Кіріспе

Дашкасан () – Әзірбайжан Республикасындағы қала, муниципалитет және Дашкасан ауданының орталығы. Халық саны 10 801 адамды құрайды. Муниципалитет Дашкасан қаласы мен Алунитдаг ауылынан тұрады.

Этимология

Елді мекеннің ресми әзербайжанша атауы – Дашкасан, ол әзербайжан тілінен аударғанда "тас кесу" (Daş – тас, kesan – кесу) деген мағынаны білдіреді. Қаланың солтүстік-шығысында және оңтүстігінде бұрынғы армян ауылдары – Жоғарғы Қарат және Төменгі Қарат орналасқан, олардың әзербайжанша атаулары Жоғарғы Дашкасан және Төменгі Дашкасан.

Экономика

Қарат атауы жергілікті кәсіптің қандай болғанын көрсетеді: ол «кар» сөзінен (әрмен тілінде – «тас») және «hatel» етістігінің «hat» түбірінен (әрмен тілінде – «каменоломняда жұмыс істеу» дегенді білдіреді) құралған. 19 ғасырдың екінші жартысына қарай, Siemens неміс компаниясы ауылдың көп бөлігін иеленгендіктен, Қаратта мал шаруашылығымен айналысатын армянның саны азайды. Гандзак тұрғыны Ежисабет Н. Хамбардзумиан Малхассианц өз күйеуі Степанос Малхассианцты еске алу үшін сол мектептің салынуына демекшілік жасады. 1908 жылы Санкт-Степаносян аралас мектебі ашылды. Сол жылы мектепте 54 оқушы болды. 1909 жылы мектепте бір мұғалім және 70 оқушы, оның ішінде 4 қыз бар еді. 1911 жылы мектепте 82 оқушы оқыды, оның 6-сы қыз, 2-сі мұғалім. 1913 жылы мұғалімнің болмауына байланысты мектеп жабылды.

Мәдениет

Кейбір қолжазбаларға сәйкес, Қаратта екі шіркеу болған: 1656 жылы еске алынған Қасиетті Хакоб шіркеуі және 1656 және 1659 жылдары еске алынған Сурб Аствацацин шіркеуі (1927 жылы бұзылған). 1852, 1861, 1872, 1878 жылдарға қатысты мәліметтер ауылда ағаш шатыры бар Қасиетті Степанос шіркеуі болғанын көрсетеді. 1882 жылдан бастап (1882, 1885) осы киелі орын Қасиетті Күңгейге арналған тас ескерткіш ретінде белгілі болды. Ауыл орталығында 9-11 ғасырларға жататын жазулы крест тастар бар. Кейіннен Қарат тұрғындары сол құнды крест тасты ауылдың ортасына көшіріп, 1989 жылы армяндар депортацияланғанға дейін сол жерде қалдырды.

Мәдениет

Верен Кархат шіркеуі Артинаджр өзенінің сол жақ жағасында, ауылдың шығыс шетінде салынған. Шіркеу ғимараты Киелі Аудармашы атымен қасиеттендірілді. 1914 жылы діни басшылар ауыл тұрғындарының шіркеудің шатырын жөндеу туралы тілегін қабылдады. Шіркеу 1920 жылдары қиратылды.