Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ирандық-американдық ғалым (1946–2023)
Iranian American scientist (1946–2023)
Фируз Майкл Надери (فیروز نادری: Fīrouz Nāderi; 25 наурыз 1946 – 9 маусым 2023) – 36 жыл NASA Jet Propulsion Laboratory (JPL) мекемесінде түрлі техникалық және басқарушылық лауазымдарда қызмет еткен, Американың бірқатар роботтық ғарыш миссияларына үлес қосқан ирандық-американдық ғалым. Надери 2016 жылы NASA-дан зейнеткерлікке шықты, соңғы кезде басқару консультанты, жоғары технологиялы стартаптарға кеңесші және публицист ретінде жұмыс істеді. Ол Лос-Анджелес қаласының Пасифик-Палисадес ауданында тұрды. Алғашқы білімін Иранның Шираз қаласында алған. Тегерандағы беделді Андишех орта мектебін бітіріп, 1964 жылы жоғары білім алу үшін АҚШ-қа кетті. 1969 жылы Айова мемлекеттік университетінде (ISU) электротехника мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алды, содан кейін Калифорнияға көшті. Санта-Барбарада екі жыл инженер болып жұмыс істегеннен кейін, Лос-Анджелестегі Оңтүстік Калифорния университетінде (USC) оқыды, онда 1972 жылы магистр, ал 1976 жылы электротехника саласында докторлық диссертациясын қорғады. Білімін аяқтағаннан кейін үш жылға Иранға оралып, Иранның қашықтықтан зондтау агенттігінде жұмыс істеді, бірақ 1979 жылдың шілдесінде Иран революциясынан кейін бірнеше ай өткен соң Америкаға қайтып келді. Одан бері Иранға қайта оралмаған. Ол өзінің ана тілі – фарси тілімен қатар ағылшын тілінде де еркін сөйлейтін.
Firouz Michael Naderi (فیروز نادری: Fīrouz Nāderi; March 25, 1946 – June 9, 2023) was an Iranian American scientist who spent 36 years in various technical and executive positions at NASA's Jet Propulsion Laboratory (JPL), where he contributed to some of America's robotic space missions. Naderi retired from NASA in 2016 and most recently was a management consultant, an advisor to early stage high tech startups, and a public speaker. He was based in Pacific Palisades neighborhood of Los Angeles, California. His elementary education was in Shiraz, Iran. He attended high school in Tehran, Iran at highly valued Andisheh High School and left Iran in 1964 for the United States to pursue his college education. He received his undergraduate degree in electrical engineering at Iowa State University (ISU) in 1969 before moving to California. After working as an engineer in Santa Barbara for two years, he enrolled at University of Southern California (USC) in Los Angeles where he received his M. S. in 1972 and his Ph. D. in 1976 both in electrical engineering. After completing his education, he went back to Iran for three years, working at the Iranian Remote Sensing Agency but returned to America in July 1979 a few months after Iran's revolution. He has not returned to Iran since. He was fluent in English in addition to his native language Farsi.
NASA-дағы мансабы
Надери 1979 жылдың қыркүйегінде NASA-ның JPL-де байланыс жүйелері инженері болып жұмысқа тұрды және үш онжылдық мансабында жоғары басшылық лауазымдарға көтерілді. Оның JPL-дегі мансабы жүйелік инженерияны, технологияны дамытуды, спутниктік байланыс жүйелері, Жерді қашықтан зондтау обсерваториялары, астрофизикалық обсерваториялар және планеталық жүйелерге арналған бағдарламалар мен жобаларды басқаруды қамтиды. Оның алғашқы жұмыстары бүкіл елде ұялы телефон байланысын қамтамасыз ету үшін үлкен спутниктік жүйелерді жобалауға қатысты. 1980 жылдардың ортасында ол NASA штаб-пәтерінде екі жыл қызмет етіп, қазіргі көп шоқтықты, ғарыштық коммутациялық коммерциялық спутниктердің алға басушысы болған Advanced Communications Technology Satellite (ACTS) бағдарламасының менеджері болды. JPL-ге оралғаннан кейін ол NASA Scatterometer (NSCAT) жобасының жоба менеджері болды, бұл жоба жаһандық мұхиттардағы желдің радарлық өлшемдерін ғарыштан жүргізуге және оны ауа райын болжауға қолдануға бағытталған. Ол осы жобаны басқарғаны үшін NASA-ның "Ерекше басшылық медалімен" марапатталды. NSCAT-тан кейін, 1990 жылдардың ортасында ол NASA-ның амбициялық, технологияға толы жоспары – басқа планеталық жүйелерде Жерге ұқсас планеталарды іздеуге арналған Origins бағдарламасын басқарды.
