Кіріспе

1995 жылы түсірілген американдық криминалды драмалық телефильм, режиссері – Крис Джерольмо.

"Азамат X" – 1995 жылы түсірілген американдық телефильм. Фильмде 1980-ші жылдары Кеңес Одағындағы детективтердің әйелдер мен балаларды өлтірген белгісіз серийлі кісі өлтірушіні ұстауға жасаған тырашаларын және олар кездесетін бюрократиялық кедергілерді көрсетеді. Фильм советтік серийлі кісі өлтіруші Андрей Чикатилоның 1978-1990 жылдар аралығында 52 әйел мен баланы өлтіргені үшін 1992 жылы сотталған нағыз оқиғасына негізделген. Басты рөлдерде Стивен Риа, Дональд Сазерленд және Макс фон Сидоу ойнаған. Фильм Роберт Калленнің 1993 жылы жарық көрген "Қияткерлік департамент" атты деректі кітабының негізінде түсірілген.

Сюжет

1982 жылы егін жинау кезінде колхозда бір адамның денесі табылды. Жаңа сот-медициналық сарапшы Виктор Бураковтың рұқсатымен жақын маңдағы орманды іздестіру барысында, әртүрлі күйде қалған тағы жеті адамның денесі табылды. Фильм Бураковтың сериялық кісі өлтірушіні ұстауға арналған сегіз жылдық күресін баяндайды. Бураков детектив болып тағайындалады, ал кейіннен оған бас офицері және провинциялық қылмыс комитетінің ақылды басшысы полковник Михаил Фетисов, сондай-ақ "аномальды психология" деп атаған салаға ерекше қызығушылық танытқан психиатр Александр Бухановский көмектеседі. Фильмде қылмыстық триллер жанрының қатарында советтік үгіт-насихат пен бюрократияның да әсері көрсетілген, бұл құқық қорғау органдарының Андрей Чикатилоны дерлік он жыл бойы ұстамауына кедергі келтірді. Чикатилоның қылмыстары туралы көп жылдар бойы жарияланбады. Жергілікті саясаткерлер мұндай ақпарат КСРО-ның беделіне кері әсер етеді деп қорқып, сериялық кісі өлтірушілерді "декаденттік, батыстық" моральдық бұзылыспен байланыстырды. Чикатило іздеу барысында бір стансада ұсталды, ол сөмкесінде пышақпен жүргені анықталды. Ол дереу тұтқындалды, бірақ Коммунистік партияға мүше болғандықтан тергеуден қорғалды және босатылды. Советтік криминалистикалық зертханалар оның қан тобының қылмыстар орнынан табылған қан тобымен сәйкес келмейтінін қате хабарлады. Бұл жағдай Гласность және Перестройка саяси реформалары кезінде өзгерді, және кісі өлтірушіні іздеу ісі алға жылжуға кірісті. Уақыт өте келе және саяси шектеулер жеңілдеген сайын, Бураков сериялық кісі өлтірушінің жас және күдіксіз адамдарды қуып жейтін теміржол станцияларын біркелкі түрде қамтуды, оларды көзге түсетін форма киген адамдармен қамтамасыз ету жоспарын жасады. Үш шағын стансада жасырын агенттерден басқа ешкім жұмыс істемеді. Чикатило жергілікті, азаматтық киімдегі сақшының ықыласы арқасында табылды. Ұсталған Андрей Чикатилоны кеңестік қаталдыққа ұмтылған Горбунов жеті күн бойы тергеп-тексерді, ол мойындауды өзіне талап етті. Чикатило мойындаған жоқ, ал Фетисов пен Бураковтың қысымымен Горбунов басқа тәсілге келісті. Психиатр Бухановский тергеу бөлмесіне кіргізілді. Ол үш жыл бұрын жасаған ұзақ талдаулары мен болжамдарынан, жыныстық қанағаттанбағандықтан туған осы кісі өлтірушінің мінез-құлқы мен бейімділіктері туралы, "Азамат Х" деп атаған зерттеулерінен баяндады. Бұхановский ақырында оның жүйкесіне тиді, жылап тұрған Чикатило өзінің кінәсін мойындады және кейбір кісі өлтірулердің егжей-тегжейі туралы нақты сұрақтарға жауап берді. Кейін Чикатило құқық қорғау органдарын қылмыс орындарына және үш табылмай қалған қабірге жетеледі. Сот барысында металл торға қамалған, жауыз көзді Чикатило айыпталып, өлім жазасына кесілді. Фильм Чикатилоны аты аталмаған түрме камерасына алып кетеді, ол бөлменің еденіндегі орталық ағындыға шокпен қарайды, сол кезде форма киген сақшы кісі өлтірушінің басына тапаншамен атып жібереді.

