Екінші дүниежүзілік соғыстағы неміс дипломаты және қарсыласы Ханс Бернд Гизевиус
Hans Bernd Gisevius
Ханс Бернд Гизевиус – екінші дүниежүзілік соғыста нацизмге қарсы күрескен неміс дипломаты. АҚШ-тың OSS және Германия қарсыластарымен байланыс жасаған. Тарихты біліңіз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неміс дипломаты Ханс Бернд Жизевиус (14 шілде 1904 – 23 ақпан 1974) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі неміс дипломаты және барлау офицері. Нацистік режимге жасырын қарсылас болған ол, Цюрихте американдық OSS станциясының бастығы Аллен Даллес және Германиядағы неміс қарсылық күштері арасында байланысшы қызметін атқарды.
German diplomat
Hans Bernd Gisevius (14 July 1904 – 23 February 1974) was a German diplomat and intelligence officer during the Second World War. A covert opponent of the Nazi regime, he served as a liaison in Zürich between Allen Dulles, station chief for the American OSS, and the German Resistance forces in Germany.
Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын
Жизевий Вестфалияның Пруссия провинциясындағы Арнсберг қаласында дүниеге келген. Заңгерлік білімін аяқтаған соң, 1933 жылы Пруссияның Ішкі істер министрлігіне орналасты. Жаңа құрылған Гезиме мемлекеттік полициясына (немесе Гестапоға) қосылғаннан кейін, ол өзінен жоғары тұрған Рудольф Дильспен бірден келіспеушілікке ұшырап, жұмыстан босатылды. Ол Ішкі істер министрлігінде полиция қызметін жалғастырды. 1936 жылы Генрих Гиммлер Германиядағы полиция функцияларын өз қолына алғанда, Гизевиді қызметінен шеттетуге мәжбүр болды. Гестапода жұмыс істеген кезеңде Гизевий өзін үнемі қорқыныш астында сезіп, артқы есіктер арқылы кіріп-шығып, әрқасында тапаншамен жүргенін айтты – мұның бәрі оның тағайындалған террор машинасына деген наразылығынан туындаған, өйткені оның сөзімен айтқанда, ол "кісі өлтірушілердің иығында өмір сүргендей" болды. Кейіннен Гизевиус Рейх Ішкі істер министрлігіне ауысты. Билікке ие болмаса да, ол Артур Небе сияқты байланыстарды сақтап, саяси жағдайдан хабардар болды. Гизевиус Адольф Гитлерге қарсы құпия оппозицияға қосылып, нацистік қылмыстарды дәлелдеу үшін (кейінірек сотталуы үшін) ақпарат жинауға кірісті және Гиммлер мен СС-тің күшейіп бара жатқан билеуін шектеуге тырысты. Ол Ханс Остер және Хьяльмар Шахтпен байланыста болды.
