Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Садарак – Әзірбайжан Республикасының Нахчыван Автономиялық Республикасындағы Садарак ауданының қаласы және ең көп халқы бар муниципалитеті. Ол аудан орталығынан солтүстік-шығысқа қарай, Садарақ жазығында орналасқан. Тұрғындарының көп бөлігі егіншілік, жүзімшілік және мал шаруашылығымен айналысады. Қалада шарап өңдеу заводтары, Нахчыван киім фабрикасының филиалы, екі орта мектеп, бастауыш мектеп, балабақшалар, техникалық шығармашылық орталығы, мәдени үй, клуб, кітапхана, балалар музыка мектебі, аурухана, санитарлық-эпидемиологиялық станция, теледидар тарату станциясы және үш мешіт бар. Халық саны – 7 260 адам.
Sadarak is a town and the most populous municipality in the Sadarak District of Nakhchivan Autonomous Republic of Azerbaijan. It is located to the north east of the district center, on the Sadarak plain. Its population is engaged in grain growing, vine growing and animal husbandry. There are wine processing plants, a branch of the garment factory of Nakhchivan, two secondary schools, a primary school, kindergartens, technical creativity centre, cultural house, club, library, children's music school, hospital, sanitary epidemiological station, television transmitter and three mosques in the town. It has a population of 7,260.
Этимология
Қала атауының шығу тегі туралы әртүрлі теориялар бар. Кейбір зерттеушілердің пікірінше, Sədərək (Седерек) сөзі парсы тіліндегі "se dərə" (үш аңғар) немесе "sed rəng" (жүздеген түс) сөздерінің қосылуынан пайда болған. Халықтық этимология бойынша, "Седерек" сөзі "сел герек" (тасқынға ұшырайтын) деген мағынаны білдіреді. Кейбір зерттеушілер, "Деде Коркут кітабындағы" "Сəгрек" аты "Седерек" болып өзгергенін айтады. Алайда, соңғы зерттеулерге қарағанда, "Седерек" атауы араб тіліндегі Sədər (лагерь) сөзіне –ək жұрнағы қосылу арқылы туған. Қаланың бұрынғы әскери лагерь орнында салынғаны болжануда.
There are different theories about the origin of the town's name. According to some researchers, the word Sədərək (Sederek) was formed from the combination of the Persian words of "se dərə" (three valleys), or "sed rəng" (hundreds of colours). According to folk etymology, "Sederek" means "sel gerek" (flood prone). Some researchers, believe that the "Səgrək" name which is mentioned in the epic The Book of Dede Korkut was transformed to "Sederek" as a place name. But, according to recent studies, the name of the "Sederek" comes from the Arabic word Sədər (camp) with an additional suffix of ək. It is assumed that the town was founded in the former military camp area.
Ежелгі кезең
Седерек үңгірі, қола дәуірінің жерлеу ескерткіштері, "Див хүрән" (Алыптар салған) деп аталатын циклоптар құрылысының қираған қалдықтары осы аймақтың ежелгі адам қонысы болғанын көрсетеді. Зерттеушілер Араз өзенінің орта ағысы мен Седерек жазығының әр түрлі кезеңдерде Ван, Мидия және Ассирия патшалықтары сияқты ірі мемлекеттік бірлестіктердің құрамында болғанын растады. Ерте орта ғасырларда аймақ Парсы империясының, Византия империясының, араб халифатының және кейіннен Атабектер, Қара Қойлы және Ақ Қойлы мемлекеттерінің ықпалында болды. Сафавилер дәуірінде Седерек қазіргі Нахчыван Автономиялық Республикасының аумағымен бірге Чухурсад провинциясының құрамына кірді. 1912 жылғы жарияланымда халық саны 1911 жылы 4127 адам, ал 1914 жылы 4130 адам болғандығы (1915 жылғы жарияланым бойынша) нақтырақ көрсетілген. 2009 жылы қалада 9306 адам тұрды.
Sederek cave, burial monuments of the Bronze Age, the ruins of the cyclopes building named "Div hörən" (Built by Giant) allows to assume that this area is the ancient human settlement. The researchers, confirmed that the average flow banks of the Araz River including Sederek plain, at different times was part of the large state associations of Van, Medes, Assyrian kingdoms. In early Middle Ages, area have been under the sphere of influence of Persian Empire, the Byzantine Empire, the Arab caliphate, and later the states of Atabegs, Kara Koyunlu and Ag Qoyunlu. In the period of Safavid, Sederek was part of Chukhursad province along with the present territory of the Nakhchivan Autonomous Republic. The population appeared in a more realistic number in the 1912 publication as 4,127 in 1911, and 4,130 in 1914 (according to the 1915 publication). In 2009, the town had a population of 9,306.
Тарихи-археологиялық ескерткіштер
1958 және 1978 жылдары Садарактың оңтүстігінде жүргізілген археологиялық қазбалар барысында неолит және ерте қола дәуіріне (б.з.д. 4-3 мыңжылдықтар) жататын қоныстар табылды. Бұл жерден базальт және туфтан жасалған құралдар (астық ұғытын тастар, үйкегіштер, итергіштер, орақ тістері сияқты), обсидианнан жасалған жалатылар, кескіш, тіс тарағы, кремнийден жасалған құралдар, түрлі саз ыдыстардың (құмыра, кесе, т.б.) сынықтары алынды. Аталған құралдар астық жинауға, сүйек және ағаштан құрал жасауға және басқа да мақсаттарға қолданылған. Седерек қонысынан табылған материалдар Күлтепе I және энеолит дәуірінің басқа да ескерткіштерінен табылған керамикалық бұйымдармен ұқсас.
During the archaeological excavations in 1958 and 1978 in the south of the Sadarak were discovered the settlement of the Neolithic and Early Bronze Age (4 3 millennium of BC). From here were obtained tools made from basalt and tuff (the grain stones, graters, pestle, teeth of sickle, etc. ), the obsidian plates, chisel, curry comb, tools from flint, fragments of various clay pots (pitcher, cup, etc.). The tools were used in grain harvest, in to make tools from a bone and wood, etc. The materials from the place of residence of Sederek are similar to the ceramics products which were revealed from Kultepe I and other monuments of the Eneolit period.