Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қазах (; ) – Әзірбайжанның Газах районының қаласы және астанасы. Халық саны 20 900 адамды құрайды. Газах – Әзірбайжанның батысында орналасқан қала және әкімшілік аудан, Әзірбайжанның "батыс қақпасы" деп аталады.
Qazax (; ) is a city in and the capital of the Gazakh District of Azerbaijan. It has a population of 20,900. Gazakh is a city and administrative district in the west of Azerbaijan, the "western gate" of Azerbaijan.
Ерте тарих
17-18 ғасырда Газах Қазақ сұлтандығының астанасы болды. Ресей империясы тұсында қала Елизаветполь губерниясының қазақ уезінің әкімшілік орталығы еді. Ол Транскавказ темір жолының Ағстафа стансасынан 10 шақырым қашықтықта жатыр.
In the 17–18th century, Gazakh was the capital of the Kazakh Sultanate. During the Russian Empire, the city was the administrative center of the Kazakh uezd of the Elizavetpol Governorate. It is situated 10 km from the Aghstafa station of the Transcaucasus Railway.
Армениямен қақтығыстар мен даулар
1905-1906 жылдары армян-татар қырғыны кезінде көптеген армян үйлері татарлар (кейіннен әзербайжандар деп аталды) тарапынан өртеп, тоналып, сондай-ақ армян мектебі мен шіркеуі де зардап шекті. Осының салдарынан көптеген армян тұрғындары Тбилисиге және басқа да жақын маңдағы армян елді мекендеріне қашып кетті. Армениялықтардың пікірінше, бұл аумақтар тарихи армян провинциялары болған – бұл провинциялар нақты факті бойынша түрлі армян мемлекеттерінің құрамына кірген. Сондықтан Газах аймағы бастапқыда Армения мен Әзірбайжан КСР арасында даулы болып келді. Армениядағы қаланың атауы – Газах, ол әзербайжан атынан алынған. Армения тілінде тағы бір атауы – Когт (Կողթ). Оңтүстік Кавказ Ұлыбританияның оккупациясына өткенде, Оңтүстік Кавказ бойынша Ұлыбританияның бас комиссары сэр Джон Оливер Уордроп Ереван губерниясы мен Карс облысын Армения Демократиялық Республикасына (АДР), ал Елизаветаполь және Баку губернияларын Әзірбайжан Демократиялық Республикасына (АДР) берудің аймақ арасындағы ескі дауларды шешетінін ұсынды. Алайда, бұл ұсыныс армениялықтар (Газах, Сюник және Таулы Қарабаққа деген талаптарынан бас тартқысы келмегендіктен) және әзербайжандар (Нахчыванға деген талаптарынан бас тартқысы келмегендіктен) тарапынан қабылданбады. Екі тарап арасында қақтығыс басталғаннан кейін, британдықтар 1919 жылдың ортасында аймақты тастап кетті. 2020 жылдың шілдесінде Газах Армениямен қақтығыс ошағына айналды.
From 1905 to 1906, during the Armenian–Tatar massacres, many Armenian homes were burned and looted by Tatars (later known as Azerbaijanis), as well as the Armenian school and church. Many Armenian inhabitants as a result fled to Tbilisi and other nearby Armenian populated areas. From an Armenian perspective, these territories were historical Armenian provinces—which had been, factually, incorporated in various Armenian states—and therefore, the Gazakh region was initially contested between the Armenian and Azerbaijani SSRs. The Armenian name for the city is Ghazakh , and it is based on the Azerbaijani name itself. Another Armenian name is Koght (Կողթ). When the South Caucasus came under British occupation, Sir John Oliver Wardrop, British Chief Commissioner in the South Caucasus, decided that assigning the Erivan Governorate and the Kars Oblast to Democratic Republic of Armenia (DRA) and the Elisabethpol and Baku Governorates to the Azerbaijan Democratic Republic (ADR) would solve the region's outstanding disputes. However, this proposal was rejected by both Armenians (who did not wish to give up their claims to Gazakh, Syunik, and Nagorno Karabakh) and Azerbaijanis (who did not wish to give up their claims to Nakhchivan). As conflict broke out between the two groups, the British left the region in mid 1919. In July 2020, Gazakh became a site for clashes with Armenia.
