Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық саясаткер (1873–1924)
British politician (1873–1924)
Эдмунд Дене Морель (туған Жорж Эдмонд Пьер Ахилл Морель Девилль; 10 шілде 1873 – 12 қараша 1924) – Францияда туған британдық журналист, автор, пацифист және саясаткер. Морель кеме компаниясының жас қызметкері «Ельдер Демпстер» ретінде Конго резеңкесін экспорттаудан және қару-жарақ пен құлшақтарды тасымалдаудан пайда табуын байқады. Ол резеңке және басқа да ресурстар халықтан күшпен тартылып алынып жатыр деген қорытынды жасады және осы зұлпыралықтарды әшкерелеу үшін науқан бастады. Роджер Касементпен бірлесіп, Морель Конго еркін мемлекетіндегі құлдыққа қарсы науқанға жетекшілік етті, «Конго реформа қауымдастығын» құрды және «Батыс Африка почтасын» жариялады. Артур Конан Дойл және Марк Твен сияқты белгілі тұлғалардың көмегімен бұл қозғалыс Бельгия королі Леопольд II-ге Конго еркін мемлекетін Бельгия үкіметіне сатуға күш түсірді, осылайша оның билігі кезінде жасалған адам құқықтарының бірқатар бұзушылықтарына тоқтатылды. Морель Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдық пацифистік қозғалыста маңызды рөл атқарды, «Демократиялық бақылау одағының» құрылуына қатысып, хатшысы болды, сол кезде ол Либералдық партиядан жарылды. 1917 жылы соғысқа қарсы әрекеттері үшін ол алты айға түрмеге қамалды, бұл оның денсаулығына қатысты тұрақты әсер етті. Соғыстан кейін ол «Шеткі істер» журналын басқарды, онда француз агрессиясын және жеңілген Орталық державаларға қатысты қатыгездікті қатты сынады. Француздарға қарсы науқанының бір бөлігі ретінде ол «Қара ұят» науқанының ең белгілі ағылшын жақтаушысы болды, ол қара француз әскерлерін оккупацияланған Рейнланд халқына қарсы жасалған зорлық-зомбылықтарда айыптады. 1922 жылы Морель парламентке Лейбористтік партиядан кандидат ретінде сайланды, бұл сайлауда ол өкілдік еткен мандат үшін Уинстон Черчилльді жеңіп алды, ал 1924 жылы қайта сайланды, қызмет барысында қайтыс болды. Морель болашақ премьер-министр Рамзи Макдональдпен тығыз байланыста болды және Сыртқы істер министрі лауазымына қарастырылды, бірақ ол Макдональд үкіметінің бейресми кеңесшісі ретінде ғана жұмыс істеді.
Edmund Dene Morel (born Georges Edmond Pierre Achille Morel Deville; 10 July 1873 – 12 November 1924) was a French born British journalist, author, pacifist and politician. As a young official at the shipping company Elder Dempster, Morel observed a fortune being made in the export of Congo rubber and the shipping in of guns and manacles. He correctly deduced that the rubber and other resources were being extracted from the population by force and began to campaign to expose the abuses. In collaboration with Roger Casement, Morel led a campaign against slavery in the Congo Free State, founded the Congo Reform Association and published the West African Mail. With the help of celebrities such as Arthur Conan Doyle and Mark Twain, the movement successfully pressured the Belgian King Leopold II to sell the Congo Free State to the Belgian government, ending some of the human rights abuses perpetrated under his rule. Morel played a significant role in the British pacifist movement during the First World War, participating in the foundation of and becoming secretary of the Union of Democratic Control, at which point he broke with the Liberal Party. In 1917 he was jailed for six months for his antiwar activism, which had a permanent effect on his health. After the war, he edited the journal Foreign Affairs, through which he sharply criticised what he considered French aggression and mistreatment of the defeated Central Powers. As part of his campaign against the French, he became the most important English proponent of the Black Shame campaign, which accused black French troops of outrages against the population of the occupied Rhineland. Morel was elected to Parliament in 1922 as a Labour candidate, defeating the incumbent Winston Churchill for his seat, and was re elected in 1924, dying in office. Morel collaborated closely with future Prime Minister Ramsay MacDonald and was considered for the post of Foreign Secretary, though he ultimately acted only as an unofficial adviser to MacDonald's government.
