Посткеңестік Ресейдегі жаңа байлар

Кіріспе

Жаңа орыстар (новые русские novye russkie) – кеңес одағынан кейінгі Ресейде 1990-жылдары қаржы жинаған, жаңадан байыған бизнес-классы. Бұл стереотиптік бейне ретінде қарастырылады. Стереотип бойынша, "Жаңа орыстар" Ресейдің халық шаруашылығына өту кезеңіндегі хаостық жағдайда қылмыстық жолдармен жылдам байлыққа ие болды.

Этимология

Бұл сөздің нақты қайда, қашан айтылғаны және кім жазғаны толыққанды анықталмаған. Бір топ адамдар "Новый Русский" (әдеби мағынасы – "Жаңа орыс") тіркесінің орыс тілінде сөйлейтін ортада "New Russian" ағылшын тіліндегі түрінде пайда болғанын, кейін орыс тіліндегі нұсқасына аударылғанын айтады. Тағы бір теория бойынша, бұл термин шетелдік баспасөзде пайда болып, содан кейін Ресейге келген. Соңғы теорияны қолдайтындар бұл тіркестің авторы – Ресей туралы "Орыстар" (1976) және "Жаңа орыстар" (1990) атты екі кітап жариялаған американдық журналист Хедрик Смит болғанын болжайды. Сондай-ақ, бұл сөз француз тіліндегі "nouveau riche" (яғни "жаңа бай") терминімен байланысты ойынға салынған нұсқа болуы мүмкін, себебі оның мағынасы "Жаңа орыс" терминіне өте жақын. Еске сала кетейік, 19 ғасырдың соңындағы Ресейдің өнеркәсіптік революциясы кезінде орыстар да мағынасы ұқсас термин қолданған – "скоробогач" (орысша: скоробогач), яғни "тез байыған адам", кенеттен байып кеткен, мүмкін, төмен моральдық принциптері бар адам. "Коммерсантъ" газетінің құрылғанына 20 жыл толуына арналған және 2009 жылғы 30 қарашада Бірінші арнада көрсетілген "С твёрдом знаком на конце" деректі фильмінде автор Леонид Парфёнов 1992 жылғы "Коммерсантъ" газетінің бір данасын көрсетіп, онда "Жаңа орыстарға" жолданған редакциялық хат жазылғанын көрсетеді. Парфёнов газеттің бұл сөзді күнделікті қолданысқа алғаш енгізгенін растайды және бастапқыда бұл сөздің ешқандай жағымсыз немесе ирониялық мәні болмаған, ол тек Ресейдің өсіп келе жатқан бизнес-элитасының өкілдерін сипаттау үшін қолданылған. 2010 жылы Ресей Ғылым академиясының Әлеуметтану институтының бас ғылыми қызметкері Симонян Ренальд Хикарович "жаңа орыстардың" 1990 жылдардағы реформалардың нәтижесі екенін айтып, оларға мынадай сипаттамалар берді: "Дене күші зор, білімі жеткіліксіз, өзіне сенімді, моральдық құндылықтары жоқ және материалистік көзқарастағы адамдар".

The exact time and place, as well as the authorship of this expression, have not been fully established. Some suggest that the expression "Новый Русский" (lit. "New Russian") arose in the Russian speaking sphere in the ostensibly English language form "New Russian", and after that calqued into the Russian language form. Another theory suggests the term appeared in foreign press and then made its way into Russia. Supporters of the latter theory suggest that the author of the expression was the American journalist Hedrick Smith who published two books about Russia: "The Russians" (1976) and "The New Russians" (1990). There's also a theory that it is more of a pun, playing on the French term "nouveau riche" (i. e. "new rich"), whose meaning is very close to the term "New Russian". It is worth recalling that during Russia's industrial revolution at the end of the 19th century, Russians also used a term that was similar in meaning and use skorobogach, Russian: скоробогач, literally “gotten rich quick man”, a person who very suddenly became wealthy; perhaps an individual with low moral principles). In the documentary film With a hard sign on the end (С твёрдом знаком на конце), dedicated to the 20th anniversary of the creation of the newspaper Kommersant (Коммерсантъ) and shown on Channel One on 30 November 2009), author Leonid Parfyonov demonstrates a copy of Kommersant from 1992 in which an editorial letter was addressed to the "New Russians". Parfyonov confirms that the newspaper first introduced this word into daily life, and at first it did not have any negative or ironic connotation, merely serving to describe the representatives of Russia's growing business class. In 2010, chief researcher at the Institute of Sociology of the Russian Academy of Sciences, Симонян, Ренальд Хикарович noted that the “new Russians” were the product of the reforms of the 1990s, giving them the following characteristics: “Physically strong, poorly educated, assertive, devoid of moral values, and materialistic types”.