Naderi started at NASA's JPL in September 1979 as a communications system engineer, and in a course of a three decade career rose through the ranks to senior executive positions. His career at JPL has spanned system engineering, technology development, program and project management for satellite communications systems, Earth remote sensing observatories, astrophysical observatories, and planetary systems. His early work at JPL was on system design of large satellite based systems for nationwide cellular phone coverage. He went to NASA Headquarters for two years in the mid 1980s to serve as the program manager for the Advanced Communications Technology Satellite (ACTS), the frontrunner of today's multi beam, space switching commercial satellites. Upon his return to JPL, he became the project manager for the NASA Scatterometer (NSCAT) project aimed at space based radar measurement of winds over the global oceans with application to weather forecasting. He was awarded NASA's Outstanding Leadership Medal for his management of this project. Following NSCAT, in the mid 1990s he managed the Origins Program, NASA's ambitious, technology rich plan, to search for Earth like planets in other planetary systems.
Марс бағдарламасын басқару
Надери 2000 жылдың сәуірінде НАСА-ның Марс зерттеу бағдарламасының жетекшісі болып тағайындалды, ал агенттік өткен жылы екі рет қатарынан үлкен дау-дамаймен сәтсіздікке ұшыраған болатын. 2000 жылдың жазында ол бағдарламаны ғылыми, технологиялық және операциялық тұрғыдан байланысты миссиялар тізбегі ретінде қайта жоспарлауға көмектесті, оған Марсқа әр екі жылда бір ғарыш кемесі ұшырылатын еді. Ол келесі бес жыл бойы бағдарламаны басқарды, осы уақыт ішінде Марс зерттеу роверлері Spirit және Opportunity сәтті қонды. Барлығы 2000 жылдан 2012 жылға дейін АҚШ Марсқа бес рет қатарынан сәтті миссия орындады (4 қондырғы және 2 орбиталық аппарат), бұл 2000 жылдың жазында жасалған жол картасына негізделген. Марс бағдарламасын басқарғаны үшін 2005 жылы ол НАСА-ның ең жоғары наградасы – NASA Distinguished Service Medal медалімен марапатталды.
Naderi was named NASA's Program Manager for Mars exploration in April 2000 after the agency had suffered two consecutive, very public failures in the previous year. In the summer of 2000, he helped re plan the Program as a chain of scientifically, technologically and operationally interrelated missions with a spacecraft launched to Mars every two years. He led the Program for the next five years, a span of time that included the successful landing of the Mars Exploration Rovers, Spirit and Opportunity. All told, from 2000 to 2012 there has been an unprecedented 6 consecutive successful American missions to Mars (4 landers and 2 orbiters) based on the roadmap devised in the summer of 2000. For management of the Mars Program, in 2005 he was awarded NASA's highest award, the NASA Distinguished Service Medal.
JPL-нің директорының орынбасары
Марс бағдарламасынан кейін Надери JPL-дің жобаларды қалыптастыру және стратегия жөніндегі бірінші орынбасар директоры болып тағайындалды. Ол зертхананың жаңа бизнес мүмкіндіктерін анықтау және стратегиялық жоспарлауды бақылайтын жоғары лауазымды қызметкері болды. Ол JPL-дің инновациялық шеберханасын құрды, ол Кремний алқабындағы акселераторлар/инкубаторлар сияқты ішкі стартаптарды дамытуға арналған жүйе болды. Алты жыл бойы ол 100 миллион долларлық жылдық ішкі инвестициялық қорды басқарды, оның көмегімен перспективалы технологиялар мен болашақта қаржыландырылатын ғарыш жобаларына айналуға мүмкіндігі бар миссиялық ұсыныстар анықталды және дамытылды.
After the Mars Program, Naderi was appointed JPL's first associate director for Project Formulation and Strategy, serving as the Laboratory's senior official providing oversight of JPL new business acquisition and senior strategic planning officer. He created JPL's Innovation Foundry, an internal startup ecosystem akin to accelerator/incubator outfits in Silicon Valley. For six years, he managed an annual $100M internal investment fund for identifying and maturing nascent technologies, and mission concepts that showed the potential to grow into funded space projects.
Күн жүйесін зерттеу жөніндегі директор
JPL-дегі соңғы бес жылында ол Күн жүйесін зерттеу директоры болды, Сатурндағы Кассини ғарыш кемесіне, Веста және Церера астероидтарына бағытталған Dawn миссиясына, Юпитерге бағытталған Juno миссиясына және алғашқы Марс тікұшағын жасауға, сондай-ақ Жерден тыс өмірді іздеу мақсатындағы Юпитердің серігі Еуропаға миллиардтаған долларлық миссияны ұйымдастыруға жауапты болды.
