Кіріспе

Қытайдың Сун әулетіне қарсы көтерілісші көшбасшысы (1121 жылы қайтыс болды)

Фан Ла (; 1121 жылы қайтыс болды) – Сун әулетіне қарсы көтеріліс жетекшісі болған қытайлық көтерілісші. «Су шебі» классикалық романында ол 108 батырдың басты қарсыласы және жауы ретінде бейнеленеді. Ол кейде манихейшілдікпен байланыстырылса да, бұл діннің жақтасы болмаған.

Өмір

Фан Ла Шэчжоудан, қазіргі Анхуй провинциясының Шэ округіне жақын жерде туған. Дегенмен, басқа дереккөздер оның қазіргі Чжэцзян провинциясының Чуньань округіне қарасты Цинси округінен (清溪縣) екенін айтады. 1120 жылы ол Сун империясына қарсы көтеріліс бастап, Шижоудың Цысян ауылында (七賢村) бас қосты. Тағы бірі, оның Ванньян ауданында (萬年鄉), Чуньань округінде көтеріліс бастағанын мәлімдеді. Фан Ланың әскерлері Ханчжоуды басып алып, содан кейін қазіргі Цзянсу, Чжэцзян, Анхуй және Цзянси провинцияларының бір бөлігін, барлығы 52 округ пен алты префектураны бақылауға алды. 1121 жылы Сун үкіметі көтерілісті басу үшін генерал Ван Юаньды (王淵) армиямен жіберді. Ван Юаньдың қолбасшысы Хан Шичжун жасынып, Цинси округіне кіріп, Фан Ланы тұтқынға алды. Кейіннен Чжунчжоуды (忠州) қорғаған Сун генералы Синь Синцзун (辛興宗) әскерлерін бастап, Цинси округінен шығу жолын кесіп, округті қайта бақылауға алды. Фан Ла мен оның 52 қол астындағылары тұтқындалып, генерал Тонг Гуанмен императорлық астана Кайфенге жеткізілді. Төрт айдан кейін Фан Ла мемлекетке қарсы сатқындық жасады деп танылып, Кайфенде өлім жазасына кесілді. 1132-1133 жылдары немесе одан кейін бұл көтеріліс манихейшілдікпен байланысты болды. Алғашқыда байланысы болмаса да, халық пен тарих санасында ол 1121 жылдың сәуір-маусым айларындағы Тайчжоу көтерілісімен шатастырылды, онда манихейшілдік кеңінен таралған еді.

Су жиегінде

"Су шеті" классикалық романы Фан Ланың және оның Ляншань заңсыздарымен болған шайқасының жартылай қияли есебін береді. Император Хуйцзун заңсыздарға кешірім жасағаннан кейін, оларды Сун империясының ішіндегі көтерілісшіл күштерді басып тастау және солтүстіктегі Ляо империясының шабуылдарына тойтарыс беру үшін әскери науқандарға жібереді. Фан Ла – Цзяннань аймағында орналасқан көтерілісшілердің басшыларының бірі. Ляншань әскерлері Ляо империясына және Тянь Ху мен Ван Циньдің көтерілісшіл күштеріне қарсы науқандарда көп шығынға ұшырамаса, Фан Лаға қарсы науқан апатқа ұшырады. Бастапқы 108 батырдың 59-ы соғыста қаза тапты, олардың көпшілігі Фан Ланың жауынгерлерінен қаза тапты, олардың жауынгерлік шеберлігі мен қабілеттері Ляншаньның ең мыктыларына тең болды. Басқа көтерілісшілердің әлсіз басшылығы мен тәжірибесінен айырмашылығы, Фан Ла Цзяннань аймағында берік негіз құрды, оның төңірегінде көптеген қабілетті адамдар жиналды. Фан Ла ақыры Чай Цзинь мен Ян Цин қатысқан күрделі жоспар арқылы Ляншань батырларына қолға түседі. Қашуға тырысқанда ол Лу Жишеннен жеңіліп, императорлық әскерлер Тоң Гуан басшылығымен Кайфенге қайтарылады. Төрт айдан кейін Фан Ла мемлекетке қарсы сатқындық жасады деп танылып, линчи жазасына кесіледі.