Кіріспе
1989 жылғы қылмыс романы - Мартин Круз Смиттің «Полярлық жұлдыз» романы 1989 жылы жазылған, оқиғасы 1980-жылдардың аяғындағы Кеңес Одағында өтеді. Бұл «Горький паркі» романының жалғасы болып табылады және бұрынғы милиция тергеушісі Аркадий Ренконың басты рөлде ойнайтын «Перестройка» кезеңіндегі оқиғаларды қамтиды.
Polar Star is a 1989 crime novel by Martin Cruz Smith, set in the Soviet Union in the late 1980s. It is a sequel to Gorky Park and features former militsiya investigator Arkady Renko, taking place during the period of Perestroika.
Өмірбаян
Жоғары лауазымды орындарда (Горький паркі) сыбайлас жемқорлықты ашқаннан кейін Ренко Мәскеу полициясының тергеушісі қызметінен босатылып, Кеңес Одағының шалғай аймақтарында түрлі жеңіл жұмыстарға орналасуға мәжбүр болады. Соңында ол Беринг теңізіндегі фабрикалық кемеде балықты ішек-қарнынан тазалауға келеді, ішінен КГБ-дан жасыру үшін де. Кеңес фабрикалық кемесі – АҚШ-Кеңес бірлескен кәсіпорнының бір бөлігі, онда АҚШ балық аулау кемелері балықты ұстап, оны Кеңес Одағына өңдеуге (ішек-қарнынан тазалау, тазалау және мұздату) тапсырады. Басқа экипаж мүшелері Алеут аралдарындағы Голланд портына бір күндік тоқтау мүмкіндігімен келісім шарта жасады, оларға АҚШ долларымен қосымша жалақы төленеді, осы арқылы батыс тауарларын, мысалы, үнтаспа бағыттағыштар мен кассеталарды сатып алуға мүмкіндік алады. Кейін кеме торларынан өлтірілген әйел экипаж мүшесінің денесі тартылып шығарылады, ал Ренко кеменің саяси комиссары оған басқа жол қалдырмағаннан кейін теріс пікірмен тергеуге келіседі. Бірақ Ренконың оның өлімін жасырудың орнына, оның өлімінің шындығын білуге табандылығы комиссардың АҚШ-қа баруға жол бермеу туралы қауіп-қорқытуларына әкеледі, бұл өз кезегінде жұмысшылардың Ренкоға қарсы қауіп төндіруіне себеп болады.
Сюжет
Аркадий Ренко, бұрынғы Бас тергеуші, Мәскеу қалалық прокуратурасы, өзінің әрекеттері үшін бірнеше жыл бұрын Горький саябағында тұтқындалудан қашу үшін Сибірде өздігінен жер аударылды, тіпті Кеңес Одағында либерализацияның күшейіп бара жатқан сияқты көрінетініне қарамастан. Ол "Полярлық жұлдыз" деп аталатын үлкен Арктикалық теңіз фабрикасының "ластанған желісінде" балық қабығын аршушы ретінде қарапайым жұмыс табады, бұл жаттығулардың бір бөлігі болып табылатын бірлескен совет-американдық балық аулау операциясының бөлігі. Зина Патиашвили есімді жас әйелдің жаңадан ауланған балыққа толы торда өлтірілгенінен кейін кеме капитаны Виктор Марчук оның назарына ілігеді. Бұрынғы қылмыстық тергеуші болғандықтан, оған саяси офицер Воловойдың наразылығына қарамастан, оның не болғанын анықтау міндеті жүктеледі. Кемедегі бас электр инженері Гесс Аркадийді жылы қарсы алады – оның тыңшылық қызметіне күрделі жамылғы. Қыздың өмірін зерттеу барысында ол көптеген махаббаттарымен (экипажға кірмес бұрын капитан да болған) және андеграунд музыкаға құштарлығымен танымал ашық және біршама радикалды грузин қызын анықтайды. Оның өліміне қатысты тергеу кемедегі басты топтың назарын аударады, олардың басшысы – кемедегі жетекші балықшы және Аркадийдің бұрынғы тұтқыны Карп Коробец. Кемедегі американдық корпорация өкілі Сьюзан Хайтауэр осы іске қызығушылық танытады. Аркадий тергеуден шаршайды, көбінесе кемедегілердің кедергісінен, олардың көпшілігі Голландия портына күткен демалысын кешіктіретінінен қорқады. Ренко соңында кеме экипажының жағаға түсуіне рұқсат беру арқылы бастапқы өзін-өзі өлтіру туралы шешімге келіседі. Аркадийдің өзінің жағаға түсуіне рұқсат болмаса да, "Флоттың бас электр инженері" Гесс оған жағаға шығуға көмектеседі. Сол жерде ол жақын маңдағы үйлердің бірінде Воловоймен кездеседі. Воловой оған қауіп төндіреді, бірақ ашуланған Карп оны өлтіріп, Аркадийді құлыптап, үйді өртеп жібереді. Тергеуші қашып құтылуға тырысады және кез келген айыптау иісін кетіру үшін суға "сәтімен" түсіп кетеді. Сұрақтар туады, бірақ ешқандай шешім қабылданбайды. Аркадийдің Карпқа қарсы ешқандай дәлелі жоқ және өміріне жасалған қастандықтан аман қалғандықтан, тағы да шабуылға ұшырады деп қорқады. Мұзды Солтүстікке енгенде, американдық траулер "Полярлық жұлдызды" қуып, мұзға қатып қалады. Аркадий Карптың Зинамен қарым-қатынасы және оның американдық кемеге қашу әрекеті туралы, сондай-ақ Гесс басқаратын кеме астынан өтетін құпия тыңшы кабелі туралы біледі. Аркадий американдық кемеге қарай мұзға шығады, ал Карп оны ертіп барады және ақырында жетеді. Олар Зинаның өлтірілгенін және оның шкафтардың бірінде сақталғанын көрсететін дәлелдерді табады. Аркадий американдықтардың Гесс-ті алдап, көптеген басқа американдық кемелердің акустикалық қолтаңбаларын жіберіп жатқанын анықтайды. Карп өлтірушіні өлтіріп, американдықтарды қорқытып, оған және Ренкоға қашып кетуге мүмкіндік береді. Аркадийді өлтіруге жасалған соңғы сәтсіз әрекеттен кейін Карп, ақырында, үйінде күтіп тұрған қатаң орыс әділетінен қашып, мұзды суға батып өледі. "Полярлық жұлдыз" Владивостокқа оралғанда Аркадий Сьюзанмен және кемедегі әріптестерімен қоштасады, кенеттен партияның құрметіне ие болғанын байқайды.