Кіріспе

Құрылымдық талдау әдістерінің бірі ретінде тікелей қаттылық әдісі, сондай-ақ матрицалық қаттылық әдісі деп аталады, әсіресе күрделі құрылымдарды, соның ішінде статикалық анықталмаған түрлерін компьютерлік автоматтандырылған талдау үшін өте қолайлы. Бұл матрицалық әдіс, ол құрылым элементтерінің қаттылық қатынастарын пайдаланып, элементтерге түсетін күштерді және құрылымдардағы орын ауыстыруларды есептеуге мүмкіндік береді. Тікелей қаттылық әдісі – шекті элементтер әдісінің (FEM) ең көп қолданылатын түрі. Әдісті қолдану үшін жүйе, түйіндерде біріктірілген қарапайым, идеалданған элементтер жиынтығы ретінде модельделуі тиіс. Осы элементтердің материалдық қаттылық қасиеттері матрицалық математика арқылы біріктіріліп, бүкіл идеалданған құрылымның мінез-құлқын анықтайтын бір матрицалық теңдеу құралады. Құрылымның белгісіз орын ауыстырулары мен күштері осы теңдеуді шешу арқылы анықталады. Тікелей қаттылық әдісі көптеген коммерциялық және ашық кодты шекті элементтер бағдарламалық қамтамасының негізін құрайды. Тікелей қаттылық әдісі әуе-ғарыш саласында қалыптасқан. Зерттеушілер күрделі ұшақ конструкцияларын талдау үшін әртүрлі тәсілдерді қарастырды, оларға серпімділік теориясы, құрылымдық механикадағы энергия принциптері, икемділік әдісі және матрицалық қаттылық әдісі кірді. Осы әдістерді талдау нәтижесінде тікелей қаттылық әдісі компьютерде іске асыруға ыңғайлы, тиімді әдіс ретінде пайда болды.

Тарих

1934 және 1938 жылдар аралығында А. Р. Коллар мен В. Дж. Дункан қазіргі күні қолданылатын матрицалық жүйелерді бейнелеу және терминологиясы бойынша алғашқы мақалаларын жариялады. Аэроэластикалық зерттеулер Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңінде де жалғасты, бірақ 1938 жылдан 1947 жылға дейінгі жарияланымдарға қойылған шектеулер осы жұмысты табуды қиындатады. Матрицалық құрылымдық талдаудағы екінші маңызды табыс 1954 және 1955 жылдары профессор Джон Х. Аргирис құрылымның элементтік бөліктерін теңдеулер жүйесіне біріктіру концепциясын жүйелеген кезде орын алды. Соңында, 1959 жылғы 6 қарашада Боингтің Құрылымдық Динамика бөлімінің басшысы М. Дж. Тернер компьютерде іске асыруға тиімді модель ретінде тікелей беріктік әдісін сипаттаған мақала жариялады.

Шешім

Жүйенің қаттылық матрицасы K квадрат, себебі R және r векторларының өлшемдері бірдей. Бұған қоса, ол симметриялық, өйткені симметриялық. (2) теңдеуде тіректердің шектеулері ескерілгеннен кейін, түйіндік орын ауыстырулар сызықтық теңдеулер жүйесін (2) шешу арқылы табылады, шартты түрде:

Содан кейін, элементтердің ерекше күштері (1) теңдеуден анықталады, мұнда үйлесімділік шарттарын ескере отырып, r-ден табуға болады.

Тікелей қаттылық әдісі

Көп жағдайда, (1) теңдеуі мүше ұштарының r және R бағыттарымен сәйкес келетін ауысулары мен күштері түрінде беріледі. Мұндай жағдайда, және мүшелердің матрицаларын тікелей қосу арқылы есептелуі мүмкін, ал бұл әдіс тікелей қаттылық әдісі деп аталады. Матрицалық қаттылық әдісінің артықшылықтары мен кемшіліктері икемділік әдісі туралы мақалада салыстырылып, талқыланады.

