Кіріспе
Австралия фольклорындағы маймылға ұқсас мифтік жаратылыс. Йоуи – Австралия фольклорында аутбэкте мекендейтін деп есептелетін бірнеше тұлғалардың бірі. Бұл жаратылыстың тамыры аборигендердің ауызша тарихына дейін жетеді. Квинслендтің кейбір аймақтарында олар квинкин (немесе квинкиннің бір түрі) және йогабинна деп белгілі, ал Жаңа Оңтүстік Уэльстің кейбір аймақтарында оларды Гиндаринг, жураварра, мынгавин, путтикан, дулага, гулага және тулагал деп атайды. Басқа атаулары: Яхве, Ноокуона, Вави, Панкарлангу, Джимбра және Тжангара. Йоуи сияқты жаратылыстар Австралия аборигендерінің аңыздарында, әсіресе Австралияның шығыс штаттарында кең таралған.
Yowie is one of several names for an Australian folklore entity that is reputed to live in the Outback. The creature has its roots in Aboriginal oral history. In parts of Queensland, they are known as quinkin (or as a type of quinkin), and as joogabinna, in parts of New South Wales they are called Ghindaring, jurrawarra, myngawin, puttikan, doolaga, gulaga and thoolagal. Other names include yahweh, noocoonah, wawee, pangkarlangu, jimbra and tjangara. Yowie type creatures are common in Aboriginal Australian legends, particularly in the eastern Australian states.
Сипаттама
Йови әдетте екі аяқты, түкті және маймылға ұқсас мифтік тірі жан ретінде сипатталады, тік тұрып, бойы белгілі бір шекте болады. Йовидің аяқтары адамнан әлдеқайда үлкен деп айтылады, бірақ жосықтардың іздері пішіні мен саусақтарының саны жағынан үйлесімсіз келеді, ал йовиді көргендердің айтуынша, йовидің аяқтары мен аяқ іздерінің сипаттамалары Бигфутқа қарағанда одан да әртүрлі. Йовидің мұрны кең және жалпақ болып келеді. Кейбір қазіргі жазушылар оның аборигендердің «Яху» туралы әңгімелерінен пайда болғанын болжайды. Роберт Холден XIX ғасырдан бергі бірнеше оқиғаны келтіреді, олар осыны растайды, соның ішінде 1842 жылғы еуропалық есеп: Австралияның тума халқы «ЯХУО» деп сенген. Олар оны шамамен бірдей бойлы адамға ұқсас деп сипаттаған, басынан ұзын ақ шашы төменге асылып тұрады, қолдары ерекше ұзын, аяқтарында үлкен тырнақтары бар, ал аяқтары артқа бұрылған, сондықтан қашқанда, аяқ іздері адамнан қарама-қарсы бағытта жүргендей көрінеді. Олар оны маймылға ұқсас, қорқынышты, жартасқа жатқандай бір жаратылыс деп сипаттайды. Аборигендерден жиналған тағы бір әңгімеде, бұл жаратылыс Арман уақытының бір бөлігі екені айтылады. Ескі Бунгари, Гунеда аборигендері, бұрын олардың «яху» тайпалары болғанын және олар осы жердің түпкілікті тұрғындары екенін айтқан. Ол олардың қара нәсілділердің «яхулары» екенін, қара нәсілділер олармен соғысып, көбінесе жеңіске жеткенін, бірақ «яхулар» көбінесе қара нәсілділерден жылдам қашқандарын айтқан. Басқа жағынан, Джонатан Свифттің «Гулливердің саяхаттары» романындағы «яхулар» және еуропалық дәстүрдегі шашты жабайы адамдар да осы жаратылыстың болуына себеп болуы мүмкін. 1800 жылдардың басында Ұлыбританияда тұтқынға алынған орангутандардың алғашқы келуі үлкен қызығушылық тудырды.
Байқаулар тарихы
1987 жылы "Сидней Морнинг Геральд" газетіндегі бағанында Маргарет Джонс австралиялық "йови" есімді жаратылыстың алғашқы кездесуінің 1795 жылға дейін болғанын айтты.