Gisevius was born in Arnsberg in the Prussian Province of Westphalia. After law school, he joined the Prussian Interior Ministry in 1933 and was assigned to the newly formed Geheime Staatspolizei, or Gestapo. After joining the Gestapo, he immediately had disagreements with his senior, Rudolf Diels, and was discharged. He continued with police work in the Interior Ministry. When Heinrich Himmler took over Police functions in 1936 in the German Reich, he removed Gisevius from office. Throughout his time working for the Gestapo, Gisevius described himself as living in constant fear, entering and exiting through the back door, clutching a pistol at his side – all resultant from his misgivings with the terror apparatus to which he was assigned, since according to him, it was like "living in a den of murderers". Gisevius later transferred to the Reich Ministry of the Interior. Although he had no position of power, he maintained connections, notably to Arthur Nebe, that kept him informed of the political background. Gisevius joined the secret opposition to Adolf Hitler, began gathering evidence of Nazi crimes (for use in a later prosecution) and attempted to restrain the increasing power of Himmler and the SS. He maintained links with Hans Oster and Hjalmar Schacht.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Гизевиус Гитлердің жасырын қарсыласы болған адмирал Вильгельм Канарис басқарған Германияның әскери барлау қызметі – Абверге қосылды. Канарис Гитлерге қарсы Вермахт офицерлерімен айналысып, Гизевиусты осы топқа қабылдады. Цюрихтегі консулдықта жұмыс істейтін Ганс Гизевиус Ватиканмен құпия келіссөздер жүргізді. Канарис Гизевиусты Швейцарияда вице-консул қызметіне тағайындады, онда 1943 жылы ол Аллен Даллеспен кездесіп, Гитлерге қарсы неміс оппозициясымен байланыс жасасуға келісті. Осы топқа генерал Людвиг Бек, Абвер басшысы Канарис және Лейпциг қаласының мэрі Карл Герделер кірді. Гитлерге қарсы қастандық жасауға қатысқан бірнеше адам, соның ішінде Гизевиус та, "бір-біріне жақын жерде тұрды". Гизевиус айтуынша, Гитлерді ертерек өлтіру жоспары (әсіресе, Ұлыбритания Судет аймағы мәселесінде келісімге келгенге дейін) Невилл Чемберленнің әрекеттерінен кейін толығымен күйреген, ол, оның пікірінше, "Гитлерді құтқарып қалды". Германияға оралғаннан кейін Гестапо оны тергеді, бірақ босатты. 1944 жылы, Гитлерге қарсы 20 шілдедегі қастандық әрекеті сәтсіз аяқталғаннан кейін, Гизевиус алдымен болашақ әйелі, швейцариялық азаматша Герт Вугтың үйінде жасырынды, ал 1945 жылы Швейцарияға қашып кетті, соның арқасында ол соғыстан аман қалған қастандық жасаушылардың санатында болды. Швейцарияда ол жергілікті билік органдарымен байланыс жасады. Питер Хоффманның Гитлерге қарсы қастандық жасаушы Клаус фон Штауфенберг туралы жазған өмірбаяны ("Штауфенберг, отбасы тарихы", 1992) Штауфенбергтің 1944 жылдың шілдесіндегі бомбалық қастандығы сәтсіз аяқталғаннан кейін Гизевиус 1945 жылдың 23 қаңтарына дейін жасырынғанын көрсетеді. Ол неміс графы Гельмут Джеймс фон Мольткенің жекжаттысы Карл Дайхманға тиесілі болған паспортты пайдаланып Швейцарияға қашып кетті. Америкалық Аллен Даллес пен Берндегі неміс елшілігінің қызметкері Георг Федерердің көмегімен паспорт өңделіп, Гизевиуске Испанияға қашуға мүмкіндік беретін виза алынды.
When the Second World War started, Gisevius joined the German intelligence service, the Abwehr, which was headed by Admiral Wilhelm Canaris, who was secretly an opponent of Hitler. Canaris had surrounded himself with Wehrmacht officers opposed to Hitler and he welcomed Gisevius into this group. Working from the consulate in Zürich, Hans Gisevius was involved in secret talks with the Vatican. Canaris arranged for appointment of Gisevius as Vice Consul in Switzerland, where Gisevius met with Allen Dulles in 1943 and agreed to serve as a liaison for the German opposition to Hitler, an assembly which counted among its members General Ludwig Beck, Abwehr Chief Canaris, and Mayor Carl Goerdeler of Leipzig. Several members of the conspiratorial circle against Hitler including Gisevius, "all kept homes within easy walking distance of each other." According to Gisevius, the original plot to kill Hitler earlier (namely, before the acquiescence of Great Britain over the Sudetenland) was utterly derailed by Neville Chamberlain whose actions he claims "saved Hitler." Upon returning to Germany, he was investigated by the Gestapo, but released. In 1944, after the failed 20 July assassination attempt against Hitler, Gisevius first hid at the home of his future wife, the Swiss national Gerda Woog, and fled to Switzerland in 1945, making him one of the few conspirators to survive the war. There, he contacted the Swiss authorities. Peter Hoffmann's biography of Hitler assassination conspirator Claus von Stauffenberg ("Stauffenberg, A Family History," 1992) indicates that after the failure of Stauffenberg's bomb plot in July 1944, Gisevius went into hiding until 23 January 1945, when he escaped to Switzerland by using a passport that had belonged to Carl Deichmann, a brother in law of German Count Helmuth James von Moltke, who was a specialist in international law serving in the legal branch of the Foreign Countries Group of the OKW (Oberkommando der Wehrmacht, "Supreme Command of the Armed Forces"). Through the help of the American Allen Dulles in Berne, Switzerland and of the German Legation (in Berne)'s Georg Federer, the passport was modified and a visa obtained for Gisevius that enabled him to escape to Spain.
