Тереза Хак Кён Ча: Тіл мен жекеліктің ізденушісі

Кіріспе

Америкалық жазушы және суретші (1951–1982)

Тереза Хак Кюнг Ча (4 наурыз 1951 – 5 қараша 1982) – Оңтүстік Корея туған американдық романист, продюсер, режиссер және суретші, ең әйгілі туындысы – 1982 жылғы «Диктант» романы. Авангардтық суретші саналатын Ча корей, ағылшын және француз тілдерін еркін меңгерген. Чаның шығармашылығының басты тақырыбы – «тіл туғанға дейін, тілдің тамырына іздену». Ча тілді қайталау, манипуляциялау, қысқарту және оқшаулау арқылы зерттейді, осылайша тілдің тұрақсыз және көп қырлы түрде адамның жеке ерекшеліктерін қалай белгілейтінін ашады. Чаның пәнаралық білімі «Диктант» романында айқын көрінеді, онда баспа және бейнелік материалдардың қатар қойылуымен, гипермәтінмен тәжірибе жасалады. Чаның «Диктанты» қазіргі заманғы әдебиет курстарында, соның ішінде әйелдер әдебиеті курстарында жиі оқытылады.

Ерте өмір

Чэ Корея соғысы кезінде Оңтүстік Кореяның Пусан қаласында дүниеге келді. Ол бес баланың арасындағы ортаншысы, екі үлкен ағасы мен екі кіші інісі болды. Оның әкесі Хён Сан Чха және анасы Хён Сун Чха екеуі де Жапонияның Корея мен Қытайды оккупациялаған кезінде Маньчжурияда өскен және жапон тілінде оқып, жұмыс істеуге мәжбүр болған. Чэ мен оның отбасы 1962 жылы, Чэ он екі жасқа толғанда Америка Құрама Штаттарына эмиграциялады. Алдымен Гавайиде қоныстанған, кейін 1964 жылы Сан-Франциско шығанағына көшіп барды. Онде ол француз тілін, сондай-ақ француз, грек және рим классикасын оқыды. "Сакред-Харт" мектебінде хорға қатысып ән шырқады. Бітіруге дейін Чэ көптеген ғылыми жетістіктерге қол жеткізді, оның ішінде ағылшын тілін үйренгеннен кейін екі жыл өткенде, он төрт жасында поэзия байқауында жүлделі орын алды.

