Кілемше тоқу өнері және техникасы

Кіріспе

Кілемдер мен қабырға ілгіштеріне арналған қолөнер техникасы

Кілем тоқу – бұл кілемдерді жіп немесе матаның иілген бауларын қатайтылған тоқыма негізден, мысалы, шүберек, зығыр немесе кілем жіптерінен өткізу арқылы жасалатын өнер және қолөнер. Иілген баулар арқалық материал арқылы, әдетте ағаштан жасалған тұтқаға бекітілген, ілгек тәрізді ілгекпен тартылады. Ал, құлыпты ілгекпен қысқа, алдын ала кесілген жіптерден түйінді қаптама жасалады. 2-ден 8 миллиметрге дейін ені бар жүнді жолақтар көбінесе ілгекпен тоқылған кілемдерді немесе қабырғаға ілінетін бұйымдарды жасау үшін қолданылады. Бұл жолақтар әдетте механикалық мата кескішпен кесіледі, бірақ оларды қолмен кесуге немесе жыртуға да болады. Қолмен жыртылған техниканы қолданғанда кілемдер көбінесе қарапайым суреттермен жасалады. Кілемдердің дизайны көбінесе өндіріспен жасалады және гүлдер мен жануарлар сияқты күрделі немесе геометриялық фигуралар сияқты қарапайым болуы мүмкін. Кілем тоқу Солтүстік Америкада кем дегенде соңғы 200 жылдан бері танымал.

Кілемді ілу тарихы

Уильям Уинтроп Кент жазушы 19 ғасырдың басында Англияның Йоркшир графтығында жасалған иілмелі кілемдердің ең алғашқы түрі деп есептеді. Тоқыма фабрикаларындағы жұмысшыларға ұзын жіп қалдықтарын жинауға рұқсат берілді. Бұл қалдықтар фабрика үшін пайдасыз болды, сондықтан тоқымашылар оларды үйлеріне алып барып, арқалыққа өріп тартты. «Трум» сөзінің шығу тегі ежелгі, Кент мырза Шекспирдің «Виндзордың қуанышты әйелдері» пьесасындағы сілтемені келтірді. Алайда, Джени Стюарт Андерсонның «Құрама кілем жасау» атты еңбегінде Стюарт Андерсон «жүннен жасалған иілмелі маталарды негізгі матаға өру әдісін викингтер қолданған, олардың отбасылары оны Шотландияға әкелген болуы мүмкін» деп жазды. Бұған қоса, Гернсидегі (Манш аралдары) Халықтық мұражайда осылай жасалған ертедегі құрама кілемдер Франция жағалауында да жасалғанын көрсететін мысалдар бар. Бүгінгі таңда білетін иілмелі кілемдер Солтүстік Америкада, әсіресе АҚШ-тың Жаңа Англиясындағы Шығыс жағалауында, Канаданың теңіз аймақтарында және Ньюфаундленд пен Лабрадорда пайда болған болуы мүмкін. Алғашқы жылдары иілмелі кілем жасау кедейлердің қолөнері болды. АҚШ-та еденге төсемдерді пайдалану 1830 жылдан кейін басталды, осы кезде фабрикалар байларға арналған кілемдерді машинамен жасап шығара бастады. Кедей әйелдер өздеріне үйлеріне төсем жасау үшін қолдарындағы қалдықтарды іздеуге кірісті. Әйелдер қолдарынан келгеннің бәрін пайдаланды. Бай отбасылардан шыққан қыздар мектепте кестелеу және тігін тігуді үйренді, ал еденге төсемдер жасау оқу бағдарламасына кірген жоқ. Иілмелі кілем жасау кедейлердің қолөнері екенін көрсететін тағы бір белгі – 19 ғасырдағы танымал әйелдер журналдарында иілмелі кілем туралы жазылмауы. Бұл кезде «ауылдық» сөзі осы мағынада қолданылғанда, оны кемсітуші сөз ретінде қарастырды. Бүгінде Канадада иілмелі кілем жасау жоғары өнер саналады және бүкіл әлемде кеңінен құрметке ие. Иілмелі кілем жасаушылар кедей болғандықтан, қолдарындағы барлық материалды пайдаланды. Көне иілмелі кілемдер 1850 жылдан кейін қаптан жасалған, себебі қап астық және жем-шөп сақтау үшін қолжетімді болды. Киімге жарамсыз талшықтар мен маталар көбінесе кілемге қосылды. АҚШ-та, егер адамда жіп қалдықтары болмаса, жіп таңдаудың талшығы болмады. Жіп өте қымбат болды және тоқу мен өру үшін сақталуы керек болды. Оның орнына матаның қалдықтарын пайдалану дәстүрі қалыптасты. Алайда, Жаңа Англияда иілмелі кілем жасаудың мәртебесінің өзгеруін көрсететін, кем дегенде, кейбіреулер үшін, қаптың алдын ала басылған дизайны пайда болды. Алдын ала басылған кесте үлгілері көптен бері қолданыста болғанмен, Массачусетс штатының Лоуэлл қаласынан Филена Моксли 1868-1871 жылдары кестелеу және иілмелі кілем дизайнын әзірлеуді жүзеге асырды. Шамамен сол уақытта Мэйн штатының Эдвард Сэндс Фрост Солтүстік Жаңа Англиядағы әйелдерге қызмет көрсету үшін сәтті кілем жиынтығын жасады. Өнеркәсіптік революция адамдарға журналдар мен каталогтардан иілмелі кілем жасау және басқа да әуесқойлықтар туралы оқуға және олармен айналысуға көбірек бос уақыт берді. Қолмен жасалған иілмелі кілемдер үйге сән-салтанат сыйлайтын болды. 1930 жылдары Каролина Сондерс басшылығымен жұмыс істеген, ол АҚШ-та осы қолөнердің жоғалып кетуінен сақтап қалды. МакГоун түрлі бояу әдістерін қолдана отырып, жүнмен жақсы көлеңкелеудің нұсқауларын танымал етті және иілмелі кілем жасауды ресмилендірді. 1950 жылы 15 басқа иілмелі кілем мұғалімімен иілмелі кілем жасаудың өте пайдалы аптасынан кейін МакГоунға мұғалімдердің шеберлігін ұйымдастыру, өнерді зерттеу, идеялар алмасу және әдістерді беру үшін жұмыс орнын ұйымдастыру туралы ұсыныс жасалды. 1951 жылы иілмелі кілем мұғалімдері жыл сайынғы МакГоун мұғалімдер семинарының біріншісіне жиналды. Бұл семинарларда тек МакГоунның өз үлгілері пайдаланылды, бұл МакГоунның бағдарламаны ұстап тұру үшін жыл сайын жұмсаған еңбегі мен уақытын мойындады. Бұл дәстүр қазір Honey Bee Hive Rug Hooking Patterns & Supplies компаниясы қолдаған Pearl K. McGown Teacher Certification and Workshop Program арқылы жалғасуда. Көптеген танымал иілмелі кілем дизайнерлері мен мұғалімдер McGown сертификаттау бағдарламасынан өтті, соның ішінде Джоан Мошимер, Джейн Олсон, Джин Шепард, Эрик Сэндберг, Джейн Невинс, Гейл Дюфрен және Мишель Микарелли.