Өмірбаян
Морел Париждің Эйлау даңғылында дүниеге келген. Оның әкесі, Эдмонд Пьер Мари Морель де Виль, француз мемлекеттік қызметкері болды; анасы Элиза Эмелин де Хорн, ағылшын квакер отбасынан және Стэнвей Холлдың Де Хорн дворян әулетінен шыққан. Эдмонд ұлы төрт жасқа толғанда қайтыс болып, зейнетақы қалдырмады, содан кейін Эммелин күйеуінің отбасымен арасы суық болды. Осының салдарынан Эммелин өзінің тегін Девилл деп өзгертіп, ұлын өзі тәрбиеледі. Ұлын отбасының ықпалынан шеттету үшін ол мұғалім болып жұмыс істеді, осылайша оны Истборн қаласындағы Мадрас Хаус мектебіне, ал кейін Бедфорд Модерн мектебіне интернатқа жіберді. 1888 жылы Эммелин Девилл ауырғанда мектеп ақысын төлеуге қаражат болмады, сондықтан Эдмунд Парижге банк кызметкері болып жұмыс істеуге мәжбүр болды. 1891 жылы ол анасын Англияға қайта көшіріп әкелді. Бес жыл өткен соң ол британдық азаматтыққа қабылдануға өтініш берді және атын ағылшын тіліне сәйкес өзгертті. Сол жылы Мэри Ричардсонға үйленді, олардың бес баласы болды. 1926 жылы оның қызы Стелла поляк саяси белсендісі Жозеф Ретингерге тұрмысқа шықты. Олардың екі қызы дүниеге келді.
Morel was born in the Avenue d'Eylau, Paris. His father, Edmond Pierre Marie Morel de Ville, was a French civil servant; his mother, Eliza Emmeline de Horne, was from an English Quaker family and landed gentry the De Hornes of Stanway Hall. Edmond died when his son was four years old, leaving no pension, and Emmeline subsequently fell out with her late husband's family. As a consequence, Emmeline changed her name to Deville and raised her son on her own. To remove her son from the family's influence, she worked as a teacher so that she could send him to boarding school at both Madras House school in Eastbourne and later at Bedford Modern School. When Emmeline Deville fell ill in 1888, the money for school fees was no longer available and Edmund was forced to return to Paris to work as a bank clerk. He was able to move his mother back to England in 1891. Five years later, he successfully applied for naturalisation as a British subject and anglicised his name. He married Mary Richardson that same year; they had five children. His daughter Stella married the Polish political activist Joseph Retinger in 1926. They had two daughters.
Эльдер Демпстердегі табылмалар
1891 жылы Морел Ливерпульдегі «Елдер Демпстер» кеме тасымалдау фирмасында кеңсе қызметкері болып жұмысқа орналасты. Кірісін арттыру және отбасын асырау үшін 1893 жылдан бастап Морел француз протекционизміне қарсы мақалалар жаза бастады, ол «Елдер Демпстер» бизнесіне зиян келтіріп жатқан еді. Ол Африкадағы колониялық үкімшілік астындағы африкалықтардың құқықтарын қолдамағаны үшін Сыртқы істер министрлігін сынады. Оның Африкаға деген көзқарасына ағылшын саяхатшысы және жазушысы Мэри Кингслидің кітаптары ықпал етті, оларда африкалық халықтарға деген қанағат пен әртүрлі мәдениеттерге құрмет көрсетілді, бұл сол кездегі еуропалықтар арасында сирек кездесетін жайт болатын. «Аборигендерді қорғау қоғамы» сияқты ұйымдар Конгодағы зұлматтарға қарсы науқанды бастаған еді. «Елдер Демпстер» Антверпен мен Бома арасындағы байланыс үшін Конго еркін мемлекетімен келісімшарт жасасқан. Француз тілін білгендіктен Морел жиі Бельгияға жіберілетін, онда ол «Елдер Демпстер» фирмасының Конго еркін мемлекетінің ішкі есептерін көре алатын. Бельгиядан Конгоға барып тұрақты түрде қару-жарақ, тізбектер, артиллериялық қарулар мен жарылғыш заттар, сондай-ақ саудамен байланысы жоқ заттарды тасымалдайтын «Елдер Демпстер» кемелерінің, ал колониядан келетін кемелер шикі резеңке мен піл сүйегі сияқты құнды өнімдермен толы қайтып келетінін білгенде, ол Бельгия королі Леопольд II-нің саясатының қанаушылыққа және құлдыққа ұқсас екеніне көз жеткізді. Автор Адам Хохшильдтің айтуынша, Морелдің тұжырымдары дұрыс болды – Конго еркін мемлекетінен келетін тауарлардың құны Еуропадан келетін тауарлардың құнынан бес есе жоғары болды, ал осы айырмашылық конголық халқынан күшпен және жаппай зұлматтар арқылы алынып отырды. Морел бұл қайшылықтарды «Елдер Демпстер» фирмасының басшысымен талқылады, ол салқын және немқұрайлы жауап берді. Біраз уақыттан кейін фирма Морелге шетелде жоғарылау ұсынды, содан кейін оның үнсіздігіне кепілдік беру үшін сенімді кеңесші қызметін ұсынды. Морел екі ұсыныстан да бас тартты және 1901 жылы толық уақытты журналист болу үшін фирмадан кетті.