Орналасқан жерлер

Фильм Венгрияда түсірілді. Чикатило құрбандарын таңдайтын станция – Будапешттің солтүстік-шығысындағы Хатван теміржол станциясы. Кішкентай, аркалы пойыз күту павильонының көрінісі Нагимарос, Гёдёллё және Сокольяда түсірілді. Тағы бірнеше көріністер Гёдёллё теміржол станциясында түсірілді.

Директор

Фильмді Крис Джерольмо режиссерлік етті, ол сценарийді жазды (Роберт Калленнің 1993 жылғы құжаттамалық кітабынан бейімделген), сонымен қатар фильмде милиция қызметкері рөлін де орындады.

Саундтрек

Citizen X фильмінің музыкасын Рэнди Эдельман жазды және дирижерлік етті. Ол АҚШ-та Varèse Sarabande компаниясы арқылы CD форматында жарық көрді.

Сыни қабылдау

Citizen X сыншылар мен көрермендер тарапынан жағымды пікірлерге ие болды. Rotten Tomatoes киносыншылардың жиынтық сайтында 86% рейтинг алды. eFilmCritic.com сайтынан Скот Вайнберг бұл туындыны "Таң қалдырарлық және құмарлық тудырарлық. HBO-ның кабельдік телеарналар үшін жасаған ең жақсы фильмдерінің бірі" деп сипаттады.

Марапаттар мен ұсыныстар

Жыл Сыйлық санаты Номинанттар Нәтиже Ref. 1995 CableACE Awards Фильм немесе мини-сериал Лора Бикфорд, Мэтью Чапман, Дэвид Р. Гинзбург, Тимоти Маркс, Вебстер Стоун және Роберт Стоун Фильм немесе мини-сериалдағы қосалқы актер Джеффри ДеМунн Макс фон Сидоу Фильм немесе мини-сериалды режиссуралау Крис Геролмо Фильм немесе мини-сериал сценарийі Роберт Фрейс Каир халықаралық кинофестивалі Ең үздік актер Стивен Реа Primetime Emmy Awards Телевизия үшін жасалған үздік фильм Мэтью Чапман, Лора Бикфорд, Дэвид Р. Гинзбург және Тимоти Маркс Мини-сериалдағы немесе арнайы фильмдегі қосалқы актер Джеффри ДеМунн Дональд Сатерленд Мини-сериал немесе арнайы фильмді режиссуралаудағы жеке жетістік Крис Геролмо Мини-сериал немесе арнайы фильм сценарийі Крис Геролмо Кастингте жеке жетістік Джойс Неттлс Мини-сериал немесе арнайы фильмді монтаждаудағы жеке жетістік (бір камералық өндіріс) Уильям Голденберг Sitges Film Festival Ең үздік фильм Крис Геролмо Ең үздік режиссер Крис Геролмо Ең үздік актер Стивен Реа 1996 Edgar Allan Poe Awards Ең үздік телефильм немесе мини-сериал Крис Геролмо Golden Globe Awards Ең үздік мини-сериал немесе телефильм Дональд Сатерленд Сериал, мини-сериал немесе телефильмдегі қосалқы актер Дональд Сатерленд Writers Guild of America Awards Ұзақ формада бейімделу Крис Геролмо; Роберт Кулленнің «The Killer Department» кітабы негізінде.

Үй медиасы

Citizen X DVD-сі АҚШ-та (HBO, 1-ші аймақ NTSC), Германияда (Cargo Records, 2-ші аймақ PAL), Данияда (Scanbox, 2-ші аймақ PAL) және Нидерландыда (Paradiso Home Entertainment, 2-ші аймақ PAL) жарық көрді. Фильм кейбір елдерде кинотеатрларда көрсетілді және 1.85:1 кең экранды форматта шығарылды. Тек неміс DVD-сі кең экранды форматта сақталған, ал қалғандары бастапқыда телеарналарда көрсетілгендей 1990 жылдардың 1.33:1 теледидар форматын көрсетеді.