Кіріспе

Ysleta del Sur Pueblo, сондай-ақ Tigua Pueblo, Техас штатының Эль-Пасо қаласындағы Ysleta аймағында орналасқан американдық үндістердің Pueblo қауымы және федералды түрде мойындалған тайпа. Оның мүшелері – 1680-1681 жылдары испандарға қарсы Пуэбло көтерілісі кезінде испандық Жаңа Мексикадан қоныс аударған оңтүстік Тива халқы. Халық және тіл Тигуа деп аталады (тива деп айтылады). Олар Техаста өздерінің тайпалық ерекшеліктерін және жерлерін сақтап келді. 1900 жылдардың басында испан тілі туған тілдің орнын басып, бүгінде ағылшын тілі қауымдастықта кеңінен қолданылуда. Қазіргі таңда туған тілді жаңғыртуға күш-жігер жұмсалуда. Олар Техастағы федералды мойындалған үш тайпаның бірі.

Өңірлік билік

2022 жылдан бастап Е. Майкл Сильвас Ysleta del Sur Pueblo губернаторы болып табылады. 2021 жылғы тайпалық кеңеске шериф Бернардо Гонзалес, кеңесші Руди Круз-младший, кеңесші Рафаэль Гомес-младший, губернатор Э. Майкл Сильвас, кацик Хосе Сьерра-старшы, лейтенант-губернатор Адам Торрес, соғыс капитаны Хавьер Лоера, кеңесші Рауль Канделярия және кеңесші Эндрю Торрес кірді. 2020 жылы Ysleta del Sur Pueblo-да 4 696 тіркелген азамат болды.

Экономикалық даму

Шамамен 40 жыл бойы Пуэбло өз мүшелері мен Эль-Пасо қауымдастығы үшін жұмыс орындарын ұсынатын тайпалық кәсіпорындарға иелік етіп, оларды басқарып келеді. Бұл кәсіпорындарға Big Bear Oil Co., Inc., Тигуа үнді мәдени орталығы және Speaking Rock ойын-сауық орталығы кіреді.

17 ғасыр

АҚШ-тың федералды түрде танылған Түпкүлгі Америка тайпасы және егеменді ұлт – Ysleta del Sur Pueblo. Тигуа тайпасы 1682 жылы Ysleta del Sur-ді құрды. Құрғақшылықтан Quarai Pueblo жерін тастап шыққан Тигуалар Isleta Pueblo-да пана тапты, бірақ 1680 жылғы Pueblo көтерілісі кезінде испандықтарға тұтқынға алынып, 400 мильден астам қашықтыққа оңтүстікке қарай жүруге мәжбүр болды. Тигуалар Ysleta del Sur Pueblo-ны қоныстандырып, жақын арада гүлденген ауыл шаруашылығын қамтамасыз еткен acequia (канал) жүйесін салды. Тайпаның алғашқы экономикалық және шаруашылық күш-жігері аймақтың дамуына негіз салды.

19 ғасыр

19-ғасыр бойы және 20-ғасырдың бірінші жартысында Тигуа тайпасы 16-ғасырда испандықтар енгізген синкретикалық испан-үнді саяси және діни лауазымдарын сақтап келді. Басқа Пуэбло тайпалары сияқты, Тигуаларда да өмір бойы қызмет ететін және рухани мәселелермен айналысатын Касик (басшы), касик орынбасары, губернатор, губернатор орынбасары, соғыс капитаны және қарастырылатын капитан лауазымдары болды. Жергілікті газеттер тайпалық сайлаулар мен Тигуа тайпасының ең маңызды діни мерекесі – Әулие Антоний күні туралы үнемі хабарлады. Бұл мереке олардың миссиялық шіркеуі мен қауымдастығының қадірлі қамқоршысы Әулие Антонийге арналған. Жақсы белгіленген және анықталған федералды үнді резерваты болмағандықтан, Тигуа тайпасы мексикалық американдықтармен көп некелесіп, испан көршілерінің көптеген мәдени және материалдық ерекшеліктерін қабылдады. Уақыт өте келе, көптеген адамдар Тива тілін және Isleta Pueblo тайпасының көптеген әдет-ғұрыптары мен дәстүрлерін жоғалтты.

