығарып жіберсе, қарсыластарға 45 метрлік доп беру құқығы беріледі (құлаққапта бұл 65 метрлік доп беру құқығы). Гол соққаннан кейін қақпашы 13 метрлік сызықтан допты лақтырады (құлаққапта қақпашы соңғы сызықтан лақтыруға тиіс). Камоги таяғындағы металл бөлігі міндетті түрде таспамен жабылуы керек (құлаққапта мұндай талап жоқ). Бүйірден бүйірге соққыларға тыйым салынған (құлаққапта рұқсат етіледі). Шеткі сызықтан тікелей соққанда екі ұпай беріледі (2012 жылдың наурызынан бастап). Ойыншылар шорт емес, юбка немесе шорт-юбка киюі керек. 1903 жылғы бастапқы ережелерде матч және алаңның өлшемдері құлаққап ойынына қарағанда кішірек болған. Матчтың ұзақтығы 40 минуттан 1934 жылы 50 минутқа дейін ұзартылды, ал алаңның ұзындығы мен ені де өзгерді. 1929 жылдан 1979 жылға дейін екінші тақтайша, "ұпай тақтайшасы" деп аталатын қосымша құрылғы қолданылды, яғни доп осы тақтайшадан өтіп кетсе, ол ұпай ретінде есептелмейтін, бұл 75 жыл бойы қолданылған даулы ереже болды. Командалар 12 ойыншыдан тұратын, эллипстік формацияны пайдаланды, бірақ бұл көбінесе үш орталық алаң ойыншылары жартылай қорғаушылар мен жартылай шабуылшыларға қарағанда жақын орналасқан "сығылған лимон" формациясы болды. 1999 жылы камоги Гейлдік спорт қауымдастығының (GAA) алаң өлшемдеріне және 15 ойыншыдан тұратын стандартты GAA көбелек формациясына көшті.
Өңір
Егістік белгілі бір мөлшерде емес, ұзындығы мен енімен анықталады.
Таяқ
"Харли" деп аталатын таяқтың ұзындығы ойыншының бойына қарай өзгеріп отырады.
Мақсаттар мен ұпайлар
H пішінді қақпалар қолданылады. Команда допты қақпа тіректерінің арасынан өткізу арқылы ұпай жинайды. Егер доп "нүкте" үшін жоғарыдан өтсе, команда бір ұпай алады. Егер доп "гол" үшін қақпаның астынан өтсе, команда үш ұпай алады.
Қор
Атауды Тадж Уа Дончадха (Торна) 1903 жылы өткен кездесулерде, 1904 жылғы алғашқы ойындарға дейін ойлап тапты. Камоги термині ойында қолданылатын таяқтың атынан шыққан. Ерлер ирланд тілінде каман деп аталатын қисайған таяқпен фёрлинг ойнайды. Камоги ойынының бастапқы кезеңдерінде әйелдер қысқа таяқ қолданды, оны кішкентайлатып camóg деп атады. Екі сөзге де "aíocht" (алғашқыда "uidheacht") жұрнағы қосылып, спорт түрлерінің атаулары құрылды: camánaíocht (кейін iománaíocht болды) және camógaíocht. 1884 жылы Гейлдік атлетикалық қауымдастық құрылғанда, ерлер ойынына ағылшын тілінен келген "херлинг" деген ат берілді. 1904 жылы әйелдер үшін ұйым құрылғанда, ирландша "camógaíocht" атауын "camogie" деп ағылшыншалауға шешім қабылданды.
Ирландия
Камоги лигасының құрылымы Гейл атлетикалық қауымдастығына ұқсас, әр көктемде жыл сайынғы конгресс өткізіледі, онда саясат және ережелерді өзгерту сияқты маңызды мәселелер шешіледі, ал атқару кеңесі – қысқа мерзімді мәселелер мен басқарумен айналысатын Árd Chómhairle. Ойын Дублиндегі Крок Парктегі бас кеңседен басқарылады. 28 округтік кеңес өз істерін өз бақылауында ұстайды (Фермана, Лейтрим және Слайгодан басқа барлық ирландиялық округтер), клубтардың саны Коркта 58-ден Лейтримде 1-ге дейін жетеді. Азия, Австралия, Ұлыбритания, Еуропа, Нью-Йорк, Жаңа Зеландия және Солтүстік Америкада төрт провинциялық кеңес және филиалдар бар.
