Кіріспе

Балық түрлері
Омуль, Coregonus migratorius, сондай-ақ Байкал омулі (байкальский омуль) деп те аталады, бұл Сібірдегі Ресейдегі Байкал көліне ендемик ақ балық түрі. Ол деликатес саналады және Байкал көліндегі ең ірі коммерциялық балық аулау нысандарының бірі болып табылады. 2004 жылы Ресейдегі белгісіз бір ұйым оны жойылу қаупі төнген түрлер тізіміне енгізді.

Таксономия

Омуль дәстүрлі түрде Арктикалық циско Coregonus autumnalis түрінің төменгі түрі саналды. Алайда, жақында жүргізілген генетикалық зерттеулер оның іс жүзінде көлдің ақ балықтарының айналасындағы Coregonus lavaretus clupeaformis кешеніне жататынын көрсетті, оның Байкал көлінде де басқа өкілдері бар, және қазір ол Coregonus ішінде жеке түр ретінде қарастырылады, салмағы шамамен 2,5 кг. Көлдің солтүстік жағындағы топтар көбінесе кішірек болады.

Мінез-құлық

Омуль негізінен зоопланктонмен, кішкентай балықтармен және кейде түбінде тіршілік ететін организмдермен қоректенеді. Ол негізінен Байкал көлінің бай пелагикалық аймағында 345–450 метрге дейін тамақтанады. Бұл салыстырмалы түрде ұзақ өмір сүретін, қайталама өнімі бар түр, және 5-15 жасқа келгенде репродуктивтік жарамдылыққа жетеді. Омуль тек Байкал көліне құятын өзендерге, мысалы, Селенгаға, шағын уылдырық көшіне шығып, көбінесе қазан айының ортасында 8000–30000 жұмыртқа шашып, содан кейін көлге қайтады.

Тұтыну және балық шаруашылығы

Омул – Байкал өңірінде тұратын адамдар үшін маңызды тағамдық ресурстардың бірі. Ол Ресейдің барлық аймақтарында деликатес саналады, ал батысқа экспорттау экономикалық тұрғыдан маңызды. Омулдың ысталған түрі көл маңында кеңінен сатылады және Транссибір темір жолымен саяхаттайтын көптеген туристер үшін ерекше тағам болып табылады, ал жергілікті тұрғындар тұздалған балықты көбірек жақсы көреді. Сибирьде танымал "строганина" деп аталатын салат мұздатылған омулдың жұқа тілімдерінен дайындалады және бұрыш, тұз және пиязбен беріледі. Омулға деген сұраныс жоғары болғандықтан, ол Байкал көліндегі ең маңызды коммерциялық балық аулау нысанының бірі болып табылады. Жылдық ең жоғары көлем 1940 жылдары 60-80 мың тоннаны құрады. Кейіннен популяцияның азаюы 1969 жылы балық аулауды тоқтатуға әкелді, ал 1974 жылы қорлар қалпына келгеннен кейін шектеулі квоталармен қайта ашылды. Қазіргі уақытта омул балық аулау Байкал көліндегі жалпы балық шаруашылығының шамамен үштен екі бөлігін құрайды. Популяцияның құбылуы және қарқынды балық аулау, балық шаруашылығын сақтауды жергілікті басқарушылардың басты міндетіне айналдырды.

Қорғау

Омульдің негізгі тамақ көзі - мелозира деп аталатын эндемикалық балдыр.