The author William Winthrop Kent believed that the earliest forebears of hooked rugs were the floor mats made in Yorkshire, England, during the early part of the 19th century. Workers in weaving mills were allowed to collect thrums, pieces of yarn that ran long. These by products were useless to the mill, and the weavers took them home and pulled the thrums through a backing. The origins of the word thrum are ancient, as Mr. Kent pointed out a reference in Shakespeare's Merry Wives of Windsor. However, in the publication "Rag Rug Making" by Jenni Stuart Anderson, , Stuart Anderson states that the most recent research indicates " the technique of hooking woolen loops through a base fabric was used by the Vikings, whose families probably brought it to Scotland." To add to this there are sound examples at the Folk Museum in Guernsey, Channel Islands, that early rag rugs made in the same manner were produced off the coast of France as well. Rug hooking as we know it today may have developed in North America, specifically along the Eastern Seaboard in New England in the United States, the Canadian Maritimes, and Newfoundland and Labrador. In its earliest years, rug hooking was a craft of poverty. The vogue for floor coverings in the United States came about after 1830 when factories produced machine made carpets for the rich. Poor women began looking through their scrap bags for materials to employ in creating their own home made floor coverings. Women employed whatever materials they had available. Girls from wealthy families were sent to school to learn embroidery and quilting; fashioning floor rugs and mats was never part of the curriculum. Another sign that hooking was the pastime of the poor is the fact that popular ladies magazines in the 19th century never wrote about rug hooking. It was considered a country craft in the days when the word country, used in this context, was derogatory. Today, rug hooking has been labeled in Canada as a fine art and has gained a much wider respect across the world. Since hooking was a craft of poverty, rug makers put to use whatever materials were available. Antique hooked rugs were created on burlap after 1850 because burlap was readily available as grain and feed bags. Fiber and fabric that was no longer suitable for clothing was often incorporated into rugs. In the United States, yarn was not a fiber of choice if one did not have access to thrums. Yarn was too precious, and had to be saved for knitting and weaving. Instead the tradition of using scraps of fabric evolved. However, New England was the site of the development of preprinted designs on burlap, indicating a shift in the status of rug hooking, at least for some. While preprinted embroidery patterns had long existed, it was Philena Moxley of Lowell, Massachusetts who first developed a business stamping embroidery and rug hooking designs about 1868 1871. At about the same time, Edward Sands Frost of Maine developed a successful rug kit making business catering to women in Northern New England. The industrial revolution was providing people with more free time to read about hooking and other past times in magazines and catalogs, and to enjoy engaging in them. Hand hooked rugs were now being seen as providing some elegance in the home. working at first under the tutelage of Caroline Saunders in the 1930s, has been credited with saving the craft from disappearing in the United States. McGown popularized guidelines for fine shading with wool using various dye methods, and formalized the study of rug hooking. In 1950, after an especially informative week of rug hooking with 15 other rug hooking teachers, McGown was approached to organize teachers' workshop to further the study of the art, exchange ideas, and pass on techniques. In 1951, hooked rug teachers came together for the first of what became an annual McGown Teacher Workshop. These workshops exclusively used McGown's own patterns, in recognition of the work and time McGown spent each year on maintaining the program. This tradition lives on through the Pearl K. McGown Teacher Certification and Workshop Program, now sponsored by Honey Bee Hive Rug Hooking Patterns & Supplies. Many well known hooked rug designers and teachers have passed through the McGown certification program, including Joan Moshimer, Jane Olson, Gene Shephard, Eric Sandberg, Jane Nevins, Gail Dufresne, and Michelle Miccarelli.

