Кіріспе

Электр тоғының SI негізгі бірлігі – Ампер (символ: А) – Халықаралық бірліктер жүйесінде электр тоғының бірлігі. Бір ампер секундына бір нүктеден өтетін 1 кулонға (С) тең. Ол француз математигі және физигі Андре Мари Ампердің (1775–1836) құрметіне аталған, ол даниялық физик Ханс Кристиан Эрстедпен бірге электромагнетизмнің негізін қалаушылардың бірі саналады. 2019 жылғы SI негізгі бірліктерінің жаңа анықтамасына сәйкес, ампер элементарлық зарядты дәл деп бекіту арқылы анықталады, яғни ампер – бұл 1.602176634 секунд сайын e=19 элементарлық зарядтың немесе секундына 6.241509074 элементарлық зарядтың қозғалысына тең электр тогы. Жаңа анықтамаға дейін ампер бір метр арақашықтықтағы екі параллель сым арқылы өтетін және метрге 2 Ньютондық магниттік күш тудыратын ток ретінде анықталған. Бұрынғы CGS жүйесінде токтың екі бірлігі болған, біреуі SI жүйесіне ұқсас құрылымдалған, ал екіншісі Кулон заңын негізгі байланыс ретінде пайдаланған. CGS жүйесіндегі заряд бірлігі екі зарядталған металл пластина арасындағы күшті өлшеу арқылы анықталады. СЖС ток бірлігі содан кейін секундына бір заряд бірлігі ретінде анықталады.

Тарих

Ампер француз физигі және математигі Андре Мари Ампердің (1775–1836) есімімен аталады, ол электромагнетизмді зерттеді және электродинамиканың негізін қалады. Ампердің қазіргі заманғы электр ғылымын құруға қосқан үлесін мойындау үшін, 1881 жылғы Халықаралық электр көрмесінде қол қойылған халықаралық конвенция амперді электр тогының стандартты өлшем бірлігі ретінде бекітті. Ампер бастапқыда сантиметр-грамм-секунд бірліктер жүйесіндегі электр тогы бірлігінің оннан бір бөлігі ретінде анықталған. Бұл бірлік, қазір абампер деп аталады, бір сантиметр қашықтықтағы екі сым арасында екі дина күшін бір сантиметрге тудыратын ток мөлшері ретінде анықталды. Бұл бірліктің мөлшері МКСА жүйесінде одан туындайтын бірліктердің ыңғайлы болуы үшін таңдалды. "Халықаралық ампер" ампердің алғашқы іске асырылуы болды, ол күміс нитраты ерітіндісінен секундына 0,001118 грамм күміс толықтыратын ток ретінде анықталды. Кейіннен жасалған дәл өлшемдер бұл токтың 0,99985-ке тең екенін көрсетті. Қуат ток пен кернеудің көбейтіндісі ретінде анықталғандықтан, амперді басқа бірліктермен 1 = I = P/V қатынасын пайдаланып, яғни 1 А = 1 Вт/В арқылы да білдіруге болады. Ток, электр кернеуін, токты және кедергіні өлшейтін мультиметрмен өлшенеді.

SI префикстері

Басқа СИ бірліктері сияқты, амперді де 10-ның дәрежесіне көбейтуші префикс қосып өзгертуге болады.