Кіріспе
Кластерлік шармен ұшу – бұл экстремалды спорт және шармен ұшудың бір түрі, онда шаршыны ұстауға арналған құрылғы гелиймен толтырылған бірнеше резеңке шарларға бекітіледі. Дәстүрлі ыстық ауалы шарлардан айырмашылығы, онда бір үлкен шардың биіктігін басқаруға мүмкіндік беретін тежегіштер болады, кластерлік шарлар – бірнеше кішкентай, оңай қол жетімді және жеке-жеке жабық шарлар. Ұшуды басқару, көтерілуді тоқтату немесе түсуді бастау үшін ұшқыш шарларды бірте-бірте тастап немесе құрғытып жібереді. Мысалы, суы бар бөтелкелер сияқты, салмақтарды да тастау арқылы көтерілуді жеңілдетуге болады.
Cluster ballooning is an extreme sport and a form of ballooning where a harness attaches a balloonist to a cluster of helium inflated rubber balloons. Unlike traditional hot air balloons, where a single large balloon is equipped with vents enabling altitude control, cluster balloons are multiple, small, readily available and individually sealed balloons. To control flight, arrest a climb or initiate a descent, the pilot incrementally jettisons or deflates balloons. Ballast, e. g., bottled water, can also be jettisoned to facilitate ascent.
Белгілі ұшулар мен шамды ұшқыштар
Швейцариялық авантюрист Огюст Пиккард 1937 жылдың шілдесінде Миннесота штатының Рочестер қаласында кластерлі шармен ұшуды тәжірибеледі. Сол жылдың қыркүйек айында Пиккардтан шабыттанған Paramount News американдық фотографы Мэн штатындағы Олд Орчард жағалауының жанында 32 ауа райы шарларын фотосуретке пайдаланды. Ауадан түсірілген фильмді түсіру үшін парашютпен байланған шардан ілінген оның сүйрейтін арқаны сынды, және ол шамамен 700 фут (213 м) биіктікке көтерілді. Оқиғаға куә болған дін қызметкері Джеймс Муллен 21 шақырымдай қуып жеткен соң, .22 калибрлі мылтықпен үш шарды атып, фотографтың жерге қауіпсіз түсуіне көмектесті. "Лawnchair Larry" рейсінде Ларри Уолтерс бұрынғыдан ешқандай ауа шармен ұшу тәжірибесі болмағандықтан, гелиймен толтырылған 43 ауа райы шарын газондық креслоға бекітіп, 1982 жылы ұшып кетті. Кейіннен FAA оған қарсы қойған айыптауларға қарсы қорғаныста, ол тек бірнеше жүз футқа (шамамен 100 метр) көтерілуді ниеттенгенін, бірақ гелийдің көтеру күшін дұрыс бағаламағандықтан, байлау белбеуі ертерек үзілгенін мәлімдеді. Уолтерс жылдамдап шамамен 5 шақырымға көтерілді, бұл жоспарланған ең жоғары биіктігінен 50 есе жоғары. Уолтерс биіктігін бақылау үшін шарларды іріктеп ату үшін гранаталық тапаншаны пайдалануды жоспарлаған. Алайда, ол бастапқыда шарларды атуға тартынды, себебі тұрақсыздықтан құлап қалудан қорқыды. Биікке жеткен соң, басқа төмен түсу жолын көре алмағандықтан, ол бірнеше шарды атып, төмен түсе бастады. 2002 жылдың 4 мамырында мектеп оқушысы Сара Морган 30 ауа райы шарларымен көтеріліп, 32 шақырым ұшты, содан кейін желдің күшінен арқандар үзілгеннен кейін құтқарылды. Джон Ниномияның 2006 жылдың 28 мамырында жасаған ұшулары The Science Channel, The History Channel, TechTV, TLC және MTV телеарналарында көрсетілді. Гиннес рекордтар кітабы кластерлі шармен ұшу арқылы ең жоғары биіктікке жеткен Майк Ховардты (Ұлыбритания) және Стив Дэвисті (АҚШ) мойындайды, олар 2001 жылдың 4 тамызында Нью-Мексико штатының Лос-Лунас қаласының үстінде 400 гелий шарларын пайдаланып 18300 футтан (5578 м) асып түсті. Ларри Уолтерс 1982 жылы 16000 футқа (4877 м) жеткені есептеледі. Алайда, оның рекорды мойындалмайды, себебі ол дұрыс биіктікөлшегішпен жүрмеген. 