In 1891, Morel obtained a clerkship with Elder Dempster, a Liverpool shipping firm. To increase his income and support his family, from 1893 Morel began writing articles against French protectionism, which was damaging Elder Dempster's business. He came to be critical of the Foreign Office for not supporting the rights of Africans under colonial rule. His vision of Africa was influenced by the books of Mary Kingsley, an English traveller and writer, which showed sympathy for African peoples and a respect for different cultures that was very rare amongst Europeans at the time. Groups such as the Aborigines' Protection Society had already begun a campaign against alleged atrocities in Congo. Elder Dempster had a shipping contract with the Congo Free State for the connection between Antwerp and Boma. Due to his knowledge of French, Morel was often sent to Belgium, where he was able to view the internal accounts of the Congo Free State held by Elder Dempster. The knowledge that the Elder Dempster ships leaving Belgium for the Congo regularly carried guns, chains, ordnance and explosives, and articles which were remote from trade purposes, while ships arriving from the colony came back full of valuable products such as raw rubber and ivory, led him to the conclusion that Belgian King Leopold II's policy was exploitative and a type of slavery. According to author Adam Hochschild, Morel's conclusions were correct—the value of the goods coming from the Congo Free State was five times that of the goods coming from Europe, and the difference was being extracted from the Congolese population through force and mass atrocities. Morel discussed the discrepancies with the head of the Elder Dempster line, who responded coldly and dismissively. The company soon offered Morel an overseas promotion and then a sinecure consultancy in return for a guarantee of his silence. Morel refused both offers, and left the company in 1901 to become a full time journalist.
Журналистика және Конго реформасы қауымдастығы
1900 жылы Морел Конгоның жаман басқарылуына қарсы науқанға жаңа дем берді (он жыл бұрын америкалық Джордж Вашингтон Уильямс бастаған), Конго еркін мемлекетінің саудадағы теңгерімсіздіктерін егжей-тегжейлі баяндаған мақалалар сериясы арқылы. 1903 жылы ол «Батыс Африка почтасы» деген жеке журналын құрды. Ол, Мэри Кингслидің досы және бизнесмен Джон Холтпен бірлесіп жұмыс істеді, олар Батыс Африканың қалған колонияларына Конго еркін мемлекетінің жүйесі таратылуынан қорқып, осы жағдайға алаңдады. «The Mail» журналы – «батыс және орталық Африка мәселелеріне қызығушылықтың артуын қанағаттандыру үшін құрылған суреттелген апталық журнал» болды. Газетке бастапқы қаржылық қолдау Эльдер Демпстердегі Морелдің бұрынғы жұмыс берушісі сэр Альфред Льюис Джонстан түсті, бұл, әрине, Морелдің компанияны сынауын жұмсартуға жасалған соңғы әрекет болды, бірақ Джонс көп ұзамай қолдауын тоқтатты. Морел бірнеше памфлеттер мен өзінің алғашқы кітабы «Батыс Африка істері» атты эсселер жинағын жариялады. 1903 жылы Морелдің науқанының қысымымен британдық Парламенттің Төменгі палатасы Конгодағы адам құқықтарының бұзылуына наразылық білдіретін резолюция қабылдады. Содан кейін Конгодағы британдық консул Роджер Касмент Сыртқы істер министрлігінің тапсырмасымен елге тергеу жүргізуге жіберілді. Касмент ашылған қатыгездіктердің дәлелдеріне ашуланып, 1904 жылы оның мазмұнын Лондон баспасөзіне ресми жарияланбастан бұрын талқылады, жауыздықтар туралы есеп дайындады. Морелді ортақ досы Герберт Уорд Касментке есеп жарияланбастан бұрын таныстырды және Касментте ол іздеген одақтасын тапқанын түсінді. Касмент Морелді Конго мәселесімен айналысатын «Конго реформа қауымдастығын» құруға көндірді; Касменттің ресми міндеттерімен байланысты шектеулер болғандықтан, Морел ұйымның басшысы болды. «Конго реформа қауымдастығының» филиалдары АҚШ-қа дейін ашылды. «Конго реформа қауымдастығы» Джозеф Конрадтың («Қараңғылық жүрегі» Конго еркін мемлекетіне жасаған сапарынан шабыттанған), Анатоль Франс, Нобель сыйлығының лауреаттары Бьёрнстерн Бьёрнсон мен Джон Галсуорти, Шерлок Холмс авторы Артур Конан Дойл, азаматтық құқықтар белсендесі Букер Т. Вашингтон сияқты танымал жазушылардың қолдауын алды. Конан Дойл 1908 жылы «Конгоның қылмысы» атты туындысын жазды.
