Польшаның театр әкесі: Войцех Богуславский өмірі мен шығармашылығы
Wojciech Bogusławski
Войцех Богуславский (1757-1829) – польский актер, режиссер, драматург, "отец польского театра". Основал польскую оперу, руководил Театром Narodowy в Варшаве.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Войцех Ромуальд Богославский (9 сәуір 1757 – 23 шілде 1829) – поляк актері, театр режиссері және Польша ағарту дәуірінің драматургі. Ол Варшавадағы Ұлттық театрдың (Teatr Narodowy) үш рет директоры болды, сонымен қатар поляк операсын құрды. Ол "Польша театрының әкесі" деп есептеледі.
Wojciech Romuald Bogusławski (9 April 1757 – 23 July 1829) was a Polish actor, theater director and playwright of the Polish Enlightenment. He was the director of the National Theatre, Warsaw, (Teatr Narodowy), during three distinct periods, as well as establishing a Polish opera. He is considered the "Father of Polish theatre."
Ерте өмір
Богуславский Глиннодағы шағын дворяндық отбасында дүниеге келді, ол жер тіркеушісі Леопольд Богуславский мен Анна Тереза Линовскидің ұлы (Pomian елтаңбасын қараңыз). Варшавадағы пиарлар интернатына оқуға барар алдында Краковта оқыған болуы мүмкін. 1774 жылы ол епископ Каетан Солтык сарайына барып, онда ұйымдастырылған әуесқой театрлық қойылымдарға қатысты. 1775 жылы Литва жаяу әскеріне қатысып, үш жылдан кейін офицер курсанты шенімен әскери қызметтен шықты.
Bogusławski was born into the minor nobility in Glinno, Poznań County, the son of land regent Leopold Bogusławski and Anna Teresa Linowski (see Pomian coat of arms. It is likely that he initially studied in Kraków before going on to attend a Piarist boarding school in Warsaw. In 1774 he traveled to the court of Bishop Kajetan Sołtyk, where he took part in the amateur theatre performances organized there. In 1775 he enlisted with the Lithuanian Footmen's Guard, and left the military three years later with the rank of officer cadet.
1778 - 1790 жылдар
Богуславский өзінің театрлық мансабын 1778 жылы Людвик Монбрум труппасына қосылып бастады, онда ол сахнада алғаш рет өнер көрсетті және Франциск Бохомолецтің "Nędza uszczęśliwiona" (Бақытты бақытсыздық) кантатасының екі актілік опералық бейімделуі зор табысқа ие болды. 1781 жылы Львовта Агнешка мен Томаш Трусколаски труппасымен өнер көрсете бастады, бірақ көп ұзамай Варшаваға оралды. 1782 жылы Польша Ұлттық театрына жұмысқа қабылданды және бір жылдан кейін (1782–84) оның директоры болды, Гродно және Дубно сияқты қалаларға гастрольдер ұйымдастырып, кәсіпкерлік қабілетін көрсетті. Осы кезеңде ол Станислав Август Пониатовскийдің қолдауымен Познаньде жеке театрын ашты, бірақ бұл жоба тез күйреп кетті. Ол масондыққа кірді. 1785 жылы Богуславский Вильнюсте тағы бір театр құрды және оны келесі бес жыл бойы басқарды. Ол қойған пьесалардың арасында Франциск Заблоцкийдің "Фирцик в залотах" (1785) пьесасы болды, ал 1786 жылы Пьер Бомаршестің "Фигароның үйлену тойы" атты жанжалды революциялық пьесасының поляк тіліндегі тұңғыш көрсетілімін ұйымдастырды. Вильнюсте ол өзімен бірге Варшаваға оралғанда алып кеткен, өте талантты актерлер труппасын жинады, онда ол Ұлттық театрдың директоры лауазымын қайтадан иеленді.