Кілемді ілгек құралы

1930 жылдары кілем тоқу өнері Данияға тарады, онда ол гүлденді. 1939 жылы Хьерриң қаласынан Эрнст Томсен қолмен ұсталатын құрал ойлап тапты, ол тоқу процесін жылдамдатып, қысқа мерзімде үлкен кілемдер жасауға мүмкіндік берді. Осы жылдамдық арқасында кілем тоқушылар қол, білек және иықтарымен байланысты денсаулық мәселелеріне сирек тап болды.

Қалқаның ілмегі

Кесу ілгегі – бұл ілгекті ілгекпен тоқу құралы да, тоқыма өнерінің бір түрі де. Лач-хукинг, дәстүрлі кілем тоқудан және шкаф ілгекпен тоқудан жіпті кенепке физикалық түйіндеу арқылы ерекшеленеді. Лач-кук 19 ғасырда ілгек тігіспен бірге ойлап табылды, ал 20 ғасырда ілгек тігіс көптеген өзгерістерге ұшырады, соның ішінде қолөнершілер мен шеберлердің лач-кук кілемдерін жасау үшін қолданған қол құралы да осылардың бірі. Кілем тоқу үшін негізінен арпа немесе гессиан матасы қолданылса, лач-хукинг үшін арнайы тоқылған кілем кенепі пайдаланылады. Кілем кенептері 3,3 тесіктен 5 тесікке дейін болады. Үлгі кенепке штамп арқылы түсірілуі немесе инемен тоқу үлгісіне ұқсас схемадан жасалуы мүмкін. Лач-хук жіптерін алдын ала кесіп (әдетте 2,5 дюйм ұзындығы) алуға болады немесе оларды тігіп, қажетті ұзындыққа дейін кесіп алуға болады. 1930 жылы жарық көрген «Кілем тоқу» атты кітабында американдық жазушы Уильям Уинтроп Кент кілем жасаудың бір түрін сипаттайды: «Кенеп кресттік тігіс кенепі сияқты қолданылады, бірақ одан ірі, әр үшінші торы кеңірек. Оны тізеге немесе үстелге қойып ұстайды. Жүн жіптері өлшегішпен дәл бірдей ұзындықта кесіледі. Қолданылатын ілгекте ұстағыш немесе құлыптағыш болады, ол бір тесікке енгізіліп, келесі қатардағы келесі тесіктен шығарылады. Жүн сол қолмен ұсталып, кенептің үстіне қойылады, содан кейін екі еселеп, екі ұшы ілгектің үстіне салынып, құлыптағыш жоғары немесе ашық күйде болады. Содан кейін ілгек кенеп арқылы жұмысшыға қарай тартылады, ал кесілген ұштары сол қолмен ұсталады. Бұл әрекет нәтижесінде құлыптағыш төмен түсіп, жүн бекітіледі. Құрал содан кейін жүн иілімі арқылы итеріледі және сол қолмен ұсталған екі ұшын ұстайды, содан кейін иілме сол қолмен ұсталып, екі ұшы ілгекпен өтеді. Ілгекті шығарып, екі кесілген ұшын тартып бекіту түйіннің аяқталуын білдіреді. Бұл шын мәнінде қалың мата және ол түрік кілемі деп аталады, бірақ ол ертерек қолданылған ілгек ине пішіндес болғандықтан, ілгек тоқу процесінен пайда болды». 1930 жылдары жүн кілемдері кең таралды және жазбаша нұсқаулар осы қолөнерді стандарттауға көмектесті. Ұлыбританияда жіппен лач-хукингтің ең гүлденген кезеңі екінші дүниежүзілік соғыстан кейін болды және Англияның солтүстігіндегі тоқыма фабрикаларының жанында орналасқан бірнеше компаниялар басымдық танытты. Лач-хукинг, жазылған сарбаздар, аурухана науқастары және зейнеткерлер үйінің тұрғындары үшін қол жетімді әрекеттердің бірі болды. Әйелдер институттары көптеп сатып алғанда жеңілдіктер алды және сатуға кілемдер жасады. 1970 және 1980 жылдары синтетикалық жіптер мен жүн/синтетикалық қоспалар танымал болды, бірақ кілем тоқу арзан импорттық кілемдердің болуына және бос уақыттың азаюына байланысты төмендеді. Ұлыбританияда ең танымал лач-хук компаниясы Readicut болды (олардың кілем жиынтықтары Солтүстік Америкада Shillcraft арқылы сатылды). Патонс және Болдуин айналмалы «Патвин» жүн кескішін ойлап тапты, бірақ Readicut одан да бір қадам басып өтіп, өзінің жүнтерін алдын ала кесілген бумаларда сатты.

