Кіріспе

1895 жылы Букер Т. Вашингтонның нәсілдік қатынастар туралы айтқан сөзі

Атланта көрмесіндегі сөз 1895 жылдың 18 қыркүйегінде афроамерикалық ғалым Букер Т. Вашингтонның нәсілдік қатынастар тақырыбында сөйлеген сөзі болды. Бұл сөз Атлантадағы (Джорджия штаты) Cotton States and International Exposition (қазіргі Пьемонт паркі орналасқан) көрмесінде, басым көпшілігі ақ нәсілді тыңдаушылар алдында оқылды. Бұл сөз американ тарихындағы ең маңызды және ықпалды сөздердің бірі ретінде танылды. Сөзден бұрын Франк Лебби Стэнтон жазған арнау өлеңі оқылды. Вашингтон Оңтүстік халқының үштен бір бөлігін құрайтын афроамерикандықтарды еңбекке қосылуға шақырды. Ол Оңтүстік афроамерикандықтарға Солтүстікке қарағанда, әсіресе сауда және өнеркәсіп салаларында мүмкіндік беретін аймақ екенін мәлімдеді. Ақ нәсілді тыңдаушыларға жылына миллион адам келіп тұратын иммигранттарға емес, елдегі сегіз миллион афроамерикандықтан жұмысқа алу керектігін айтты. Ол афроамерикандықтардың ақ нәсілділерге деген адалдығын, тұрақтылығын және құрметін жоғары бағалады, бірақ егер қысымшылық жалғаса берсе, олар қоғамға үлкен ауыртпалық болуы мүмкін екенін ескертті. Оңтүстіктің өркендеуі афроамерикандықтармен қарым-қатынасқа және олардың бостандықтарын қорғауға тікелей байланысты екенін айтты. Ол коммерциялық заңдылық пен әлеуметтік қабылдау арасындағы теңсіздікке тоқталып, "Қазіргі зауытта бір доллар табу мүмкіндігі опера театрында бір доллар жұмсау мүмкіндігінен әлдеқайда құнды" деді. Вашингтон сондай-ақ, афроамерикандықтар мен ақ нәсілділер бір қолдың саусақтары сияқты дербес өмір сүре алатынын айтып, сегрегацияны қолдады. "Атланта келісімі" деген атауды осы сөзге У. Э. Б. Дюбуа берді, ол бұл сөз афроамерикандықтардың әлеуметтік және саяси теңдігіне жеткіліксіз үлес қосқан деп есептеді. Бұл сөз 1895 жылы алғаш рет жазылмаса да, Вашингтон 1908 жылы Нью-Йоркке сапар барысында оның бір бөлігін жазды. Бұл жазба АҚШ Ұлттық жазбалар тізіліміне енгізілді.

Қасында тұрған қамырыңды лақтырып таста

Вашингтон бұл тіркесті сөйлеу барысында бірнеше рет пайдаланды. Бұл тіркес бастапқыда құлай жатқан кемеге "сауытын теңізге түсір" деп шақыру ретінде қолданылды, сонда теңізшілер жақын жердегі Амазонка өзенінің сағасынан ішуге жарамды таза су тапты. Вашингтонның аудиториясы үшін бұл тіркес ақ және қара нәсілділерге әртүрлі мағына білдірді. Ақтар үшін Вашингтон қара еңбек туралы олардың жиі кездесетін бұрыс пікірлеріне қарсы тұрғандай болды. 1890 жылдардың басында Солтүстік еңбек дауларына тап болды (Хомстед ереуілі, Пуллман ереуілі және т.б.), ал Вашингтон осы мәселелерді пайдаланып, Оңтүстіктің қара жұмысшыларын балама ретінде ұсынуға тырысты, әсіресе оның Таскиги институты осындай жұмысшыларды даярлаумен айналысқандықтан. Алайда, қара нәсілділер үшін "сауыт мотиві" жеке өсуге және еңбекқорлыққа шақыруды білдірді, себебі Оңтүстік Азамат соғысынан кейін қайта құру үшін олардың көмегіне мұқтаж болды.

Бір-бірінен бөлек, бір-бірінен бөлек

Бұл сөз тіркесі сөйлеудің бесінші абзацының соңында келтірілген. Оны көбінесе "Қол теңеуі" деп атайды. Луис Харлан сияқты кейбір тарихшылар бұл теңеуді Вашингтонның нәсілдік сегрегацияны жеке қабылдауының көрінісі деп түсіндірді. Теңеудің толық мәтіні мынадай: Нәтижесінде, көптеген оңтүстік ақ адамдар (Портер Кинг, Уильям Йейтс Аткинсон сияқты) Вашингтонды мұндай теңеуді қолданғаны үшін мақтады, себебі ол қаралардың сегрегацияға (бейтараптық саясатына) қатысты тудыратын кез келген дереу қауіпті тиімді түрде басып тастады.