Білім

Калифорния Беркли университетіне түсуге бел буғанша Ча бір семестр Сан-Франциско университетінде оқыды. Ол келесі жылы UC Berkeley-ге ауысып, көркем өнер және жазу саласындағы білімін аяқтады. Көркем студент ретінде ол бастапқыда керамикалық мүсінге ден қойды. Бірақ, көп ұзамай ол сол кезде жаңа болған перформанс өнерімен танысты және одан кейін өзінің тірі немесе жазылған сөздерімен сүйемелденген кейіпкер ретінде бірқатар қойылымдарды бастады. Оқу кезінде ол басқа студент Деннис Лавпен және француз және салыстырмалы әдебиет профессоры Бертран Аугстпен жақын дос болып кетті. Аугстпен сабақтасқанда Ча салыстырмалы әдебиетті оқып, кейіннен осы мамандық бойынша диплом алды. Бұл алапаттықтар Бей аймағындағы концептуалды өнер қозғалыстарының тәжірибелік ізденісіне ықпал етті. 1970-ші жылдары Чаның оқу кезінде Бей аймағында перформанс өнері ерекше дамыды, өйткені ол дәстүрлі өнер формаларының шектеулерінен шығуға тырысқан суретшілер зерттеп жатқан көптеген жаңа жанрлардың бірі болды, бұл олардың радикалды саяси және мәдени өзгерістермен байланысты революциялық рухымен қатар жүрді. Ча наразылық акцияларына белсенді қатыспаса да, олардың эксперименталдық ерекшеліктерін пайдаланды, бірақ оның жұмысы тікелей әлеуметтік-саяси сипатта болған жоқ. 1974-1977 жылдар аралығында үш жыл бойы Тынық мұхиты кино мұрағатының студенттік қызметкері болып жұмыс істеді, сонымен қатар өнер саласында екі магистратураны аяқтады (MA, 1977; MFA, 1978). Осылайша, Ча үшін шығарманың "көрермені" жай ғана пассивті субъект емес; олар – шығарманы мәңгілік жаңарумен тірі ұстайтын "толықтыру" немесе "жол". Аспирантурада оқып жүргенде ол профессор Джим Мелхертпен жақын дос болып, тіпті 1976 жылы оның оқытушысының көмекшісі болды. Чаның киноға деген қызығушылығы артып, ол Берклиде Бертран Аугсттан оқыды, ол Стефан Малларме жазған поэзияға және Сэмюэл Беккеттің пьесаларына қызығушылығын еске алады. Аугсттың айтуынша, Ча Малларме тілінің ассоциативті және ұстамды қолданылысына жақындық сезінген. 1976 жылы Ча Париждегі UC Education Abroad Program, Centre d'Etudes Americain du Cinema кино теориясы бойынша білім алуды шешті. Ол Жан-Луи Бодри, Раймонд Беллур, Моник Виттиг және Кристиан Метцтен сабақ алды. Көп беттік мәтінінде Ча француз сөзін француз және ағылшын компоненттеріне, сондай-ақ омонимдерге (comment, taire, commentary, tear және т.б.) бөліп қарастырады. Кітаптың алғы сөзінде Ча былай деп жазады: "Бұл жобаның мақсаты – фильмнің жеке компоненттерін және толық киноаппаратты, фильмді құрайтын өзара байланысты операцияларды, фильмнің авторын және көрерменін анықтау. Жобаның маңызды бөлігі – фильмнің процесін ашып көрсету және кинорежиссерлердің теориялық жазбалары мен материалдарын қолжетімді ету". Парижде оқып жүргенде Ча Амстердамда қысқа уақыт болды және көбісі Исландиядан келген суретшілер тобымен танысты. Олардың бірі – ақын, суретшілер кітаптарының авторы, видео және кино режиссері Улисес Каррион, ол Амстердамда Other Books and So-ны құрды, онда Ча 1977 жылы өзінің суретші кітабын, Presence/Absence (1975) көрмесіне қойды.

Before committing to University of California Berkeley, Cha briefly attended the University of San Francisco for a semester. She transferred to UC Berkeley the following year, where she completed her studies in art and writing. As an art student, she initially concentrated on ceramic sculpture. However, she was soon introduced to the then new medium of performance, and subsequently embarked on a series of performances as protagonist, all accompanied by her live or recorded spoken words. As a student, she became close friends with Dennis Love, another student, and Bertrand Augst, a professor of French and comparative literature. Her classes with Augst inspired Cha to study comparative literature, in which she later earned degrees. The unrest fed into the experimentation of conceptual art movements of the Bay Area. Performance art became particularly strong in the Bay Area during Cha's schooling in the 1970s, as one of many new genres being explored by artists seeking to escape the restraints of traditional art forms, with a revolutionary spirit related to the radical political and cultural shifts taking place. Though Cha was not an active participant in protest activities, she drew on the experimental qualities they represented, without her work itself being overtly socio political. Cha worked as a student employee of the Pacific Film Archive for three years between 1974 and 1977 while earning two graduate degrees in art (MA, 1977; MFA, 1978). Thus for Cha, the "viewer" of the work is not merely a passive subject; they are the "complement" or "avenue" that keeps the work alive with perpetual regeneration. As a graduate student, she became close friends with faculty member Jim Melchert, and even became his teaching assistant in 1976. As Cha's interest in film grew, she studied at Berkeley under Bertrand Augst, who recalls her interest in poetry written by Stéphane Mallarmé and plays by Samuel Beckett. According to Augst, Cha felt an affinity with Mallarmé's associative and restrained use of language. In 1976, Cha decided to pursue a degree in film theory at the UC Education Abroad Program, Centre d'Etudes Americain du Cinema, in Paris. During her stay she studied under Jean Louis Baudry, Raymond Bellour, Monique Wittig, and Christian Metz. In the filmic, multipage text, Cha deconstructs the French word commentaire into French and English components and homonyms (comment, taire, commentary, tear, etc.). In her preface for the book, Cha states: "The intention is to identify the individual components and complete film apparatus, the interdependent operations comprising the film, the author of the film, the spectator The essential element of the project is to reveal the process of film and make accessible the theoretical writings and materials of filmmakers." While studying in Paris, Cha spent a short time in Amsterdam and met a group of artists, most of whom were from Iceland. One of whom was Ulises Carrion, a poet, author of artists' books, video and filmmaker who founded Other Books and So in Amsterdam, where Cha exhibited her artist book, presence/absence (1975) in 1977.

