Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шығыс Германияның барлау қызметінің бастығы (1923–2006)
East German intelligence service chief (1923–2006)
Маркус Йоханнес Вольф (19 қаңтар 1923 – 9 қараша 2006), сонымен қатар Миша деген атпен де белгілі, Шығыс Германияның Мемлекеттік қауіпсіздік министрлігінің (Ministerium für Staatssicherheit, көбінесе Штази деп аталады) сыртқы барлау бөлімі – Бас барлау дирекциясының (Hauptverwaltung Aufklärung) басшысы болды. Ол 34 жыл бойы Штазиде екінші тұлға болды, бұл кезең Суық соғыстың көп бөлігін қамтыды. Ол көбінесе Суық соғыс кезеңіндегі ең белгілі тыңшылардың бірі деп есептеледі. Батыста оны жасырындығы үшін "беті жоқ адам" деп атады.
Markus Johannes Wolf (19 January 1923 – 9 November 2006), also known as Mischa, was head of the Main Directorate for Reconnaissance (Hauptverwaltung Aufklärung), the foreign intelligence division of East Germany's Ministry for State Security (Ministerium für Staatssicherheit, , commonly known as the Stasi). He was the Stasi's number two for 34 years, which spanned most of the Cold War. He is often regarded as one of the best known spymasters during the Cold War. In the West he was known as "the man without a face" due to his elusiveness.
Ерте өмір және білім
Вольф 1923 жылғы 19 қаңтарда Хехенген қаласында (қазіргі Баден-Вюртемберг) дүниеге келді. Оның әкесі неміс яхудиі, анасы неміс емес. Оның әкесі – жазушы, коммунистік белсенді және дәрігер Фридрих Вольф (1888–1953), ал анасы – балабақша тәрбиешісі Эльза Вольф (Драйбольц; 1898–1973). Оның бір інісі, кинорежиссер Конрад Вольф (1925–1982) болған. Оның әкесі Германия Коммунистік партиясының мүшесі болды. 1933 жылы антисоциалистік және антисемиттік нацистік партия билікке келгеннен кейін, Вольф және оның әкесі коммунистік нанымдары мен Вольфтың әкесінің яхудий болуына байланысты Швейцария және Франция арқылы Мәскеуге эмиграциялады. Шет елде жүрген кезінде Вольф алдымен неміс Карл Либкнехт мектебінде, содан кейін орыс мектебінде оқыды. 1936 жылы, 13 жасында, ол кеңестік жеке куәлік алды. Ол Германия, Кеңес Одағы (КСРО) және кейін Шығыс Германия (ГДР) азаматы болды.
Wolf was born 19 January 1923, in Hechingen, Province of Hohenzollern (now Baden Württemberg), to a German Jewish father and a non Jewish German mother. His father was the writer, communist activist and physician Friedrich Wolf (1888–1953) and his mother was the nursery teacher Else Wolf ( Dreibholz; 1898–1973). He had one brother, the film director Konrad Wolf (1925–1982). His father was a member of the Communist Party of Germany, and after the anti socialist and anti Semitic Nazi Party gained power in 1933, Wolf emigrated to Moscow with his father, via Switzerland and France, because of their communist convictions and because Wolf's father was Jewish. During his exile, Wolf first attended the German Karl Liebknecht School and later a Russian school. In 1936, at the age of 13, he obtained Soviet identity documents. He was a citizen of Germany, the Soviet Union (USSR) and, later, East Germany (GDR).