Ирландия
538 камоги клубы бар, олардың 513-і Ирландия аралында, 47-сі Коннахт провинциясында, 195-і Ленстер провинциясында, 160-ы Мюнстер провинциясында және 110-ы Ольстер провинциясында орналасқан.
Бүкіл Ирландия чемпионаты
Элиталық жарыстардағы құрылымдық бірлік – округ, ол округ шегінде клубтық жарыстарды ұйымдастыруға және Бүкіл Ирландия чемпионатының әртүрлі деңгейлеріндегі, сондай-ақ Ұлттық камоги лигасындағы округтар аралық командаларды дайындауға жауапты. Бүкіл Ирландия клубтық чемпионаты аға, орта және кіші деңгейлерде өткізіледі, әдетте қараша-желтоқсан айларында немесе келесі наурыз айында финалдық кезеңге жетеді. Лондон 2010 жылғы маусымда Ұлттық камоги лигасында бақ сынасты, бірақ 2011 жылы қатыспады. Округтар элиталық Бүкіл Ирландия аға камоги чемпионатында бақталастырады, онда О'Даффи кубогы табыс етіледі. Бүкіл Ирландия финалы жыл сайын қыркүйек айында Крок паркінде өткізіледі, көбінесе герлинг және гэльдік футбол финалдары арасындағы аптада, және 33 000-ға дейін көрерменді қамтиды. Оңтүстік-Шығыс Азияда Вьетнам, Таиланд және Куала-Лумпур қалаларында командалар бар. Солтүстік Америкада камоги АҚШ, Канада және Кариб теңізінің кейбір аймақтарында ойналады. Камоги сондай-ақ ГАА Дүниежүзілік ойындарының құрамына енгізілді.
Солтүстік Америкада болуы
Солтүстік Америкада камоги командалары кем дегенде бір ғасырдан бері бар.
Америка Құрама Штаттары
Нью-Йорк қаласын қоспағанда, АҚШ-тағы гэль ойындарын ұйымдастырушы ұлттық орган – USGAA, және осы ұйымда камогиді кездестіруге болады. USGAA – АҚШ-та камоги және басқа гэль спорт түрлерін дамытумен айналысатын басқарушы орган. USGAA Солтүстік Америкадағы басқа да GAA ұйымдарымен, оның ішінде Канадамен (Gaelic Games Canada), Нью-Йорк GAA және Кариб аймағымен тығыз байланыс ұстап тұрады.
GAA әлем ойындары
АҚШ 2016 және 2019 жылдары өткен ГАА әлемдік ойындарына қатысу үшін бірнеше камоги командаларын жіберді.
Канада
Канададағы гейл ойындарын ұйымдастырушы ұлттық орган – Гейл ойындары Канада (GGC) және Канад ГАА (CGAA) болып табылады, олардың құрамында камоги ойынымен айналысатын клубтар бар. Канада мен CGAA-да бірнеше камоги клубтары орналасқан.
Клубтар
+Канада Канад Камоги клубтары Клуб Қала/Провинция Құрылған жылы Веб-сайтМонреаль Шамрокс Монреаль, Квебек1948Монреаль Шамрокс GACКалгари Шефтендер / Шефтенеттер Калгари, Альберта1977Эдмонтон Вулф Тонес Эдмонтон, Альберта Ле Шеил Камоги клубы Торонто Торонто, ОнтариоТоронто КамогиISSC Камоги Ванкувер, Британдық КолумбияISSC КамогиISSC Шамрокс Ванкувер, Британдық Колумбия2021ISSC КамогиISSC Перс Ванкувер, Британдық Колумбия2021ISSC Камоги
GAA әлем ойындары
Канада 2016 және 2019 жылдары ГАА әлемдік ойындарына қатысу үшін Канададан бірнеше камоги командасын атқарды.
Марапаттар
Камоги All Stars Awards – дәстүрлі камоги командасының 15 позициясының әрқайсысында ең жақсы өнер көрсеткен элиталық ойыншыларға жыл сайын табыс етілетін марапат. Жылдың үздік ойыншысы және басқа да жетістіктері үшін марапаттар бірнеше онжылдықтан бері алдыңғы қатардағы ойыншыларға беріліп келеді.