In 1900, Morel put new life into the campaign against Congo misrule (begun a decade before by the American George Washington Williams) with a series of articles detailing his discoveries about the Congo Free State trade imbalances. In 1903, he founded his own magazine, the West African Mail, with the collaboration of John Holt, a businessman and friend of Mary Kingsley, who feared that the system of the Congo Free State would be applied upon the rest of the West African colonies. The Mail was an "illustrated weekly journal founded to meet the rapidly growing interest in west and central African questions". The paper also received initial financial backing from Sir Alfred Lewis Jones, Morel's former employer at Elder Dempster, apparently in a final attempt to moderate Morel's criticism of the company, but Jones soon discontinued his support. Morel published several pamphlets and his first book, Affairs of West Africa, a collection of his essays. In 1903, under pressure from Morel's campaign, the British House of Commons passed a resolution protesting human rights abuses in the Congo. Subsequently, the British consul in the Congo, Roger Casement, was sent up country by the Foreign Office for an investigation. Casement was outraged by the evidence of atrocities that he discovered and wrote a blistering report in 1904, discussing its contents with the London press even before its official release. Morel was introduced to Casement by their mutual friend Herbert Ward just before the publication of the report and realised that in Casement he had found the ally he had sought. Casement convinced Morel to establish an organisation for dealing specifically with the Congo question, the Congo Reform Association; because of the restrictions placed on Casement by his official duties, Morel would be the organisation's head. Affiliates of the Congo Reform Association were established as far away as the United States. The Congo Reform Association had the support of famous writers such as Joseph Conrad (whose Heart of Darkness was inspired by a voyage to the Congo Free State), Anatole France, Nobel laureates Bjørnstjerne Bjørnson and John Galsworthy, Sherlock Holmes creator Arthur Conan Doyle, civil rights activist Booker T. Washington, Conan Doyle wrote The Crime of the Congo in 1908,
Дегенмен, Морелдің ең жақсы одақтастары христиан миссионерлері болуы мүмкін, олар оған куәгерлердің айғақтарын және американдықтар Уильям Моррисон мен Уильям Генри Шепард, британдықтар Джон Хоббис Харрис пен Элис Харрис сияқты қатыгездіктердің суреттерін ұсынды. Шоколад өндіруші миллионері Уильям Кэдбери, квакер, оның негізгі қаржылық демеушілерінің бірі болды. Бельгиялық социалистік көшбасшы Эмиль Вандервельде оған Бельгия парламенттік пікірталастарының көшірмелерін жіберді және Морел миссионерлер Шепард пен Моррисонды Касаи резеңке компаниясы тарапынан келген қаралау ісі бойынша тегін қорғауға тартты. Морелдің Конго еркін мемлекетінің ішіндегі кейбір агенттермен құпия байланыстары болды. Англия шіркеуі мен американдық діни ұйымдар да оны қолдады. 1905 жылы қозғалыс жеңіске жетті, өйткені король Леопольд II өзі (сыртқы қысыммен) құрған тергеу комиссиясы отарлық әкімшілік туралы айыптауларды негізінен растады. Күшейіп бара жатқан қоғамдық және дипломатиялық қысымға байланысты 1908 жылы Конго Бельгия үкіметіне қосылды және оның билігіне бағынды. Осыған қарамастан, Морел 1913 жылға дейін науқанды аяқтауды жариялаудан бас тартты, өйткені ол елдің жағдайында нақты өзгерістерді көргісі келді. «Конго реформа қауымдастығы» 1913 жылы қызметін тоқтатты.