Кейінгі өмірі
Гизевий Нюрнберг процесінде айыпталушылар Хьяльмар Шахт пен Вильгельм Фрик оны куәгер ретінде шақырғанда қорғаныс тарапынан маңызды куә болды. Оның куәлігі Шахтты барлық айыптан ақтауға көмектесті, бірақ Фрик кінәлі деп танылып, өлім жазасына кесілді. Оның куәлігі Герман Герингке, Вильгельм Кейтельге және Эрнст Кальтенбруннерге де үлкен зиян тигізді, олардың барлығы кінәлі деп танылып, өлім жазасына кесілді. Оның «Ащы соңына дейін» (Bis zum bitteren Ende) атты автобиографиясы 1948 жылы Васмут баспасында жарық көрді, онда Гизевий жеке таныған нацистік режимнің де, неміс халқының да қырағы сынағы ұсырылды. Гизевий соңғылары өз атынан жасалған қасіреттер туралы білмегендей әрекет еткенін айтты. Сонымен қатар, кітап неміс қарсылық қозғалысы туралы құпия ақпаратты да ұсынады. 1946 жылы Гизевий Швейцария билігі тарапынан тыңшылық қызметіне қатысқаны үшін сотта айыпталып, ақталды. Кейін Гизевий Гитлерге қарсылық көрсеткен басқа мүшелердің (мысалы, Клаус Шенк Граф фон Штауфенбергтің) үлесін кемсіткені үшін сынға ілікті. Гизевий 1948 жылғы кітабында СС басшысы Гиммлерді екі жүзді санағанын, ал Рейнхард Гейдрихті нацистік идеалдарды бейнелейтін тұлға деп санағанын жазды. 1950 жылдардың басында ол АҚШ-қа көшіп, Техас штатының Даллас қаласында тұрды, бірақ көп ұзамай Швейцарияға қайтып келді. Гизевий 1974 жылы Баден-Вюртемберг штатының Мюльхайм қаласында қайтыс болды.
Gisevius served as a key witness for the defence at the Nuremberg trials when he was called as a witness by defendants Hjalmar Schacht and Wilhelm Frick. His testimony was crucial in securing the acquittal of Schacht on all counts, but Frick was found guilty and executed. His testimony was also particularly damaging to Hermann Göring, Wilhelm Keitel and Ernst Kaltenbrunner, who were all convicted and sentenced to death. His autobiography, Bis zum bitteren Ende ("To the Bitter End"), published by Wasmuth in 1948, offered a sharp indictment of both the Nazi regime, many of whose leading members Gisevius knew personally, and the German people. Gisevius claimed that the latter pretended not to know about the atrocities being committed in their name. At the same time, the book also offers an insider's account of the German resistance movement. In 1946, Gisevius was charged and acquitted by the Swiss authorities in a trial for espionage. Gisevius was later criticised as he diminished the contributions of other members (such as Claus Schenk Graf von Stauffenberg) of the opposition to Hitler. Gisevius wrote in his 1948 book that he considered SS Chief Himmler somewhat of a hypocrite whereas he saw Reinhard Heydrich as one who epitomised Nazi ideals. In the early 1950s, he moved to the United States and lived in Dallas, Texas, but soon returned and lived in Switzerland. Gisevius died in Müllheim in Baden Württemberg in 1974.