Кіріспе

Тау шығуды саяси мақсаттарда пайдалану. Орополитика грек тіліндегі "oros" – тау және "politikos" – азамат сөздерінен құралған. Қазіргі қолданыста бұл тау шығудың саяси мақсаттарға жұмсалуын білдіреді.

Терминнің шығу тегі

"Орополитика" терминін 1980 жылдардың басында Джойдип Сиркар 1950 жылдардан бастап Пәкістанның, ал 1970 жылдардың соңынан Үндістанның Сиачен мұздығына бақылау мен меншік құқығын көрсету үшін, Saltoro Kangri және Teram Kangri сияқты мұздыққа жақын жатқан биік шыңдарға тау экспедицияларын рұқсат ету немесе ұйымдастыру арқылы жасаған құпия әрекеттерін сипаттау үшін қолданды. 1984 жылғы Сиачен соғысы осы "орополитикалық" әрекеттердің тікелей салдары болды. Тағы бір мысал – Қытайдың "Томур тауына бес жұлдызды туды көтеру" деген кітабы, ол 1977 жылы Тянь-Шань шыңына (ресейліктер Pik Pobedy деп, ал қазір Қырғызстан Дженгиш Чокусу деп атайды) жасаған сәтті қытай экспедициясы туралы баяндайды. Бұл кітапта алғаш рет шыңға көтерілгені туралы айтылып, ресейліктердің бұрынғы бірнеше көтерілулері мүлдем ескерілмейді.

Басқа мысалдар

Ең таңғажайып саяси-геосаяси оқиғалардың бірі, әрине, 1960 жылдары Қытайдың ядролық қызметін бақылау үшін құрылғылар орнату мақсатында Индия мен АҚШ-тың бірлескен экспедицияларының Нанда Деви және Нанда Котқа жарияланбаған шабуылдары болуы керек. 1978 жылы бұқаралық ақпарат құралдарында Индо-Америкалық құпия экспедициясының 1960 жылдары Нанда Коттың басына ядролық отынмен жабдықталған бақылау құрылғысын орнатқаны және кейіннен құрылғының жоғалып кеткені туралы мәлімдеме жасалды. Бұл Ганг өзенінің радиоактивті ластануына қатысты қорқыныштарға және саяси дау-жанжалға әкеп соқты. Жақындағы саяси-геосаяси оқиғалардың тағы бір мысалы – 1990 жылдары үндістандық командалардың Ньеги Кангсангқа (7047 м) шабуылдауы және жақын орналасқан Кангто шыңына (7090 м) талпынысы болды. Екеуі де Аруначал Прадештің қашық, қол жеткізу қиын шыңдары, Үндістан-Қытай шекарасында немесе оған өте жақын орналасқан. Бұл іс-шаралар спорттық жарыстармен қатар, Қытай талас білдіретін аумақтарға Үндістанның де-факто бақылауын көрсететін мақсатта да жүзеге асырылды. Ньеги Кангсангтың нақты шыңына жетілмеген болуы мүмкін деген пікірлер айтылуда.