Мансап
Мектепті бітіргеннен кейін Вольф 1940 жылы Мәскеу ұшақ құрылысы институтына (қазіргі Мәскеу авиация институты) түсті, ол нацистік Германияның Кеңес Одағына шабуыл жасауынан кейін Алматыға эвакуацияланды. 1942 жылы ол Коминтернге мүше болды, онда ол және тағы басқалар жау тылында жасырын жұмыс істеуге дайындалды. Коминтерн таратылғаннан кейін, 1943 жылдан 1945 жылға дейін ол неміс халық радиосында жаңа оқыды. Соғыстан кейін ол Уолтер Ульбрихт басқаратын Ульбрихт тобымен бірге Берлинге жіберілді, совет оккупациялық аймағындағы радиостансада журналист болып жұмыс істеді. Ол Нюрнбергтегі нацистік басшыларға қарсы өткен сот процесін бақылаған журналистердің қатарында болды. 1949-1951 жылдары Вольф Шығыс Германияның Совет Одағындағы елшілігінде жұмыс істеді. Сол жылы ол Мемлекеттік қауіпсіздік министрлігіне (Штази) қосылды. ХВА-дағы қызметінің көп бөлігінде Вольф өзінің құпиялылығы үшін "беті жоқ адам" деп танылды. Батыс агенттіктері Шығыс Германияның тыңшы басшысының 1978 жылға дейін, ол Швецияның Стокгольм қаласына сапар жасаған кезде, Швецияның Ұлттық қауіпсіздік қызметімен суретке түсірілгенге дейін қалай екенін білмегендігі туралы хабарлады. Шығыс Германиядан дезертир болған Вернер Стиллер, Батыс Германияның қарсы барлау қызметіне фотосуреттегі адамды Вольф деп анықтады. Сондай-ақ, ЦРУ-дағы кейбір адамдар оны 1959 жылы Нюрнберг процесіне қатысушылардың суреттерінен таныған деген болжам бар.
After finishing school, Wolf entered the Moscow Institute of Airplane Engineering (now Moscow Aviation Institute) in 1940, which was evacuated to Alma Ata after Nazi Germany's attack on the Soviet Union. There he was told to join the Comintern in 1942, where he among others was prepared for undercover work behind enemy lines. He also worked as a newsreader for German People's Radio after the dissolution of the Comintern, from 1943 until 1945. After the war he was sent to Berlin with the Ulbricht Group, led by Walter Ulbricht, to work as a journalist for a radio station in the Soviet Zone of occupation. He was among those journalists who observed the entire Nuremberg trials against the principal Nazi leaders. Between 1949 and 1951 Wolf worked at the East German embassy in the Soviet Union. That same year he joined the Ministry for State Security (Stasi). For most of his career in the HVA, Wolf was known as "the man without a face" due to his elusiveness. It was reported that Western agencies did not know what the East German spy chief looked like until 1978, when he was photographed by [[Swedish Security Service, Sweden's National Security Service, during a visit to Stockholm, Sweden. An East German defector, Werner Stiller, then identified Wolf to West German counter intelligence as the man in the picture. It has also been suggested that elements within the CIA had identified him by 1959 from photographs of attendees at the Nuremberg trials.
Терроризмді қолдау
1986 жылға дейін Вольф III департаментке жауапты болды, ол ГДР-дің социалистік емес экономикалық аймақ (NSW) деп санаған аймақтағы (Nicht Sozialistische Wirtschaftsgebiet (NSW)) терроризмді қолдады, бұл Comecon мүшесі емес елдер, әсіресе араб әлемінде болды. Барлық терроризм туралы ақпарат тікелей оған жіберілді. 1989 жылдың қараша айында Александрплацта өткен демонстрацияда сөйлеген сөзі кезінде ол екі жақты пікірге бөлінген көпшілік тарапынан бірқатар ызылдау мен қолдауға ие болды. «Сөзді тоқтату» тіпті «Вольфті дарға асу керек» деген шақырулар естілді. Диссидент Бербел Боли кейін былай деді:
Until 1986, Wolf was responsible for Department III which allegedly supported terrorism in what the GDR considered the non socialist economic area (NSW) (Nicht Sozialistische Wirtschaftsgebiet (NSW)), which were countries that were not a member of Comecon, especially in the Arab world and had all information about terrorism sent directly to him. He spoke at the November 1989 Alexanderplatz demonstration, where he was both booed and applauded by a highly divided crowd during his speech. Calls to "stop" the speech, even to "hang" Wolf could be heard. The dissident Bärbel Bohley would later say:
1990 жылдың қыркүйегінде, Германияның бірігуіне аз уақыт қалғанда, Вольф елден қашып, Ресей мен Австрияда саяси баспана іздеді. Баспанадан бас тартқаннан кейін ол Германияға оралды, онда неміс полициясы оны тұтқындады. Вольф Орталық барлау агенттігінен (ЦРУ) АҚШ-қа ауысу үшін ұсынылған үлкен ақша сомасынан, пластикалық операция жасап сыртқы келбетін өзгертуге мүмкіндік беретін жаңа жеке куәліктен және Калифорниядағы үйден бас тартқанын мәлімдеді. Бірақ Германияның Жоғарғы соты бұл мәлімдемені жоққа шығарды, өйткені сол кезде Батыс Германия жеке мемлекет болған. 1997 жылы ол заңсыз қамауда ұстау, қысым көрсету және дене күші қолдану фактілері бойынша кінәлі деп танылды және екі жылға шартты түрде бас бостандығынан айырылды. 1993 жылы бұрынғы Батыс Германияның (SPD) саясаткеріне атомдық тыңшылықта айып тағылғанда, оған қарсы куәлік беруден бас тартқаны үшін үш күндік бас бостандығынан айырылды. Вольф Флемигтің өзінің естеліктерінде айтқан агент емес екенін мәлімдеді. Маркус Вольф 2006 жылдың 9 қарашасында Берлиндегі үйінде ұйықтап жатқанда қайтыс болды. Ол кремацияланып, Берлиндегі Фридрихсфельд зиратындағы Перголенвег Эренграб бөліміндегі ағасының қабіріне жерленді. 2011 жылы Берлин-Бранденбургтік әлеуметтік соты жесір Андреа Вольфтің күйеуі «фашизмге қарсы күрескен» үшін тартып алынған «компенсациялық зейнетақыға» құқығы жоқ деп шешті.
In September 1990, shortly before German reunification, Wolf fled the country, and sought political asylum in Russia and Austria. When denied, he returned to Germany, where he was arrested by German police. Wolf claimed to have refused an offer of a large amount of money, a new identity with plastic surgery to change his features, and a home in California from the Central Intelligence Agency to defect to the United States. This was later quashed by the German supreme court, because West Germany was a separate country at the time. In 1997, he was convicted of unlawful detention, coercion, and bodily harm, and was given a suspended sentence of two years' imprisonment. He was additionally sentenced to three days' imprisonment for refusing to testify against when the former West German (SPD) politician was accused in 1993 of atomic espionage. Wolf said that Flämig was not the agent that he had mentioned in his memoirs. Markus Wolf died in his sleep at his Berlin home on 9 November 2006. He was cremated and buried in his brother's grave in the Pergolenweg Ehrengrab section of Berlin's Friedrichsfelde Cemetery. In 2011 the State Social Court of Berlin Brandenburg ruled that the widow Andrea Wolf was not entitled to a "compensation pension" that her husband had been stripped of as a "fighter against fascism".
Мәдени әсері
Джон ле Карренің ойдан шығарылған тыңшы-шебері Карла, орыс, «Тинкер, Тегінші, Солдат, Шалшы», «Құрметті мектеп оқушысы» және «Смайлидің халқы» шығармаларында пайда болады. Кейбір оқырмандар оның Вольфтың прототипі екенін айтты. Алайда, жазушы мұны бірнеше рет жоққа шығарды, тіпті Вольф қайтыс болған кезде өткен сұхбатта да осыны қайталады. Ле Карре сондай-ақ «Салқыннан келген тыңшы» романындағы Фидлер кейіпкерінің шабыты Вольфтан туындағанын айтудың «үлкен жаңылыс» екенін мәлімдеді. Фидлер екінші дүниежүзілік соғысты эмиграцияда өткізген және кейіннен Шығыс Германияның барлау қызметінде жоғары лауазымға ие болған неміс еврейі болғанымен, Карре кітапты жазған кезде Маркус Вольфты білмегенін айтты. Ол Вольфты Альберт Шпеермен моральдық жағынан теңестірді. Кітаптың алғашқы нұсқасында кейіпкердің «Вольф» кодовое атының сәйкес келгені кездейсоқ болды және оның өзінің газон шабу машинасының таңбасынан алынғанын мәлімдеді. Шығыс Германия барлау қызметінде нақты «Вольф» бар екенін білгеннен кейін ол кейіпкердің атын өзгертті. Керісінше, Вольф «Салқыннан келген тыңшыны» 1960-шы жылдардың басындағы бір кезеңде оқыған жалғыз кітап екенін айтты және Шығыс Германия қауіпсіздік қызметінің шындығын қаншалықты дәл бейнелегеніне таң қалды. Ол Ле Карре Мемлекеттік қауіпсіздік министрлігіндегі жағдай туралы арнайы ақпарат алған болуы мүмкін деп ойлады. 