Bogusławski embarked on his theatre career in 1778 by joining the troupe of Ludwik Montbrum, where he made his stage debut, and where his two act, opera adaptation of Franciszek Bohomolec's cantata Nędza uszczęśliwiona (Misery Made Happy) was very well received. In 1781 he began performing in Lviv with Agnieszka and Tomasz Truskolaski's troupe, but quickly returned to Warsaw. He was hired by the Polish National Theatre in 1782 and became its director a year later (1782–84), proving to be an enterprising impresario by organizing tours to cities like Grodno and Dubno. During this period he also established his own theatre in Poznań with the support of Stanisław August Poniatowski, but the venture quickly collapsed. He became a Freemason. In 1785 Bogusławski founded another theatre in Vilnius, which he managed for the next five years. Among the plays he staged were Franciszek Zabłocki's Fircyk w zalotach (The Dandy's Courtship) (1785), and in 1786 gave the Polish premiere of Pierre Beaumarchais's scandalously revolutionary play The Marriage of Figaro. In Vilnius he assembled a troupe of accomplished actors whom he took with him when he returned to Warsaw, where he resumed directorship of the National Theatre.
1790 - 1794 жылдар
Оның осы мекеменің директоры ретіндегі екінші мерзімі 1790 жылдан бастап 1794 жылы Костюшко көтерілісінің күйреуіне дейін жалғасты. Ол көркемдік, әлеуметтік және азаматтық миссиясы бар нағыз ұлттық сахна құрудан тұрды. Богуславский театрды, ең алдымен, жақсылық күші ретінде қарастырды, оны ұлттық идеяларды тарату платформасы ретінде санады: 1788–92 жылдардағы Ұлы Сейм кезінде мемлекеттік реформалар Ұлттық театрдың көптеген қойылымдарының тақырыбы болды. Реформашылдардың жақтасы болған Богуславский поляктар үшін ең маңызды деп есептеген мәселелерді көтеретін репертуар жасады. Осы кезеңде ол театр үшін өлең де жазды. Джулиан Урсин Немцевичтің «Посолдың оралуы» (Powrót posla) (1791) пьесасын қойғаннан кейін, ол Польшаның тұңғыш саяси комедиясы, оның жалғасы «Ұлттың алғысының дәлелі» (Dowód wdzięczności narodu) (1791) пьесасын жазып, сахналады. Сондай-ақ, ол «Генрих VI аң ауында» (Henryk VI na Łowach) (1792) және ең танымал туындысы – «Көктемгі керемет немесе краковтықтар мен таулықтар» (Cud mniemany, Czyli krakowiacy i górale) (1794) Польшаның тұңғыш операсын, Стефанидің музыкасына қойды. Костюшко көтерілісінің алдында көрсетілген бұл қойылымға цензура үш қойылымнан кейін тыйым салды. Бірақ, халық саяси мағынасын бірден түсінді, көп ұзамай Варшава көшелерінде «Краковтықтардан» үзінділер айтыла бастады. «Ұлттық театр сахнасындағы Шчесны Потоцкий, Коссаковский, Ожаровский, Забиело, Анквич сияқты жалған сатқындардың жүздері өтірікке толы еді», – деп жазды Антони Требицки. «Бұл комедиялық және біздің корольдігімізге таңылған барлық билеушілердің абсурдтылығын жақсы бейнелей алмас еді, өйткені олардың «Краковтықтар» фарсын ойнауға берген бірлескен рұқсаты, сол кезде жазылған, көтеріліске шақырды және осы мырзаларға жақын арада не болатынын жариялады». Богуславский «Көктемгі керемет/Краковтықтар мен таулықтар» қойылысы үшін тұтқындалуға тиіс еді, бірақ Корольдік маршалы Мозыньскийтің араласуы арқасында қашып кеткен көрінеді.