During his last five years at JPL, he was Director of Solar System Exploration with responsibility for the Cassini spacecraft at Saturn, Dawn mission to Asteroids Vesta and Ceres, Juno mission to Jupiter, and formulation of the first ever Mars helicopter, and a multibillion dollar mission to Europa (a moon of Jupiter) in search of life outside of Earth.
Надери астероиді
36 жылдан кейін Надери 2016 жылдың ақпан айында НАСА-дан зейнеткерлікке шықты. Оның құрметіне өткен қоштасу кешінде Халықаралық астрономиялық одақ 1989 EL1 астероидінің атын ғарыш зерттеуіне қосқан үлесі үшін "5515 Надери" астероиды деп атады. Торонто университеті, Вирджиния Тех, Британдық Колумбия университеті, Сан-Диегодағы Калифорния университеті, Техас A&M Халықаралық университеті, Катардағы Техас A&M университеті, Хьюстон университеті, Батыс Мичиган университеті және Германиядағы Карлсруэ технология институты – Надери Стэнфорд университетіндегі "Ірі және күрделі бағдарламаларды басқару" атқарушы білім беру курстарында модульдер оқыды.
After 36 years, Naderi retired from NASA in February 2016. At a farewell party in his honor, it was announced that the International Astronomical Union had renamed Asteroid 1989 EL1 as Asteroid "5515 Naderi" for his contribution to space exploration. University of Toronto, Virginia Tech, University of British Columbia, University of California, San Diego, Texas A&M International University, Texas A&M University at Qatar, the University of Houston, Western Michigan University, and Karlsruhe Institute of Technology—Germany
Naderi taught modules in executive education classes at Stanford University's on "Management of Large Complex Programs".
Саяси бағыты
Надери тіркелген демократ болды. Оның Ирандағы саяси жүйеге қатысты пікірі – Иранда тұратын халық өзіне ең қолайлы үкімет түрін өздері шешуі керек деген еді. Бірақ ол демократиялық сайлау арқылы құрылған, діннен бөлінген, толық азаматтық еркіндіктерді және адам құқықтарын сақтайтын үкіметті жақтады. Оның ешқандай діни байланысы болмады. Дегенмен, 2011 жылы берген сұхбатында ол өзін "рухани" адам деп атады, өзінен артық "бір нәрсеге" сенеді, бірақ ол ешқандай діннің шеңберінде емес еді.
Naderi was a registered Democrat. His view on the political system in Iran is that the people living in Iran should decide what is the best system of government for them. But, he favored a democratically elected, secular government, observing full civil liberties and human rights with separation of "church" and state. He had no religious affiliation. However, in an interview in 2011, he called himself a "spiritual" person, believing in "something" beyond himself, but not within the framework of any religion.
89-шы академиялық сыйлықтарға Иранның атынан қатысу
Надери мен Ануше Ансари ирандық режиссер Асгар Фархадиді 89-шы «Оскар» сыйлық салтанатында «Үздік шетел тіліндегі фильм» номинациясы бойынша жеңісі үшін өкілдік етті. 2017 жылы президент Трамптың Иранды қоса алғанда, жеті мұсылман еліне қатысты иммиграциялық шектеулеріне байланысты Фархади қатыса алмағандықтан, ол «Оскар» сыйлығында өкілі ретінде АҚШ-қа көшіп келген, сәтті ирандық-американдықтар Надери мен Ансариді таңдады. 2017 жылдың 26 ақпанында олар Фархадидің атынан «Сатушы» фильмі үшін «Үздік шетел тіліндегі фильм» сыйлығын қабылдады. Сыйлықтан кейін өткен баспасөз мәлімдемесінде режиссердің оларды неге таңдағаны туралы сұраққа ол жауап берді: «Бәлкім, Ануше мен өзіміздің Жерге ғарыштан қарауымыздың әсері бар шығар. Құрлықтан алысқа қарай ұшқанда, артқа қарасаңыз, тек әдемі көгілдір планетаны көресіз, онда ешқандай сызықтар, шекаралар немесе қабырғалар жоқ. Бұл – баршамыздың үйіміз».
Naderi and Anousheh Ansari represented Iranian filmmaker Asghar Farhadi at the 89th Academy Awards for his winning in the Best Foreign Language Film category. Because of Farhadi's absence due to president Trump's 2017 immigration restrictions over seven Muslim countries including Iran; Farhadi selected Naderi and Ansari as his representatives at the Oscars, given that both of them are successful Iranian Americans who immigrated to the US. On February 26, 2017, they accepted the Academy Award for Best Foreign Language Film for The Salesman on Farhadi's behalf. In the press briefing after the award when asked why he and Anousheh were chosen by the filmmaker to accept the award, he replied that it likely was because both Anousheh and he have a space perspective of Earth, "As you pull away from the Earth and look back at it all you see is a beautiful blue planet without any lines, borders or – walls. Home to all of us".