Қазіргі күн
"Жоғарғы деңгейдегі Yowie зерттеушісі" Эндрю МакГинннің сөзіне қарағанда, Дарвин қаласының жанындағы үй жануары итінің өлімі мен мүшелерінің кесілуі мифологиялық Yowie шабуылынан болуы мүмкін. Иттің иелері кінәлі деп динголарды санады.
Австралиялық астаналық аумақ
2010 жылы Канберра тұрғыны өз гаражында "денесі шашымен жабылған, ұзын қолдары бар жас адамның оның көлігін ұрлап алуға тырысқанын" көргенін мәлімдеді. Кейіннен досы оған бұл абориген болуы мүмкін екенін айтты.
Солтүстік территория
1990 жылдардың аяғында Акасия төбелерінің маңында yowie көріністері туралы бірнеше хабарлама түсті. Мұндай көріністердің бірі – манго фермері Катрина Такердің 1997 жылы өз жерінен түкті, адам тәрізді жаратылысты бірнеше метрден көргені туралы айтқаны. О'Чи көрген жаратылысты "Жұлдыздар соғысынан" Чубакка кейіпкерімен салыстырды. Ол журналистерге көрген жаратылыстың үш метрден биік болғанын айтты. Тағы бір кең таралған оқиға – "Мулгоуи Йоуи" туралы, ол 2001 жылы соңғы рет көрінген. 2014 жылдың наурыз айында екі yowie іздеуші Оңтүстік Квинслендте инфрақызыл камерамен yowie-ні түсіргендерін, тері үлгілерін жинағандарын және ірі іздер тапқандарын мәлімдеді. Сол жылы Гимпи қаласының тұрғыны бұқаралық ақпарат құралдарына бірнеше рет yowie-лерді көргенін, оның ішінде Гимпидің солтүстік-шығысындағы орман ішінде өте ірі еркек yowie-мен сөйлескенін және оған ағылшын тілін үйреткенін айтты. Сондай-ақ Порт-Дуглас тұрғындары Моубрей маңында және Рокки Пойнт тауларында yowie-лерді көргендерін хабарлады.
Белгілі аңшылар
Рекс Гилрой. 1970 жылдардың ортасынан бастап паранормальдық құбылыстарға әуес Рекс Гилрой, жеке криптозоолог, йовиді танымал етуге тырысты. Гилрой олар туралы 3000-нан астам хабарлама жинағанын және олардың жойылған маймыл немесе Хомо түрінің қалдық популяциясын құрайтынын айтты. Рекс Гилрой йовидің Солтүстік Американың Бигфутымен байланысты екеніне сенді. Гилрой серіктесі Хизер Гилроймен бірге 50 жыл бойы йови туралы жинақ құрды. Рекс Гилрой 2023 жылдың сәуірінде қайтыс болды. "Йови адамы" Тим. 1994 жылы Бриндебелла тауларында йови көргенін мәлімдеген жазушы. Осыдан бері "Йови адамы" Тим йовиді және басқа да паранормальдық құбылыстарды зерттеумен айналысады. Ол сонымен қатар Австралияның "The Canberra Times" және "The Sydney Morning Herald" газеттерінде тұрақты мақала жазады. 2004 жылы "Йови адамы" Тим британдық кондитерлік компаниясы Cadbury-ге қарсы сот ісінде жеңіске жетті. Cadbury оның лақап аты олардың Yowie тәттілерінің атауына тым ұқсас екенін мәлімдеді. Гари Опит, ABC жергілікті радиосының жабайы табиғат бағдарламасын жүргізуші және экологиялық ғалым.