Morel's best allies, however, may have been the Christian missionaries who furnished him with eyewitness accounts and photographs of the atrocities, such as those given by the Americans William Morrison and William Henry Sheppard, and the British John Hobbis Harris and Alice Harris. The chocolate millionaire William Cadbury, a Quaker, was one of his main financial backers. The Belgian socialist leader Emile Vandervelde sent him copies of Belgian parliamentary debates and was recruited by Morel to successfully defend the missionaries Sheppard and Morrison pro bono in a libel suit brought by Kasai Rubber Company. Morel also had secret connections with some agents within the Congo Free State itself. Even the Church of England and American religious groups backed him. In 1905 the movement won a victory when a Commission of Enquiry, instituted (under external pressure) by King Léopold II himself, substantially confirmed the accusations made about the colonial administration. In the face of mounting public and diplomatic pressure, in 1908 the Congo was annexed to the Belgian government and put under its sovereignty. Despite this, Morel refused to declare an end to the campaign until 1913 because he wanted to see actual changes in the situation of the country. The Congo Reform Association ended operations in 1913.
Сыртқы саясат
1911 жылғы Агадир дағдарысы кезінде Морел Германиямен толық ынтымақтастықта болды және Ұлыбритания мен Францияның соғысқа ұмтылуына, сондай-ақ қатысқан мемлекеттер арасындағы құпия дипломатияға қарсы шықты. Ол бұл мәселе бойынша өз көзқарасын білдіру үшін 1912 жылы "Марокко дипломатияда" деген еңбегін жазды. Осы кезде Либералдық партия оны Біркенхедтен Төменгі палатаға үміткер ретінде қарастырды.
During the Agadir Crisis of 1911, Morel was entirely in sympathy with Germany and opposed to what he regarded as bellicosity by the United Kingdom and France, as well as secret diplomacy between the states involved. He wrote Morocco in Diplomacy (1912) to express his views on the issue. At this time he was also selected by the Liberal Party as a prospective House of Commons candidate for Birkenhead.
Бейбітшілік және Демократиялық бақылау одағының құрылуы
Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі шиеленіс күшейген кезде Морел Германияға қайтадан симпатия танытты, Германияның қысымымен Бельгияны қолдауға құлықсыз болды және Ұлыбритания мен Францияның соғысқа араласуына қарсы болды. Ол бейтараптық үшін үгіт жүргізді, бірақ соғыс басталғанда күрестің ұтылғанын қабылдады және Чарльз Тревелян, Норман Ангел және Рамзи Макдональдпен бірге Демократиялық Бақылау Одағын (Union of Democratic Control) құрып, сыртқы саясаттың жауапкершілігін арттыруды талап етті (сол кезде ол өзінің кандидаттығынан да бас тартты). Ол өмірінің соңына дейін UDC хатшысы болып қызмет етті. UDC-нің басты талаптары: 1) болашақта құпия дипломатияны болдырмау үшін сыртқы саясатты парламенттік бақылауға алу; 2) соғыстан кейін басқа демократиялық Еуропа елдерімен келіссөздер жүргізіп, болашақ қақтығыстарды алдын алуға көмектесетін ұйым құру; 3) соғыс аяқталғанда бейбітшілік шарты жеңілген елді кемсіртпеуі және шекараларды жасанды түрде өзгертуден аулақ болуы керек, себебі мұндай әрекеттер болашақ соғыстарға себеп болуы мүмкін. Демократиялық Бақылау Одағы Ұлыбританиядағы соғысқа қарсы ұйымдардың ең ірісіне айналды, 1917 жылға қарай оның мүшелерінің саны 650 000-ға жетті. Оның саяси қайраткерлігін Бертран Рассел және жазушы Ромен Ролланд сияқты адамдар жоғары бағалады, бірақ пацифистік қозғалыстағы жетекші рөлі оны соғыс жақтастарының баспасөзінен зор шабуылдарға ұшыратты. Daily Express газетінде ол Германияның тыңшысы ретінде бейнеленді, бұл газет UDC-нің болашақ жиналыстары туралы мәліметтерді жариялап, оқырмандарын оларға қатысып, бұзуға шақырды. Бұл айыптамаға Роджер Касменттің, Морелдің досы және қолдаушысы ретінде танылған адамның (ол ирланд ұлтшылдығын қолдау үшін немістермен байланыс жасаған) опасыздық үшін дарға асылуы күш берді. Морел тіпті кейде физикалық шабуылдарға да ұшырады.