A latch hook is both the tool and the textile art of latch hooking. Latch hooking differs from traditional rug hooking and locker hooking by the physical knotting of the yarn to canvas. Latch hook was invented in the nineteenth century with the latch needle, in the twentieth century the latch needle underwent numerous variations, including the hand tool used by artisans and crafters to produce latch hook rugs. While rug hooking uses a base fabric of burlap or hessian, latch hooking uses specially woven rug canvas. Rug canvases range from 3.3 holes per inch (hpi) to 5 hpi. The pattern may be stencilled onto the canvas or worked from a chart similar to a needlepoint pattern. Latch hook yarns may be bought pre cut (usually 2.5 inch lengths) or in skeins and cut to the desired length. In his book "The Hooked Rug," published in 1930, American writer William Winthrop Kent describes a form of rugmaking "A canvas is used like cross stitch canvas only coarser, which has every third mesh a large one. It is held on the knee or on a table. The pieces of wool yarn are cut exactly the same length by a gauge. The hook used has a catch or latch on it and is inserted in one hole and out the next in the next row, as follows: The wool is held in the left hand and above the canvas, then doubled and the double end is slipped over the hook, the catch being up or open. The hook is then drawn out through the canvas toward the worker, the cut ends being kept in the left hand. The catch by this action drops down and secures the wool. The tool is next pushed forward through the wool loop and catches the two ends held in the left hand, then the loop is held in the left hand and has the two ends pulled through it with the hook. To pull out hook and draw tight the two cut ends finishes the knot. This is really a pile fabric and is known as a Turkey Rug but sprang from the hooking process as the earlier hook used was of the crochet hook form." During the 1930s, latch hooked wool rugs became popular and written guidelines helped standardise the craft. The heyday of latch hooking with yarn in Britain was just after the second World War and dominated by several companies based near the textile mills in the north of England. Latch hooking was one of the activities available to convalescing soldiers, hospital patients and care home residents. Women's Institutes got discounts on bulk buys and made rugs for sale. In the 1970s and 1980s, synthetic yarns and wool/synthetic blends became popular, but rug making was entering a decline due to the availability of cheap imported rugs and to decreasing leisure time. In Britain, the best known latch hook company was Readicut (their rug kits were marketed through Shillcraft in North America). Patons and Baldwin invented the rotary "Patwin" wool cutter, but Readicut went a stage further and sold their yarn in pre cut bundles.

Қалқалы ілмек құралы

Қалқалы тігіш құралдың тарихы қалқалы иненің ойлап табылуына байланысты. 1847 жылы ойлап табылған қалқалы ине, жіпті қалқаның айналасына орап, оны кенеп арқылы итеріп, содан соң жіпті кенепке түйіп бекітетін тоқу машинасының бөлігі болды. 1920 жылдары бұл құрал қолмен ұсталатын ілгек пен қалқаны біріктіру арқылы жасалды. Қалқалы тігіштер әртүрлі өлшемдерде болады. Сіз кілемдік кенеппен жұмыс істеуге жарамды стандартты өлшемдегі қалқалы тігішті немесе Судан кенепі үшін қолданылатын ұсақ қалқалы тігішті таңдауға болады. Заманауи қолөнершілер жіп пен мата жолақтарын тең ұзындықта кесу үшін кілем өлшегіш құралдарды да пайдаланады.

Басқа қолданыстар

Ілмекті ілгіш құрал тікелей инеге тоқымада балама ретінде қолданылуы мүмкін, бірақ бұл қолдану өте тар. Ілмекті ілгіш құралы дрейдлоқтарды күтуде де қолданылады, құрал душтан немесе жүзуден кейін шашты нығайту үшін пайдаланылады.