Әсерлер

Ша әр түрлі көздердің ықпалында болды. Достары оның айналасындағы өнер қызметінен шабыттанғанын айтады, бірақ оның суретші ретінде қалыптасуының осы аспектісі жеткілікті түрде талданбаған. Шаға суретші Терри Фокс, оның әріптесі, суретші және актер әсер етті. Ол оны 1973 жылы UAM-де өткен жеке көрмелерінің бірінде кездестірді, қазір UCSB-дегі Өнер, дизайн және сәулет мұражайы. Ша оның қойылымдарына қатысып, Фокс пен оның інісі Ларридің металл және айна сияқты түрлі материалдармен және заттармен өзара әрекеттесуін бақылады. Көркем өнер саласында оның туындылары "Глобалды концептуализм: бастау нүктелері, 1950-1980 жылдар" көрмесімен бастау алған концептуалды өнердің кеңейтілген тарихына енгізілген. Сонымен қатар, оның жұмысы көбінесе Сан-Франциско аймағындағы концептуалды өнер туралы есептерде кездеседі, оның мерзімі Шығыс жағалауындағы есептерден кейінгі кезге жатады.

Өнер көрсету

Чаның өнер жұмыстары көбінесе көрерменнің, қараушының және аудиторияның қатысуымен айналысты. Алғашқы өнер жұмыстары "көрерменді мүмкіндігінше толық қатыстыруға тырысты". Чаның 1977 жылы La Mamelle Arts Center-де және 1979 жылы Сан-Францискодағы Fort Mason Art Center-де көрсетілген "Reveille Dans la Brume" атты өнер жұмысы "көрерменді кинотеатр сияқты жағдайға қояды, онда "көрермен өзін өзімен, қабылдаудың таза әрекеті ретінде таниды: қабылданатын нәрсе ретінде және осылайша, барлық нәрсеге дейінгі трансценденттік субъект ретінде" дейді. Көрермендер Кореяның дәстүрлі киімі – ханбок еске түсіретін ақ халат киген Чадан мөлдір емес, көрінетін перде арқылы алшақтатылды. Өзінің өнерін сипаттағанда Ча "Бұл жұмыста мен аудиторияның арманы болғым келеді" деп жазды.

Қосымша жұмыстар

Чаның үш арналы видео инсталляциясы «Passages Paysages» (1978) еріген және сарқылып қалған сөздерден, тұрақты суреттерден және корей және ағылшын тілдеріндегі баяндамалардан құралған. Бұл туындының орталық бейнесі Чаның балалық шағындағы фотосуреттерінен, суретшінің қолынан, хаттар жиынтығынан, пейзаждардан, бөлмелерден және жиналмаған төсектен тұрады. Көп экранды қолдану және үш тілдегі асинхронды баяндамалар мен олардың суреттермен байланыссыз сипаты мағына мен повество қалай жасалатынын, өзгеретінін және әртараптанатынын көрсетеді. Сөздердің және суреттердің сарқылып, ыдырауы уақыт пен естелік өтуін бейнелейді. 1909 жылдан 1945 жылға дейінгі Кореяның жапондық оккупациясы кезеңінің аясында, іске аспаған фильм мен кітап есте сақтау процесін зерттейді, «оның философиялық және физиологиялық әсерін». Фильм жобасының жоспарында Ча Дюшанның «Біз көретініміз – тек естелік, шамалы, дәл емес, шын мәнінде не екеніне адал емес» деген ойын еске түсіріп, естелік туралы әмбебап мәселені атап көрсетеді. Алайда, роман жоспарында Ча тарихи повествоға көбірек назар аударады және естелік аясында тіл, сәйкестік және жер аудару арасындағы қатынасты қарастырады. Ча жасаған жобаның сызбасында, ол естелікке уақыттың әсерін, өзінің туындыларында жиі кездесетін тақырыпты, повестводе өткен мен қазіргі заманды бірдей көрсету арқылы көрсетеді.