Демография
1897 жылғы Ресей империясының санағына сәйкес, Газахта 1769 адам тұрды. Тілдік құрамы мынадай: 802 (45,3%) - әрмен, 601 (34,0%) - татар (кейіннен әзербайжан), 251 - орыс, украин және белорус, 60 (3,4%) - грузин, 19 (1,1%) - грек, 11 (0,6%) - поляк және 23 (1,3%) - басқа тілдерде сөйлейтіндер. "Кавказ күнтізбесіне сәйкес, 1907 жылы қаланың халқы 732 адамды құрады, олардың көп бөлігі армяндар, ал татарлар (кейіннен әзербайжандар деп аталды) азшылықты құрады. 1910 жылы халық саны 1050 адамға жетті. 1912 жылғы жарияланымда қалада армяндар басымдылықта болғандығы айтылған". 1970 жылы қалада шамамен 13000 адам, ал 1991 жылы шамамен 19300 адам тұрды. Халықтың негізгі кәсіптері – кілем тоқу және жылқы шаруашылығы (әсіресе Делибоз тұқымы). 2021 жылғы 1 қаңтарға қарай ауданның жалпы халқы 98932 адамды құрайды.
According to the 1897 Russian Empire census, Gazakh had a population of 1,769—the linguistic composition was as follows: 802 (45.3%) Armenian, 601 (34.0%) Tatar (later known as Azerbaijani), 251 Russian, Ukrainian, and Belarusian, 60 (3.4%) Georgian, 19 (1.1%) Greek, 11 (0.6%) Polish, and 23 (1.3%) other language speakers. 'According to the Caucasian Calendar, the population of the city in 1907 was 732 people, primarily Armenians with Tatars (later known as Azerbaijanis) as a minority, and by 1910, the population was 1,050 people. According to the 1912 publication, the city had an Armenian plurality.' In 1970, the city was home to about 13,000 people, in 1991, that number was about 19,300 people. The main occupations of the population are carpet making and horse breeding (specifically the Deliboz breed). The total population of the district is 98932 people as of 01.01.2021
Экономика
Газақтың экономикасы шаруашылыққа және туризмге негізделген, сондай-ақ бірнеше өнеркәсіп орындары бар. Газах цемент зауыты Агстафа қаласындағы BTK темір жолынан бөлініп шыққан тармақ арқылы қамтамасыз етіледі.
The economy of Gazakh is partially agricultural, partially tourism based, with some industries in operation. The Gazakh Cement Plant is served by a railway branch off the BTK railway at Aghstafa.
Орналасқан жері
Газах облысы Әзірбайжанның батысында орналасқан. Ол 9 км Грузиямен және 168 км Армениямен шекаралас. Газах облысы республиканың батыс бөлігінде, Кіші Кавказ тауларының етектерінен басталып, Кура өзенінің оң жағалауы бойымен созылатын кең Ганжа-Газах жазығының батыс бөлігінде жатыр. Ең биік нүктесі – "Одун" тауы (1316 метр). Оның табиғаты көбінесе жазық, ал оңтүстік бөлігі төменгі таулы аймақтардан тұрады.
Gazakh region is located in the west of Azerbaijan. It borders with Georgia for 9 km and with Armenia for 168 km. Gazakh region is located in the western part of the republic, in the western part of the vast Ganja Gazakh plain, which starts from the slopes of the mountain range of the Lesser Caucasus and extends along the right bank of the Kura river. The highest elevation is "Odun" mountain (1316 meters). Its nature is mainly plain, the southern part is low mountainous.
Мәдениет
Қалада Молла Панах Вагиф және Молла Вали Видадиге арналған естелік мұражай орналасқан.
A memorial museum dedicated to Molla Panah Vagif and Molla Vali Vidadi is located in the city.
Спорт
Қалада бір кәсіби футбол командасы бар, «Гоязан Газах», қазіргі уақытта Әзірбайжан футбол федерациясының екінші лигасы – Әзірбайжан бірінші дивизионында өнер көрсетеді.
The city has one professional football team, Goyazan Gazakh, currently competing in the second flight of Azerbaijani football, the Azerbaijan First Division.
Қоғамдық көлік
Газахтың ірі қалалық көлік жүйесі бар, оның көп бөлігі Көлік министрлігінің басқаруында.
Gazakh has a large urban transport system, mostly managed by the Ministry of Transportation.
Белгілі жергілікті тұрғындар
Қаланың көптеген көрнекті тұрғындарының арасында: ақындар Самад Вургун, Молла Панах Вагиф, Мирварид Дилбази және Нусрат Касаманли, ғалым Молла Вали Видади, Ресей императорлық армиясының генерал-лейтенанты Әли Аға Шихлинский, жазушы Исмаил Шыхлы және күрескер Хасан Алиев бар.
Some of the city's many prestigious residents include: poets Samad Vurgun, Molla Panah Vagif, Mirvarid Dilbazi and Nusrat Kasamanli, scholar Molla Vali Vidadi, lieutenant general of the Russian imperial army Ali Agha Shikhlinski, writer Ismayil Shykhly and wrestler Hasan Aliyev.