20 ғасыр

Федералды тайпалық тану үшін маңызды, 1901 жылы танымал антрополог Джесси Уолтер Фьюкс (кейін Меса-Верде қазбаларын зерттеуімен аты шықты) Жаңа Мексика Пуэблоларын зерттеу сапарының бөлігі ретінде Ysleta del Sur-ға келді. Олардың ассимиляциясын немесе «мексиканизациясын» атап өткен Фьюкс, Тигуаның сақталған Пуэбло әдет-ғұрыптары мен дәстүрлерін егжей-тегжейлі сипаттаған қысқа этнографиялық мақала жариялады. Ол 25 адамның Тива тілінде сөйлей алатынын, ал тағы да көп адамдар оны түсіне алатынын анықтады. Тигуалар әлі де бірнеше дәстүрлі билерді орындайтынын атап өтті, олардың ішінде бас сүйек биі және шүбірте биі болды. Салтанаттар Тива тілінде ән айтумен бірге өтті. Тигуалар өздерінің қауымын «Чиавипия» деген Тигуа тіліндегі атауымен атады. Топ тайпалық лауазымдарға сайлау өткізуді жалғастырды. Сол кезде Фьюкс Жозе Пьяроте кацик, Мариано Манеро губернатор, ал Томал Гранилло соғыс капитаны болғанын жазды. Манероның Фьюкс бағалаған, Пуэблолардағы басшылар ұстаған сияқты жезден жасалған таяқ немесе лауазым белгісін әлі де алып жүргені маңызды. 1930 жылдары Тигуалар көптеген танылмаған үнді тайпалары сияқты президент Франклин Рузвельттің маңызды «Үнді жаңа келісімі» кезінде федералды үкіметтен көмек сұрамады. Дегенмен, оларды жергілікті және штаттық билік өкілдері әлі де жергілікті халық ретінде мойындады. 1936 жылы тайпа Далласта өткен Техас штатының 100 жылдық мерекелік шарасына шақырылды. Тегіс тайпасының өкілдері салтанатты шеруде тайпалық киімдерін киіп жүрді. Тигуа басшылары Франклин Рузвельтті «Құрметті кацик» және Элеонора Рузвельтті «Құрметті сквау» деп атады. 1950 жылдары Тигуа қауымы қиын жағдайға тап болды. Құнды жерлерін жоғалтқаннан кейін көптеген мүшелері бұрынғы миссиялық шіркеудің жанында кедейлікте өмір сүрді, ал басқалары Эль-Пасоның басқа аудандарына жақсы экономикалық мүмкіндіктер үшін көшіп кетті. Сол онжылдықта қауымға қауіп төнді, өйткені Эль-Пасо қаласы Ysleta-ны аннексиялап, жаңа салықтар енгізді. Тигуа басшылары көмек сұрады. 1961 жылы Эль-Пасо қаласының мэрі Үндістер істері жөніндегі бюроға топқа көмек сұрап хат жазды. Бұл АҚШ үкіметі «үндістер ісінен шығып», тайпалық үкіметтер мен резервацияларды таратып жатқан «Тоқтату дәуірінде» болғандықтан, үкімет Тигуаларға қатысты жауапкершіліктен бас тартты. Тигуалардың көмек сұрауының бір бөлігі ретінде Аризона университетінің антропология факультеті 1966 жылы топты зерттеу үшін аспирант жіберді. Ол халық санағын жүргізіп, 166 адам Тигуа қауымының ядросын құрайтынын, ал қалғандары шеткері деңгейде қатысқандығын анықтады. Соғыс капитаны Тринидад Гранилло әлі де тайпаның рәсімдік орталығын (кива) өз үйінде сақтап тұрды. Ол сонымен қатар тайпаның қасиетті барабанын, яғни күмбезді сақтап тұрды, ол рухани күші үшін құрметтелді. Сондай-ақ, ғалым Тигуалардың әлі де Сент-Энтони күніне арналған салтанатты рәсімдерін, тайпалық билерін және дәстүрлі әндерін сақтап қалғанын хабарлады. 1960 жылдар Тигуа қауымы үшін маңызды жылдар болды. Латындық досының көмегімен Тигуалар жас адвокат Том Даймондқа экономикалық қиындықтарда көмек сұрады. Демократтардың президенттері Джон Ф. Кеннеди мен оның ізбасары Линдон Джонсонның либералды бағдарламасын жақтаған Даймонд топқа көмектесуге келісті. Даймонд Тигуаларға Нью-Мексикодағы Ислета Пуэблодағы туыстарымен қайта байланысуға көмектесті. Оның губернаторы Энди Абиета Тигуаларға барып, топтың әлі де сақтап жүрген Ислета дәстүрлерінің деңгейіне таң қалды. Ол топтың жақтаушысы болды. Даймонд басшылығымен Тигуалар соғыстан кейінгі Үнділердің талаптары жөніндегі комиссия арқылы маңызды жер талаптарын қарауға түсті, бұл тайпаның сақталуы туралы маңызды құжаттарды жасады, сондай-ақ федералды үкіметтің топқа сенімді міндеттемелерін орындамауының салдарына әкелді. 1966 жылы Даймонд Тигуаларды танымал Лакота ғалымы Вайн Делорияға (Vine Deloria, Jr.) таныстырды, ол сол кезде Америка Үндістерінің Ұлттық Конгресінің (NCAI) атқарушы директоры болып қызмет етті. NCAI Тигуаларды федералды түрде танылған үнді тайпасы ретінде мойындау үшін лоббилеу жұмыстарын жүргізді. Делория сонымен қатар Тигуаларды өзінің «Күніңіз үшін өлген Кастер: Үнді манифесті» атты маңызды кітабында ерекше атап көрсетті, топты қазіргі американдық қоғамдағы жергілікті құндылықтардың сақталуының маңызды символы ретінде көрсетті. Топқа мәртебе мен көмек алу үшін Даймонд Конгресске Техас штатының делегациясының және Тигуа тайпасын...