1944 жылы ол өзінің алғашқы әйелі Эмми Стэнзерге үйленді, ол неміс коммунисі Франц Стэнзердің қызы және Маркус Вольфтың әкесі Фридрих Вольфтың мұрағатының сақтаушысы болды. Оның екінші әйелі Христа Генрих болды және олар 1976 жылдан 1986 жылға дейін бірге өмір сүрді. Оның үшінші әйелі Андреа Стингл болды және олар 1986 жылы үйленді. Оның екі қызы Таня Трогель және Клаудия Уолл, сондай-ақ ұлы Франц Вольф (менеджер) болды. Таня Трогель отбасылық дәстүрді жалғастырып, солшыл қозғалысты қолдады. Клаудия Уолл (1969 немесе 1970 жылы туған), Маркус Вольфтың келін қызы, 1997 жылдың күзінен 2008 жылдың соңына дейін сыртқы және көше жиһаздары фирмасын құрған Ханс Уоллға үйленді. Оның екі қызы бар: Элизабет (1996 немесе 1997 жылы туған) және Йоханна (1997 немесе 1998 жылы туған), екінші күйеуі Ханс Уоллдан. Франц Вольф (1953 жылдың мамыр айында Берлинде туған) – Михаил Фридманға тиесілі компаниялар желісінің Гибралтардағы басқарушысы.
John le Carré's fictional spymaster Karla, a Russian, who appears in Tinker, Tailor, Soldier, Spy, The Honourable Schoolboy, and Smiley's People was believed by some readers to be modeled on Wolf. However, the writer has repeatedly denied it, and did so once again when interviewed on the occasion of Wolf's death. Le Carré has also stated that it is "sheer nonsense" to claim that Wolf was the inspiration for the character Fiedler in The Spy Who Came in from the Cold. Although Fiedler is a German Jew who spent World War II in exile and then gained a senior position in East Germany's Intelligence Service, Carré said he had no idea who Markus Wolf was at the time of the writing of the book. He added that he considered Wolf to be the moral equivalent of Albert Speer. He maintained that a character's code name Wolf in an early draft of the book was a coincidence and that the name came from the brand of his lawn mower. He renamed the character after being told that there was an actual Wolf in East German intelligence. Conversely, Wolf stated that The Spy Who Came In From the Cold was the only book he read for a period in the early 1960s, and was surprised how accurately it presented the reality within the East German security services. He wondered if le Carré had had special information about the situation within the Ministry of State Security. In 1944, he married his first wife Emmy Stenzer, the daughter of the German Communist Franz Stenzer, and who was the curator of the archives of Friedrich Wolf, Markus Wolf's father. His second wife was Christa Heinrich and they were married from 1976 to 1986. His third wife was Andrea Stingl and they married in 1986. He had two daughters Tanja Trögel and Claudia Wall and a son Franz Wolf (Manager) [de]. Tanja Trögel continued her family passion supporting leftist activities. Claudia Wall (b. 1969 or 1970), a step daughter of Markus Wolf, was married from autumn 1997 until late 2008 to Hans Wall, the founder of an outdoor and street furniture firm Wall AG. She had two daughters Elisabeth (b. 1996 or 1997) from her first marriage and Johanna (b. 1997 or 1998) from her second marriage which was to Hans Wall. Franz Wolf (b. May 1953, Berlin) is a Gibraltar based manager of a network of companies owned by Mikhail Fridman.