His second term as director of this institution, lasting from 1790 to the fall of the Kościuszko Uprising in 1794, consisted of building a real national stage with an artistic, social and civic mission. Boguslawski saw theatre primarily as a force for good, treating it as a platform for disseminating nationalist ideals: during the turbulent Great Sejm, 1788–92, state reforms were the subject of many productions at the National Theatre. A supporter of the reformist camp, Bogusławski created a repertoire addressing matters he saw as most important to Poles. During this period he also wrote for the theatre. After staging Julian Ursyn Niemcewicz's Powrót posla (The Return of the Deputy) (1791), Poland's first ever political comedy, he wrote and staged a sequel to this drama titled Dowód wdzięczności narodu (Proof of the Nation's Appreciation) (1791) and followed this with Józef Wybicki's Szlachcic Mieszczaninem (The Noble Bourgeois) (1791). He also wrote and staged Henryk vi na Lowach (Henry VI on a Hunting Excursion) (1792) and his most famous work, Cud mniemany, Czyli krakowiacy i górale (The Presumed Miracle, or Krakovians and Highlanders) (1794), Poland's first ever opera, which he set to music by Stefani. Premiering on the eve of the Kościuszko Uprising, the production was banned by censors after just three performances. However, the public immediately understood the political allusions and soon people in Warsaw's streets were singing passages from “Krakovians”. "The faces of vile traitors like Szczęsny Potocki, Kossakowski, Ożarowski, Zabiełło, Ankwicz and their henchmen exuded falseness ( )," wrote Antoni Trebicki of the production at the National. "What could be more comedic and better embody the preposterousness of all those imposed rulers of our kingdom as their collectively issued permission to play the farce 'Krakovians,' which happened to be written when it was, encouraged insurrection and publicly announced to those gentlemen what would actually happen to them imminently." Bogusławski was due to be arrested for staging “The Presumed Miracle/Krakovians and Highlanders,” but apparently escaped through the intervention of the Royal Marshall Moszynski.
1794-1799 жылдар
Көтеріліс күйрегеннен кейін Богославский Варшавадан Львовқа кетіп, театрдың маңызды костюмдерін, реквизиттерін және кітапханасын өзімен бірге алып жүрді. Львовта ол 1799 жылға дейін өзі басқарған тағы бір поляк театрын құрды. Жергілікті цензурамен ұзақ келіссөздерден кейін, ол 1796 жылы "Краковтар мен таулы жерлер" спектаклін қайта қойып, 1797 жылы Шекспирдің "Гамлетін" сахналады. 1797 жылы ол өзінің "Искахар, Гуахара королі" атты мелодрамасын да қойды. "Богославский «Гамлетті» және басқа да драмаларды поляк тіліне аударды, себебі ағартушылық театры, әлемдегі ежелгі дәстүрге сәйкес, әлемдік генийлердің туындыларын өзінің талғамына бейімдеді. Туындылар поляк тіліне аударылуының себебі, көрермендер шетелдік әдет-ғұрыптардың ерекшелігі мен жаттығына таңданып қалмас үшін, өздерін сахнадағы айнадағыдай көрулері керек еді". Богуславский поляк сахнасына классикалық трагедияларды және Шекспирді әкелді, бардтың туындыларының аудармалары мен бейімделулері бойынша қойылымдар қойды. Ол сондай-ақ бірнеше түпнұсқа пьесалар жазып, француз, неміс, ағылшын және итальян пьесаларын аударды, бейімдеді, өзгертті және поляк шындығына сәйкестендірді. Барлығында ол сексеннен астам трагедия, комедия, драма және опера либреттосының авторы болды. Богуславский бастапқыда классикалық француз қағидаларын қолдады, бірақ кейіннен өмірге жақын деп санайтын неміс драмаларына көшті. Ол Жан Расин, Мольер, Вольтер, Пьер Бомарше, Дени Дидро, Фридрих Шиллер және Готтфрид Лессингтің пьесаларын қойды. Оның қызығушылығы тек амбициялық репертуармен ғана шектелмеді, ол сонымен қатар көп көрермен жинаған мелодрамалар мен водевильдерді, сондай-ақ опералар мен балеттерді сахналады. Богуславский барған жерінде поляк сахнасын құрып, оның жаңа театрлары оның кеткеннен кейін де тәуелсіз мекемелер ретінде жұмыс істей берді. "Поляк тілінде өнер көрсетуге мүмкіндік болған жерде театр салу және мүмкіндігінше поляк тілінде өнер көрсету, қажет болған кезде және қажетті уақытта Варшавадан шыққандығын және Варшаваға қайтатынын жариялау және әрқашан есте сақтау" – оның шығармашылық және ұйымдық ұстанымы болды. Оның "мектебінен" шыққан актерлер де жаңа театрлар құрды. Ол әріптестеріне дауыс қою және мінез-құлқы үйретті, актерлік өнерде табиғилықты үнемі қолдады. Богуславский көптеген актерлерге таланттарын дамытуға көмектесті, оның шәкірттері Казимир Оусинский, Алойзи Жолковский, Агнешка және Томаш Трусколаски, Франциска Пирожинска, Бонавентура Кудлич, Йозефа Ледоховска, Людвик Дмушевский және тағы да басқалар. Актер ретінде ол басты рөлдерді ойнаудан бастады, бірақ оның ең үлкен актерлік жетістіктері кейін Ұлттық театр директоры болып қайта