Көрмелер

1980-жылдардың басында Чаның бейне және мультимедиалық инсталляциялық жұмыстары жаңа медиаға бағытталған бірнеше көрмелерге енгізілді. Чаның мультимедиалық инсталляциясы «Exilée» (1980) алғаш рет 1980 жылы ұсынылды, онымен бірге 1979 жылы Кореяға саяхат жасағанда жазылған сол аттас мәтін қоса келді, ол он бір жасында туған елінен кеткеннен кейін алғашқы сапары болды. Француз тілінен «көшірілген» деп аударылатын бұл туынды Чаның туған жерінен бөлініп кеткен сезіміне сілтеме жасайды. Чаның алғашқы кәсіби көрмесі 1980 жылы Сан-Франциско өнер институтының жылдық топтық көрмесінің бөлігі болды. 1992 жылы «Exilée» Сан-Франциско шығанағындағы Корей-Америка өнер фестивалінде көрсетілді. 1993 жылы «Тынық мұхиты арқылы: қазіргі корей және корей-американдық өнері» көрмесін Нью-Йорктегі Куинс мұражайындағы алғашқы корей-американдық суретшілер желісі SEORO Korean Cultural Network ұйымдастырды. Ал 1992 жылғы Санта-Барбарадағы Калифорния университетінің өнер мұражайында Әбигейл Соломон Годеу ұйымдастырған «Mis/Taken Identities» көрмесіне Чаның «Exilée» (1980) және «Mouth to Mouth» (1975) туындылары, сондай-ақ Адриан Пайпер, Кэрри Мэй Уимс, Марлон Риггс, Лорна Симпсон, Йонг Сун Мин, Джимми Дурхам және басқалардың туындылары қосылды. 1990 жылы Берклидегі университет өнер мұражайы (қазір Беркли өнер мұражайы және Тынық мұхиты кино мұрағаты) MATRIX бағдарламасының үшінші кураторы Лоуренс Риндер басқаратын қазіргі заманғы өнердің MATRIX бағдарламасының бөлігі ретінде Чаның жеке туындыларын ұйымдастырды. Кейін Ча 1993 және 1995 жылдары Нью-Йорктегі Уитни атындағы американдық өнер мұражайында Джон Ханхардт ұйымдастырған екі жеке көрме өткізді. 1993 жылы Ханхардт Лоуренс Риндерді Чаның жеке көрмесіне, «Тереза Хак Кюнг Ча: Көрінген басқа нәрселер, естілген басқа нәрселер» көрмесіне куратор болуға шақырды. Көрмемен бірге Джудит Барри, bell hooks және Йонг Сун Мин панельдік талқылау өткізді. 1995 жылы Уитни мұражайындағы Чаның жеке көрмесі «Тереза Хак Кён Ча: Exilée» деп аталды және жұмыста айқын көрініс тапты. Бұрынғы куратор Лоуренс Риндер ұйымдастырған екі жұмыстың негізінде құрылған бұл көрме Чаның басқа да жарияланған туындыларын, бейнелерін, перформанстарын, қағаз беттеріндегі туындыларын және пошталық өнер туындыларын көрсетуді мақсат етті. Нью-Йорк (Бронкс өнер мұражайы), Иллинойс (Краннерт өнер мұражайы) және Сиэтл (Генри өнер галереясы), Соулда соңғы аялдамасымен. және Барселона (Fundació Antoni Tàpies). Оның каталогында Констанс Леваллен, Лоуренс Риндер және Трин Т. Мин ханың очерктері болды, олардың барлығы суретшінің ықпалдары, өмірбаяндық ақпарат, 1970-жылдардағы Бей Аймағының тұжырымдамалық өнер сахнасы, сондай-ақ тілге, танымдық аналитикалық теорияға және 1970-ші жылдардағы француз авангарды арасында танымал болған кино теорияларына бағытталған теориялық талдаулар туралы есептер берді. 2007 жылғы «Wack! Өнер және феминистік революция» көрмесін Корнелия Батлер Лос-Анджелестегі Қазіргі заманғы өнер мұражайында ұйымдастырды, онда Чаның «Passages Paysages» және оның 1974 жылғы «Секретті төгілу» бейне жұмысынан алынған кадрлар көрсетілді. Чаның жұмысы Парижде тағы да көрсетілді (топтық көрме «Fais un effort pour te souvenir. Ou, à défaut, invente.», Bétonsalon Centre d'art et de recherche) және Лондонда («A Portrait in Fragments», The Korean Cultural Centre UK демеушілігімен және ұйымдастыруымен; және оның фильмдерінің көрсетілімімен Қазіргі заманғы өнер институтында) 2013 жылы. 2018 жылы BAMPFA Степаня Канниццоның көмекшісі ұйымдастырған «Тереза Хак Кён Ча: Авант Дикция» атты Дикция кітабына негізделген көрме өткізді. Кливленд өнер мұражайы да Чаның бейне жұмысын «Тереза Хак Кюнг Ча: 2018 жылы орын ауыстырулар» атты көрмеде көрсетті. 2022 жылдың көктемінде Хессел өнер мұражайында «Тереза Хак Кюнг Ча: аудиторияның алыс туысы» атты көрмеде Чаның түрлі медиумдардағы туындыларының жеке көрсетілімі өтті. Сонымен қатар, Чаның бейнелері мен қағаздағы туындыларының жиынтығы 2022 жылғы Уитни биенналының «Тыныш болғандай сақтау» атты биенналының бөлігі ретінде таңдалды.