2013 жылдың 8 маусымында Вашингтон штатының Ла-Центр қаласында Джо Барбера кластерлі шарлармен газондық креслоны ұшырып, 21194 фут (6460 м) биіктікте жаңа рекорд орнатты. Бұл Гиннес рекордтар кітабында қарастырылып жатқан әлемдік рекорд. 1992 жылдың 23 қарашасында Йошиказу Судзуки 23 гелий шарларымен Жапониядағы Бива көлінен ұшып кетті. 1992 жылдың 25 қарашасында Жапон жағалау күзетінің ұшағы оны Тынық мұхитында 800 км жерде, 2500 мен 4000 м биіктікте байқады, содан кейін ол ешқашан көрінбеді. 2008 жылдың сәуір айында Бразилияда Рим-католик діни қызметкері Аделир Антонио де Карли 1000 шармен көтерілді. Жердегі бақылаушылар оны мұхит үстінде жүзіп кеткен кезде жоғалтты, ал 2008 жылдың 5 шілдесінде оның денесінің бір бөлігі теңіздегі мұнай платформасын қолдаушы кеме тауып алғанға дейін жоғалып кетті. Карли бір кезде билікпен байланыс жоғалту алдында 6000 метрге (19,685 фут) дейін көтерілді. Екі айдан кейін, 2008 жылдың маусымында, FAA лицензиясы бар ұшқыш Джонатан Трапп өзінің стандартты, өзгертілмеген кеңселік креслосына шарлар кластерін бекітіп, оны 14 783 фут (4506 м) биіктікке ұшырды. Ұшу төрт сағатқа созылып, 80 шақырым жерді басып, Жерге оралған соң, ол креслосын жинап, жұмыс орнына қайтарып берді. 2010 жылдың 28 мамырында Sky News Трапптың ағылшын арнасынан кластерлі шармен өтуі туралы хабарлады. Трапп Англияның Чаллок қаласына жақын жерден шығып, Сент-Маргарет шығанағындағы Довердің ақ жарларынан өтіп, Францияның Дюнкерк қаласына жағаға жетті. Содан соң ол ішкі жерлерге қарай ұшып барып, фермердің көкөніс бағына аман-есен қонды. Үш жылдан кейін Трап Атлантиканы кесіп өтуге тырысты, бірақ Ньюфаундлендке қонуға мәжбүр болған кезде оның сапары қысқа болды. 2020 жылдың 2 қыркүйегінде иллюзионист Дэвид Блейн 52 гелийге толы шармен 24900 футқа (7590 м) жетті, шарларды бір қолымен ұстағандай етіп, жеңінен өткізген кабельге бекітілген арматурамен ілінген. Оның барлық қажетті лицензиясы мен рұқсаты бар, оттегімен қамтамасыз ету, АДС-В транспондері, балласты және шарларды қашықтан басқару құрылғысы бар. Ол өзі шарлардан босап, парашюті 7000 футтан (2134 м) автоматты түрде ашылғанға дейін еркін құлдырады. Содан кейін жер командасы шарды қашықтан басқару арқылы қауіпсіз қалпына келтірді.
Басқа қолданбалар
Кейде бірнеше ойыншық шарлардан тұратын кіші кластерлер шамдар немесе басқа да кішкентай жарық көздерін орнату арқылы ұшуға арналған жарық эффекттерін жасау үшін қолданылады. Олар сондай-ақ әуе суреттерін түсіру немесе атмосфералық өлшеулер сияқты басқа да әуесқой ғылыми тәжірибелерде де пайдаланылуы мүмкін. Мұндай ойыншық шарлар, гелиймен толтырылған немесе толтырылмаған, үлкен шарлардан қарағанда оңай қолжетімді.