Заңғылан – Әзірбайжан қаласы, Заңғылан ауданының орталығы. Тарихы Пирчиван атымен белгілі, 1957 жылы өзгертілген. Этимологиясы, географиясы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Әзербайжандағы қала, осы атаумен жақын орналасқан ауыл Зангилан (Зангилан, Зангелан) – Әзербайжандағы қала және Зангилан ауданының әкімшілік орталығы. Ол Вогжи (Охчучай) өзенінің жағасында орналасқан.
City in Azerbaijan
the nearby village with this name
Zangilan (, ; ) is a city in Azerbaijan and the administrative centre of the Zangilan District. It is situated along the Voghji (Okhchuchay) river.
Этимология
Армениялық тарихшы Хованнес Гарагёзианның сөзінше, қаланың 1957 жылға дейін сақталған Пирчиван тарихи атауы, кейін Зангилан деп аталған, Степанос Орбелианның Сюник облысының Ковсакан ауданындағы ауылдар тізімінде айтылған Аштарак елді мекенінен бастау алады. Армян тілінде «Аштарак» сөзі «бүрж» (мұнара/бекініс) сөзімен мағыналас болып саналады. Бұл бекініс маңындағы елді мекеннің аты «бүрж» сөзі мен армян тіліндегі «аван» (елді мекен) жұрнағының қосылуынан пайда болған. Осылайша «Бүрж аван>Бүржеван>Бржеван» сөздері түркі тілінің фонетикалық ықпалымен Пирчиванға айналған.
According to the Armenian historian Hovhannes Gharagyozian, the town's historical name of Pirchivan, which it held until 1957 when it was renamed to Zangilan, originates from the settlement of Ashtarak mentioned by Stepanos Orbelian in his list of villages in the Kovsakan county of Syunik. The word ‘Ashtarak’ is seen as a synonym for ‘burj’ (tower/fortress) in the Armenian language. The name of the settlement next to the fortress comes from the joining of the words “Burj” + the Armenian suffix “ avan” (settlement). Thus creating “Burgi avan>Burjevan>Brjevan,” which was transformed into Pirchivan under Turkic phonetic influence.
Тарих
Кеңес Армениясының тарихшысы Сурен Еремиан қазіргі Зангилан ауданы Армения Корольдігінің құрамындағы Сюник провинциясының Ковсакан гавар (округі) бөлігі болған деп мәлімдейді. Армян тарихшысы Константин Худавердянның айтуынша, Пирчиванға айналатын аймақ бастапқыда Вержнаван деп аталатын армян қонысы болды. 14 ғасырда Вержнаван моңғол Армениясы кезінде Сюник провинциясының Ковсакан гавар бөлігі ретінде айтылған. XIX ғасырда Ресейдің Кавказды жаулап алуынан кейін Зангилан (сол кезде Пирчиван деп аталған) Ресей империясының Елизаветполь губернаторлығының Зангезур уезінің құрамына енді. 1886 жылғы халық санауы деректеріне сәйкес, Пирчиванда шииттік ислам дінін ұстанатын 50 үй және 211 әзербайжан (халық санауында «татар» деп тіркелген) тұрды. 1912 жылғы Кавказ күнтізбесінде Зангилан ауылында 762 адам тұрғандығы көрсетілген, олардың көп бөлігі әзербайжандықтар (халық санауында «татар» деп тіркелген). Пирчиван I және Пирчиван II 1933 жылы Совет Одағының алғашқы кезеңінде Әзірбайжан КСР-інің Зангилан ауданындағы бір аттас ауылдық кеңестің құрамына кірді. Пирчиван I ауданның әкімшілік орталығы болды, онда 574 тұрғын және 95 шаруашылық болды, ал Пирчиван II-де 148 тұрғын және 35 шаруашылық болды. Генлик, Малаткешин және Тағлы ауылдарын қамтитын ауылдық кеңестің халқының 98,7 пайызын әзербайжандықтар құрады. 1957 жылдың 31 тамызында Пирчиван қалалық типтегі елді мекен ретінде жіктелді және Әзірбайжан КСР Жоғарғы Кеңесінің Президиумы шешімімен Зангилан болып аталды. 1967 жылы қала мәртебесі берілді. Қалада Баку-Нахчыван тармағындағы теміржол станциясы, үш мектеп, музыка мектебі, екі қоғамдық кітапхана, мәдени орталық, кинотеатр және аурухана болды. 1989 жылғы Совет халық санауы бойынша, қаланың халқы 6968 адамды құрады. Бірінші Таулы Қарабақ соғысы кезінде 1993 жылдың 29 қазанында Армения күштері қаланы басып алып, әзербайжан халқын қашуға мәжбүр етті. Кейіннен ол Арцах Республикасының құрамына қосылды және Кашатаг провинциясының бөлігі болды. Әзербайжан бұл әрекетке наразылық білдіріп, халықаралық танылған аумағында Сириядан келген армянның қоныстануын бейбіт процеске кедергі келтіретін халықаралық құқық бұзушылық деп сипаттады. Әзербайжан 2020 жылдың 20 қазанында, Таулы Қарабақ соғысы барысында қаланы қайта басып алды. 2020 жылдың 23 желтоқсанында Президент Ильхам Әлиев қалада Әзербайжан туын көтерді.
