Кіріспе

Фриц Эрих Фелльгибель (4 қазан 1886 – 4 қыркүйек 1944) – Германия армиясының байланыс генералы және қарсылық күресшісі, 1938 жылғы қыркүйекте диктатор Адольф Гитлер мен нацистік партияны құлатуға жасалған қастандыққа, сондай-ақ 1944 жылғы 20 шілдедегі фюрерді өлтіру жоспарына қатысқан. 1929 жылы Фелльгибель Рейхсвер министрлігінің шифрлау бюросының (Chiffrierstelle) басшысы болып тағайындалды, ол кейін ОКВ/Чи болып өзгерді. Ол байланыс саласының маманы болды және жалпы шифрлеу машинасы – Энигма машинасының енгізілуіне зор үлес қосты. Дегенмен, ол барлық операцияларды үйлестіретін бірыңғай шифрлеу агенттігін құруға қол жеткізе алмады, себебі ОКВ/Чи осыны талап етсе де, 1943 жылдың күзіне дейін Иоахим фон Риббентроп, Генрих Гиммлер және Герман Геринг бұған кедергі келтіріп отырды. Генерал Альберт Праун Фелльгибельдің 20 шілдедегі төңкеріс әрекетіне қатысқандығы үшін тұтқындалып, жазаланғаннан кейін қызметке келгенге дейін бұл мәселе шешілмеді.

Әскери мансап

Феллгибель Пруссияның Силезия провинциясындағы Пёпельвицте (қазіргі Поповице, Вроцлав, Польша) дүниеге келген. 18 жасында ол Пруссия армиясының сигнал батальонына офицер курсанты ретінде қабылданды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Бас штабтың капитаны болып қызмет етті. Соғыстан кейін ол Рейхсвердің Бас штабының офицері ретінде Берлинге тағайындалды. Оның қызметі үлгілі болды және 1928 жылы майор шеніне көтерілді. 1933 жылы полковник-лейтенант, ал келесі жылы полковник (оберст) болды. 1938 жылы генерал-майор болды. Сол жылы ол Армияның Сигналдық қызметінің бастығы және Вермахттың Жоғарғы Бас қолбасшылығымен (OKW) байланыс бөлімінің бастығы болып тағайындалды. 1940 жылдың 1 тамызында Феллгибель General der Nachrichtentruppe (байланыс әскерлерінің генералы) атанды. 1942 жылы Феллгибель Армия Жоғарғы Бас қолбасшылығының және Қарулы Күштердің Жоғарғы Бас қолбасшылығының бас сигнал офицері (Chef des Heeresnachrichtenwesens) болып тағайындалды, ол 1944 жылға дейін осы қызметте болды, содан кейін Гитлерге жасалған 20 шілдедегі қастандық жоспарындағы басты рөлі үшін тұтқындалып, жазаланды. Адольф Гитлер Феллгибельге толық сенім артпады; Гитлер оны тым тәуелсіз санады, бірақ Феллгибельдің біліктілігіне мұқтаж болды. Феллгибель неміс әскерилерінің Энигма шифрлау машинасына ие болуы және оны пайдалануы керектігін бірінші болып түсінгендердің бірі болды. Гитлердің сигнал қызметінің басшысы ретінде Феллгибель барлық әскери құпияларды білді, соның ішінде Вернер фон Браунның Пенеменде армиялық зерттеу орталығындағы ракеталық жұмыстарын да.

Қарсылық іс-әрекеттері

Фелгибель өзінің жоғары тұрған полковник-генерал Людвиг Бекпен танысуы арқылы, содан кейін Бек мұрагері, полковник-генерал Франц Халдер, Вермахт қарулы күштеріндегі нацистерге қарсы күрес тобымен байланысқа түсті. 1938 жылғы қыркүйекте Гитлер мен нацистік партияны Мюнхен келісімі алдында құлатуға жасалған қастандықта, ол фельдмаршал Эрвин фон Вицлебен Берлинге басып кірген кезде Германия бойынша байланыстарды үзуге тиіс еді. Ол "Қызыл оркестрдің" маңызды көзі болды. Фелгибель Рудольф Росслерге ("Люси" шпиондық желісінің "Люси" кодовосы) "Цитадель" операциясы туралы құпия неміс әскери ақпаратын берді, бұл Кеңес әскерлерінің тиімді орналасуына мүмкіндік берді. Фелгибель "Валькирия" операциясына дайындыққа қатысты және 1944 жылғы 20 шілдеде Фюрердің өміріне жасалған қастандық кезінде Шығыс Пруссиядағы "Вольфс-Лейрдегі" Гитлер штабының барлық телекоммуникациялық байланыстарын үзуге тырысты. Ол толыққанды сәттілікке жете алмады, өйткені Берлиндегі Йозеф Геббельске жеке СС байланыстары арқылы ақпарат беруді тоқтата алмады. Қастандықтың сәтсіз аяқталғаны белгілі болғанда, Фелгибель өзі орнатқан байланыс үзілісін күштен жоюға мәжбүр болды. Фелгибельдің сол күні жасаған ең әйгілі әрекеті – Гитлердің әлі тірі екендігі туралы хабарланғаннан кейін Бендлерблоктағы әріптесі генерал Фриц Тилеге телефон арқылы берген хабары: "Etwas Furchtbares ist passiert! Der Führer lebt!" ("Қорқынышты нәрсе болды! Фюрер тірі!"). Фелгибель бірден "Вольфс-Лейрде" тұтқындалды және үш апта бойы азапталды, бірақ өзінің серіктестерінің есімдерін жасырды. Оған "Халық соты" (Volksgerichtshof) алдында айып тағылды. 1944 жылғы 10 тамызда Роланд Фрайслер оны кінәлі деп танып, өлім жазасына кесті. 1944 жылғы 4 қыркүйекте Берлиндегі Плетцензее түрмесінде өлім жазасы орындалды.

Ескерткіштер

Бундесвердің казармасы, Бундесвердің ақпараттық технология мектебі ("Schule Informationstechnik der Bundeswehr") Пёкинг қаласында, генерал Фелгибельдің құрметіне Фелгибель казармасы деп аталды.