In the early 1980s, Cha's video and multimedia installation works were included in several shows focused on new media. Cha's multimedia installation, Exilée (1980) was presented for the first time in 1980, with an accompanying text of the same name written in anticipation of Cha's 1979 trip to Korea, her first visit since she had left the country of her birth at age eleven. Translating to "exiled" from French, the work refers to Cha's feelings of separation from her birth country. Cha's first professional exhibition was part of a group show in 1980 at the San Francisco Art Institute Annual. In 1992, Exilée was shown at the Korean American Arts Festival in the San Francisco Bay Area. In 1993, the exhibition Across the Pacific: Contemporary Korean and Korean American Art, was organized by SEORO Korean Cultural Network, the first Korean American artists' network in New York at the Queens Museum. Then 1992 exhibition Mis/Taken Identities, organized by Abigail Solomon Godeau, at the University Art Museum, University of California, Santa Barbara, included Cha's Exilée (1980) and Mouth to Mouth (1975), along with works by Adrian Piper, Carrie Mae Weems, Marlon Riggs, Lorna Simpson, Yong Soon Min, Jimmie Durham, and others. In 1990, the University Art Museum in Berkeley (now the Berkeley Art Museum and Pacific Film Archive), organized Cha's solo presentation as part of their MATRIX Program for Contemporary Art, curated by Lawrence Rinder, the third curator of the MATRIX program. Cha then had two solo exhibitions in 1993 and 1995 curated by John Hanhardt at the Whitney Museum of American Art in New York as part of its New American Film and Video Series. In 1993, Hanhardt invited Lawrence Rinder to curate Cha's solo exhibition, Theresa Hak Kyung Cha: Other Things Seen, Other Things Heard at the Whitney Museum. In conjunction with the exhibition, a panel discussion was given by Judith Barry, bell hooks, and Yong Soon Min. The 1995 solo exhibition of Cha at the Whitney Museum was titled Theresa Hak Kyung Cha: Exilée and featured prominently the work. This exhibition, building off the work of two previously organized by former curator Lawrence Rinder, aimed to display lesser known work by Cha including other published works, videos, performances, works on paper, and mail art. New York City (Bronx Museum of the Arts), Illinois (Krannert Art Museum), and Seattle (Henry Art Gallery), with a final stop in Seoul. and Barcelona (Fundació Antoni Tàpies). Its catalogue featured essays by Constance Lewallen, Lawrence Rinder, and Trin T. Minh ha, all providing accounts of the artist's influences, biographical information, the 1970s Bay Area conceptual art scene as well as theoretical analyses focused on language, cognitive analytic theory, and film theories popularize among the 1970s French avant garde. The 2007 exhibition Wack! Art and the Feminist Revolution, curated by Cornelia Butler at the Museum of Contemporary Art in Los Angeles, featured Cha's Passages Paysages and stills from her 1974 video work Secret Spill. Cha's work was exhibited again in Paris (group exhibition Fais un effort pour te souvenir. Ou, à défaut, invente., at the Bétonsalon Centre d'art et de recherche) and London (A Portrait in Fragments, sponsored and hosted by The Korean Cultural Centre UK; and with a showing of her films at the Institute of Contemporary Arts) in 2013. In 2018, BAMPFA staged an exhibition based on Cha's book Dictée entitled Theresa Hak Kyung Cha: Avant Dictee, organized by assistant curator Stephanie Cannizzo. The Cleveland Museum of Art also staged Cha's video work in a show entitled Theresa Hak Kyung Cha: Displacements in 2018. In spring 2022, the Hessel Museum of Art held a solo presentation of a range of Cha’s works in various mediums in an exhibition titled Theresa Hak Kyung Cha: audience distant relative curated by Min Sun Jeon. Simultaneously, an assortment of Cha's videos and works on paper were selected as a part of the 2022 Whitney Biennial biennial, Quiet As It's Kept.