тағайындалғанда болды, ол "Очьярзаның арбасы" ("La Brouette de Vinagrier" пьесасының өзінің бейімделуі) спектаклінде Ескі Доминикті, "Аңшылық саяхатта Генрих VI" спектаклінде Фердинанд Кокиелді және "Краковтар мен таулы жерлерде" Бардосты ойнады. Бұл рөлдердің барлығы қарапайым халыққа тән болғанымен, Богуславский қарт адамдар, билеушілер немесе тирандар ретінде де бірдей сенімді болды, ол Шекспирдің трагедиясында Лир патшасын (1805), Антонио Сальеридің музыкасына қойылған "Аксур" драмасында Аксур патшасын (1793) және Пьер Корнельдің "Хорация" драмасында Ескі Хорацийді ойнады. Сахна режиссері ретінде Богуславский суретшілер мен музыканттармен жұмыс істеуге шебер болды. Ол суретшілер Антони Смуглевич, Ян Богомил Плерш, Инноченто Мараино және Антонио Скотиомен, сондай-ақ Йозеф Элснер мен Карол Курпинский сияқты талантты музыканттармен жиі жұмыс істеді. Оның ең қызықты қойылымдары - жазушы және режиссер ретінде бірнеше аспектілерді қалыптастырған және көбінесе басты рөлде ойнаған қойылымдары болды.
Following the uprising's collapse Bogusławski left Warsaw for Lviv, taking a substantial part of the theatre's costumes, props and the theatre's library with him. In Lviv he started another Polish theatre which operated under his guidance until 1799. Following extended negotiations with local censors he once again staged “Krakovians and Highlanders” in 1796, following this with a production of Shakespeare's Hamlet in 1797. In 1797 he also mounted an interesting production of his own melodrama titled Iskahar, Król Guaxary (Iskahar, King of Guaxara). "Bogusławski Polonized 'Hamlet' and other dramas because the theatre of the Enlightenment, following a practice as old as the world, adapted works by the world's great geniuses to its own tastes. The works were Polonized because it was believed that viewers would not be stunned by the strangeness and exoticism of foreign customs only if they saw themselves as if in a mirror on stage." Bogusławski introduced Classical tragedies to the Polish stage and did the same for Shakespeare, mounting productions based on translations and adaptations of the Bard's works. He also wrote several original plays and translated, adapted, modified and adjusted to Polish realities many French, German, English and Italian plays. All told, he authored more than eighty tragedies, comedies, dramas and opera librettos. Bogusławski was a proponent of classical French principles initially, but later shifted his focus to moralizing German dramas that he saw as being closer to life. He directed the plays of Jean Racine, Molière, Voltaire, Pierre Beaumarchais, Denis Diderot, Friedrich Schiller and Gotthold Ephraim Lessing. His interests not being limited to an ambitious repertoire, he also staged melodramas and vaudevilles that drew sizeable audiences as well as operas and ballets. Bogusławski would almost immediately establish a Polish stage wherever he traveled, and these new theatres would continue to function as independent institutions after his departure. "To erect a theatre wherever it was possible to perform in Polish and to perform in Polish as far as this was possible, and in performing what was necessary and when it was necessary, to proclaim and always remember that one had emerged from Warsaw and to Warsaw one would return" – this was his creative and organizational credo. Actors who emerged from his "school" also founded new theatres. He taught his collaborators gesture and diction while constantly promoting greater naturalness in acting. Bogusławski helped many actors to develop their talents, his protégés including Kazimierz Owsinski, Alojzy Żółkowski, Agnieszka and Tomasz Truskolaski, Franciszka Pierożyńska, Bonawentura Kudlicz, Józefa Ledóchowska, Ludwik Dmuszewski and many others. As an actor, he began by playing leading men, but his greatest acting triumphs came later, during his second term as director of the National Theatre, playing Old Dominic in "Taczka Occiarza" (1793 – his own adaptation of Sebastian Mercier's play "La Brouette de Vinagrier"), Ferdinand Kokiel in "Henry VI on a Hunting Excursion" and Bardos in "Krakovians and Highlanders". Though all these roles were common folk, Boguslawski was equally convincing as elderly characters, rulers or tyrants, and he played King Lear in Shakespeare's tragedy (1805), King Axur in Axur, a drama set to music by Antonio Salieri (1793), and Old Horace in Pierre Corneille's Horace (1793). As a stage director, Bogusławski was adept at working with designers and musicians. He cooperated frequently with painters Antoni Smuglewicz, Jan Bogumił Plersch, Innocento Maraino and Antonio Scottio, and with exceptional musicians like Józef Elsner and Karol Kurpiński. His most interesting productions were those where he shaped multiple aspects – as writer and director, and often appearing in the leading role.