Soviet Armenian historian Suren Yeremian states that the area of present day Zangilan was part of the Kovsakan gavar (county) of the Syunik province within the Kingdom of Armenia. According to Armenian historian Konstantin Khudaverdyan, the area that would become Pirchivan was originally an Armenian settlement named Verjnavan In the 14th century, Verjnavan was mentioned as being a part of the Kovsakan gavar of the province of Syunik, during the period of Mongol Armenia. After the Russian conquest of the Caucasus in the nineteenth century, Zangilan (then called Pirchivan) became part of the Zangezur Uyezd of the Russian Empire's Elisabethpol Governorate. According to 1886 census data, there were 50 homes and 211 Azerbaijanis (classified as "Tatars" in the census) of the Shiite branch of Islam in Pirchivan. According to the 1912 Caucasian Calendar, the village of Zangilan was home to 762 people, the majority of whom were Azerbaijanis (classified as "Tatars" in the census). Pirchivan I and Pirchivan II were part of the village council of the same name in the Zangilan District of the Azerbaijan SSR during the early Soviet period in 1933. Pirchivan I was the administrative centre of the district, with 574 residents and 95 farms, while Pirchivan II had 148 residents and 35 farms. The village council's population, which also included the villages of Genlik, Malatkeşin, and Tağlı, was 98.7 percent Azerbaijani. Pirchivan was classified as an urban type settlement and renamed Zangilan by the Presidium of the Supreme Soviet of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic on 31 August 1957. It was given city status in 1967. The city had a railway station on the Baku Nakhchivan branch line, three schools, a music school, two public libraries, a cultural centre, a movie theatre, and a hospital. The population was 6,968 people, according to the Soviet Census of 1989. During the First Nagorno Karabakh War, Armenian forces occupied the village on 29 October 1993, forcing the Azerbaijani population to flee. It was later incorporated into the breakaway Republic of Artsakh as part of its Kashatagh Province, where it was known as Kovsakan Following the outbreak of the Syrian Civil War, Armenian refugees from Syria, mostly farmers, settled in the city. Azerbaijan protested and described the settlement of Syrian Armenians on its internationally recognised territory as a violation of international law that impended the peace process. Azerbaijan recaptured the city on 20 October 2020, during the 2020 Nagorno Karabakh War. On 23 December 2020, President Ilham Aliyev raised the Azerbaijani flag in the city.
Тарихи мұра орындары
Қалада және оның маңындағы тарихи мұра нысандарының ішінде XVII-XVIII ғасырларда салынған "Имам Хусейн" мешіті бар.
Among the historical heritage sites in and around the city is the "Imam Huseyn" mosque, built between the 17th and 18th centuries.
Демография
Жыл Халықтың этникалық құрамы 1886 211 100% татарлар (яғни, әзірбайжандықтар) Транскавказдық статистикалық комитет 1959 2,980 98,3% әзірбайжандықтар, 0,8% орыстар, 0,2% армян Кеңес санағы 1970 4,103 98,6% әзірбайжандықтар, 0,7% орыстар, 0,3% армян Кеңес санағы 1979 5,012 96,1% әзірбайжандықтар, 3,6% орыстар, 0,1% армян Кеңес санағы 1989 6,968 Кеңес санағы 1993 жылдың 29 қазаны: Зангиланның оккупациясы. Әзірбайжан халқының қуылуы 2015 500 ~ 100% армян ҚРҚ бағалауы
Year Population Ethnic composition Source 1886 211 100% Tatars (i. e. Azerbaijanis) Transcaucasian Statistical Committee 1959 2,980 98.3% Azerbaijanis, 0.8% Russians, 0.2% Armenians Soviet Census 1970 4,103 98.6% Azerbaijanis, 0.7% Russians, 0.3% Armenians Soviet Census 1979 5,012 96.1% Azerbaijanis, 3.6% Russians, 0.1% Armenians Soviet Census 1989 6,968 Soviet Census29 October 1993: Occupation of Zangilan. Expulsion of Azerbaijani population 2015 500 ~100% Armenians NKR estimate