Өлім

"Дикция" романы жарық көргеннен кейін бір апта өткен соң, 1982 жылғы 5 қарашада Ча төменгі Манхэттендегі Лафайетт көшесіндегі Пак ғимаратының күзетшісі Джои Санза тарапынан зорланды және өлтірілді. Ол күйеуі Ричард Барнспен кездесу үшін сол жерге барған еді, ол ғимаратты қайта жаңарту процесін құжаттап, онда кеңсесі болған. Санза оны зорлап, мойнынан қысып өлтіріп, саусағынан жүзік алып қойды. 1982 жылдың қаңтар және маусым айлары аралығында 12 жағдай бойынша жыныстық зорлық-зомбылық жасағаны үшін Флорида штатында түрмеге қамалған Санзаға 1983 жылы Чаны зорлау және өлтіру айыбы тағылды. Үш жеке сот отырысынан кейін ол 1987 жылы осы айыптар бойынша кінәлі деп танылды. "Artists Space" көрмесі оның естелігіне айналып, "Дикция" романынан суреттер мен мәтіндерді көрсетті. Оның өлімінен кейін аяқталмай қалған жұмыстарының ішінде тағы бір фильм, кітап, жарнамаға сын, сондай-ақ Батыс суреттеріндегі қолдар бейнесі туралы зерттеу болды.

Мұра

1991 жылы, Чаның қазасынан тоғыз жыл өткен соң, оның ағасы және Тереза Хак Кюн Ча Еске алу қорының директоры Джон Ча, Калифорния университеті Беркли өнер мұражайы Чаның видеоларын, өнер туындыларын және мұрағаттарын сақтауға қабылдай ала ма деп сұрады. Бұл сыйлық 1992 жылы Беркли өнер мұражайы мен Тынық мұхиты кино мұрағаты (BAMPFA) тарапынан қабылданды. 1994 жылы Элейн Ким мен Норма Аларкон редакциялаған «Диктей» туралы сындық мақалалар жинағы, «Өзіңді жазу, ұлтыңды жазу» деген атпен Third Woman Press баспасынан шықты. Бүгінде «Диктей» қазіргі заманғы әдебиет сабақтарында, соның ішінде авангардтық жазу, феминистік және азиялық американдық әдебиеттер курстарында кеңінен оқытылады. Чаның туындыларына деген қабылдау уақыт өте келе басым әлеуметтік және көркемдік дискурстарға байланысты өзгеріп келді, бұл көрерменнің ішкі әсерлерін оятуда Чаның ниеттерін түсінуді қиындатады. Мысалы, 1970 жылдары оның туындылары көбінесе Сан-Франциско аймағының авангардтық өнер ортасында формальды эксперименттер тұрғысынан талқыланды. 1980 жылдары феминистік теория оның туындыларын түсінудегі басты бағытқа айналды. 1990 жылдардың басынан бері Чаның корей-американдық болмысы оның туындыларын талдауда ерекше аталып келеді, оның әдеби туындыларының ерекшеліктері маргиналды әдебиет аясында қарастырылады. Куратор және жазушы Мин Сун Чжон, бұл басым үлгілер арқылы жасалған интерпретациялар Чаның жеке және жалпыға ортақ арасындағы кернеуді елемеуге, форма мен мазмұнның күрделі байланысын назардан тыс қалдыруға және Чаның туындыларын толыққанды түсінуге кедерілтіретінін айтады.

Фильмография және видеография

Electronic Arts Intermix, Inc., Нью-Йорк тарапынан таратылған таңдалған туындылар Vidéoème (1976) 3 мин., ақ-қара, дыбыс Re Dis Appearing (1977) 3 мин., ақ-қара, дыбыс White Dust From Mongolia (1980) 30 мин., ақ-қара (аяқталмаған)