Бөлімдеу

Тікелей қаттылық әдісін қолданудың алғашқы қадамы – құрылымды құрайтын жеке элементтерді анықтау. Элементтер анықталғаннан кейін, құрылым түйіндерде бөлінеді, яғни әртүрлі элементтерді байланыстыратын нүктелерде. Содан кейін әр элемент жеке-жеке талданып, элементтің қаттылық теңдеулері есептеледі. Күштер мен орын ауыстырулар элементтің геометриясы мен қасиеттеріне байланысты элементтің қаттылық матрицасы арқылы байланыстырылады. Ферма элементі тек сығу немесе кернеу күштерін ғана өткізе алады. Бұл екі өлшемде әр түйіннің екі еркіндік дәрежесі бар екенін білдіреді: көлденең және тік орын ауыстыру. Соның салдарынан төртке төрттік қаттылық матрицасы алынады. Рама элементі сығу және кернеуден өзге иілу моменттеріне де төтеп бере алады. Бұл үш еркіндік дәрежесіне алып келеді: көлденең орын ауыстыру, тік орын ауыстыру және жазықтықтағы бұрылу. Бұл жағдайда қаттылық матрицасы 6х6 болады. Басқа элементтер, мысалы пластиналар мен қабықтар да тікелей қаттылық әдісіне енгізілуі мүмкін, және олар үшін де ұқсас теңдеулер жасалуы керек.

Шешім

Глобалды қаттылық матрицасы, орын ауыстыру векторы және күш векторы құрылғаннан кейін, жүйе бір матрицалық теңдеу түрінде жазылуы мүмкін. Құрылымдағы әрбір еркіндік дәрежесі үшін орын ауыстыру немесе күш мәні белгілі болады. Әрбір еркіндік дәрежесі үшін белгілі мәнді енгізгеннен кейін, негізгі қаттылық теңдеуі толыққанды болып, есептеуге дайын тұрады. Матрицалық теңдеуді есептеу үшін түрлі әдістер қолданылуы мүмкін, мысалы, Чолски ыдырау әдісі және теңдеулер жүйесін тікелей шешу әдісі сияқты. Егер құрылым тиісті түрде бекітілмеген болса, күш түсірген кезде ол қатаң түрде жылғалыстайды, сондықтан қосымша тіреу шарттары қосылуы керек. Осы бөлімде сипатталған әдіс – тікелей қаттылық әдісінің жалпы шолуы. Процесс туралы толық ақпарат алу үшін, сондай-ақ материалдың қасиеттеріне қатысты болжамдар үшін қосымша дереккөздерге жүгіну қажет.

Қолданбалар

Тікелей қаттылық әдісі көптеген элементтерден тұратын күрделі құрылымдарды бағалау үшін компьютерлік бағдарламалық қамтамасыз етуге тиімді және оңай енгізу мақсатында әзірленді. Бүгінде қолжетімді дерлік барлық шекті элементтерді шешуші бағдарламалары тікелей қаттылық әдісіне негізделген. Әрбір бағдарлама бірдей процесті қолданса да, көптеген бағдарламалар есептеу уақытын қысқарту және қажетті жадты азайту үшін жаңартылған. Осыған қол жеткізу үшін ықшамдау жолдары жасалған. Тікелей қаттылық әдісін қолданудың ең кең салаларының бірі – құрылымдық талдау саласы, онда бұл әдіс модельдеу бағдарламалық жасақтамасына енгізілген. Бағдарлама пайдаланушыларға құрылымды модельдеуге мүмкіндік береді және пайдаланушы элементтердің материалдық қасиеттерін анықтағаннан кейін, бағдарлама автоматты түрде элементтік және жалпы қаттылық байланыстарын құрайды. Әртүрлі жүктеме жағдайлары қолданылған кезде бағдарлама құрылымды бағалайды және пайдаланушы үшін деформацияларды есептейді.