Yowie-ден yahoo-ға ауысу
Австралиялық тарихшы Грэм Джойнер йовидің ешқашан болмағанын айтады. Ол 1975 жылға дейін оның туралы ештеңе белгілі болмағанын және оның пайда болуы түсініспеушілік нәтижесі болғанын көрсетеді. Джойнердің қызығушылығы 19 ғасырдағы яху (сонымен қатар, шашты адам, австралиялық маймыл немесе австралиялық горилла деп те аталады) құбылысына байланысты. Бұл көлеңкелі жаратылыс сол кезде әлі ашылмаған сүтқоректілер ретінде қарастырылды, бірақ 20 ғасырдың басында жойылып кеткен болуы мүмкін. Оның бұрынғы өмір сүргеніне кейбір дәлелдер бар (Joyner 2008, 109 б.). Оның 1977 жылғы «Оңтүстік-Шығыс Австралияның Түкті Адамы» кітабы – яху туралы құжаттар жинағы. Ол 1970 жылы басталған зерттеулерге негізделіп, 1973 жылғы шілдеде жарияланған мақалада жинақталды («Түкті адам, жабайы адам немесе яху туралы жазбалар», Австралия Ұлттық кітапханасы MS 3889), сол кезде яху ұзақ уақыттан бері ұмытылған және болжамдағы йови туралы ештеңе естілмеген. Ол кітаптың бұрынғысын насихаттау және кейінгісі туралы жаңа және ерекше талаптарға қарсы тұру үшін жарияланғанын түсіндірді (Joyner 2008, 10 б.). Джойнердің сөзіне сәйкес, йови туралы түсінік Джон Нейпидің 1972 жылғы «Бигфут: Йети және Саскватч – миф және шындық» кітабына Сидней газетінде жарық көрген шолудан кейін пайда болды, Jonathan Cape, Лондон. Жауап ретінде криптозоолог және уфолог Рекс Гилрой, Австралияның батыс және орталық бөліктеріндегі аборигендердің Тжангара есімді тұлғасын келтіріп, Австралияда өзінің Жексіз қарлығашы бар деген сенімсіз пікір білдірді. Алайда, Гилрой 1975 жылғы мамыр айында австралиялық қоғамға йови ретінде таныстырған алып приматтың бейнесі, яти сияқты экзотикалық формаларға ұқсағанмен, газет оқырмандарының яху туралы ертерек оқиғалардан шатасқан естеліктерінен шабыттанған болуы мүмкін (Joyner 2008, 5–8 бб.). Осы тұжырымдама бойынша, тек яху ғана шындыққа негізделген (немесе дәлірек айтсақ, болған).
Танымал мәдениетте
Terror Australis: Call of Cthulhu in the Land Down Under, алғаш рет 1987 жылы Call of Cthulhu ролдік ойынына қосымша ретінде жарияланды, онда yowie Австралияның бірнеше мифтік жаратылыстарының бірі ретінде келтірілген. 1988 жылғы «A Country Practice» телесериалының сегізінші маусымында күдікті yowie көрінісі көрсетілген. 1994-1998 жылдары христиандық death metal тобы Metanoia-ның алғашқы вокалисі Джастин "Yowie" Смит аталды. 1995 жылы шығарылған Yowie шоколад брендінің атын және арқа жағындағы ойдан шығарылған суреттемені ағылшын жазушысы Джеффри Морган Пайк ойлап тапты. 2000 жылы Сент-Луис, Миссури қаласында Yowie атты эксперименталды рок тобы құрылды. Олардың тұңғыш альбомының мұқабасында yowie бейнеленген. 2001 жылғы Final Fantasy X видео ойынында yowie рептилия тәрізді жау ретінде пайда болады. 2003 жылғы «Скуби Ду! және Вампирдің аңызы» анимациялық фильміндегі басты жау – австралиялық шөлде өмір сүретін вампир ретінде бейнеленген Yowie Yahoo. Yowies 2010 жылғы Fablehaven: Keys to the Demon Prison кітабында Австралияның сиқырлы жаратылыстары ретінде суреттелген. 2014 жылғы Throwback әрекет-қорқыныш фильмі yowie-ді табу және онымен күресу туралы. 2018 жылғы We Bare Bears анимациялық сериалының төртінші маусымында Боби Траппер (Джемейн Клемент дауыстаған) Чарлиді (Джейсон Ли дауыстаған) yowie деп жаңылыстырады. «The Big Lez Show» анимациялық YouTube сериалында басты кейіпкер Сасси және Донни атты yowies-пен бірге уақыт өткізеді.