1799-1814 жылдар
1799 жылы Богуславский Варшаваға оралып, Ұлттық театрдың үшінші рет директоры болды және 1814 жылға дейін осы лауазымда қалды. Осы кезеңде ол Познань, Калиш, Лович, Краков және Гданьск сияқты Польшаның басқа да қалаларында өнер көрсетті. Ол көрермендердің көп бөлігінің сүйіктісі болды, бірақ сыншылар оны «вульгарлық талғамға» ие деп сынады. 1811 жылы ол Польшадағы алғашқы драма мектебін құрды және «Драматургия, czyli nauka sztuki scenicznej dla Szkoły Teatralnej napisana przez Wojciecha Bogusławskiego w Warszawie 1812» (Драматургия немесе Театр мектебі үшін сахна өнері туралы оқулық, Варшавада 1812 жылы Войцех Богуславский жазған) атты оқулық жазды. 1814 жылы ол Ұлттық театр «кәсіпорнын» Людвик Осинскиге тапсырды, бірақ театрмен байланысын үзбеді. Алғашқыда ол Ұлттық театрда өз труппасымен өнер көрсетті, бірақ кейін Вильнюстегі және басқа сахналарда да ойнады. Өмірінің соңында ол «Dzieje Teatru Narodowego» (Ұлттық театр тарихы) атты еңбегін жазып, жариялады, сондай-ақ «Dzieła Dramatyczne» (драмалық туындылары) жинағын құрастырып, басып шығарды. Войцех Богуславский 1827 жылы соңғы рет сахнада өнер көрсетті.
In 1799 Boguslawski returned to Warsaw and became director of the National Theatre for the third time, retaining this position until 1814. During this period he also performed in a number of other Polish cities, including Poznań, Kalisz, Łowicz, Kraków and Gdańsk. He remained a favorite of vast segments of the audience, although critics increasingly accused him of manifesting "vulgar tastes". In 1811 he organized Poland's first School of Drama, simultaneously writing a textbook titled Dramaturgia, czyli nauka sztuki scenicznej dla Szkoły Teatralnej napisana przez Wojciecha Bogusławskiego w Warszawie 1812 (Dramaturgy, or an Instructional Stage Art Program for a Theatre School Written by Wojciech Bogusławski in Warsaw in 1812). In 1814 he handed over his National Theatre "enterprise" to Ludwik Osiński, but remained linked to the theatre. Initially, he performed with his own troupe at the National Theatre, but later also appeared on other stages, including that in Vilnius. Toward the end of his life he wrote and published his Dzieje Teatru Narodowego (Annals of The National Theatre), and also compiled and printed his Dzieła Dramatyczne (Dramatic Works). Wojciech Bogusławski made his last stage appearance in 1827.
Өлім
Ол 1829 жылдың 23 шілдесінде Варшавада 72 жасында қайтыс болды.
He died on 23 July 1829, age 72, in Warsaw.
Өмірден кейінгі өмір
Ол 1978 жылы драматургтерді бейнелейтін сериядан шыққан польшалық пошта маркасында есте қалдырылды. Ол атақты венгр жазушысы Дьердь Широның "Аз Икшек" (1981) романының басты кейіпкері.
He was commemorated on a Polish postage stamp issued as part of a set depicting dramatists in 1978. He is the protagonist of the novel "Az Ikszek" (1981) by renowned Hungarian writer György Spiró.