As the tension grew in the run up to World War I, Morel was again sympathetic to Germany, disinclined to stand by Belgium under German pressure, and opposed to the United Kingdom and France getting involved in war. He campaigned for neutrality but on the outbreak of war accepted that the fight was lost, and with Charles Trevelyan, Norman Angell and Ramsay MacDonald, formed the Union of Democratic Control to press for a more responsive foreign policy (he also resigned his candidature at this time). He was Secretary of the UDC until his death. The main demands of the UDC were: (1) that in future to prevent secret diplomacy there should be parliamentary control over foreign policy; (2) there should be negotiations after the war with other democratic European countries in an attempt to form an organisation to help prevent future conflicts; (3) that at the end of the war the terms of peace should neither humiliate the defeated nation nor artificially rearrange frontiers, as this might provide a cause for future wars. The Union of Democratic Control became the most important of all the anti war organisations in Britain, with membership reaching 650,000 by 1917. His political courage was praised by people such as Bertrand Russell and the writer Romain Rolland, but his leading role in the pacifist movement exposed him to violent attacks led by the pro war press. He was pictured as an agent of Germany in the Daily Express, a newspaper that also listed details of future UDC meetings and encouraged its readers to attend and break them up. The accusation gained some credibility when Roger Casement, who was known as a friend and supporter of Morel, was hanged for treason (he had contacted the Germans seeking support for Irish nationalism). Morel was even the victim of occasional physical assaults.
Түрмеге қамау
1917 жылғы 22 тамызда Морельдің үйінде тінтіу жүргізіліп, оның Швейцариядағы бейтарап елдегі Ромен Ролландқа UDC памфлеті жібергендігіне қатысты дәлелдер табылған. Бұл «Ұлттық қауіпсіздікті қорғау туралы» заңды бұзу болды. Морель алты айға сотталып, Пенттонвилл түрмесінде жазасын өтеді. Ол басқа пацифистермен бірге «екінші дивизияға» орналастырылғанымен, көптеген тұтқындарға қарағанда оған бірқатар жеңілдіктер берілді, бірақ жағдай өте ауыр болды және Морельдің денсаулығы күрт нашарлады. Рассел оның босатылған кездегі жағдайын былай сипаттады:
On 22 August 1917 Morel's house was searched and evidence was discovered that he had sent a UDC pamphlet to Romain Rolland in Switzerland, a neutral country, which was a breach of the Defence of the Realm Act. Morel was sentenced to six months' imprisonment, which he served in Pentonville Prison. Although along with other pacifists, he was placed in the 'second division', allowing some privileges over the majority of prisoners, conditions were very hard, and Morel's health was seriously damaged. Russell described his condition at his release:
Ол алғаш шыққанда шашы толығымен ақ болған (бұрын онда ақ түс жоқ дерлік), ол физикалық және психикалық тұрғыдан толық құлдырап, көбінесе жеткіліксіз тамақтанудың салдарынан мұндай жағдайға түсті. Оның айтуынша, күніне оқуға барлық уақыттың үштен бірі ғана бөлінеді, ал қалған уақыты түрме жұмыстарына жұмсалады. Морель 1918 жылдың қаңтар айында босатылды.
His hair is completely white (there was hardly a tinge of white before) when he first came out, he collapsed completely, physically and mentally, largely as the result of insufficient food. He says one only gets three quarters of an hour reading in the whole day – the rest of the time is spent on prison work, etc. Morel was released in January 1918.
Тәуелсіз Еңбек партиясының мүшелігі
1918 жылы сәуірде ол Тәуелсіз Еңбек партиясына қосылды және өзінің көзқарастарын, Версаль келісіміне қатысты сын тұрғысынан қараған Еңбек партиясына жеткізе бастады, ол да оның бұл пікірін қабылдады. Морел Тәуелсіз Еңбек партиясына қосылу шешімін достарына былай түсіндірді:
In April 1918, he joined the Independent Labour Party, and began to feed his views into the Labour Party to which it was affiliated and which adopted his critical view of the Treaty of Versailles. Morel explained his decision to join the Independent Labour Party to a friend:
Мен ұзақ уақыттан бері социалистік ұстанымға қарай ұмтылып келемін, әрине, социализмнің де түрлері бар, ал менің ойым – ақылға қонымды және орташа бағыттағы. Өткен жылдардағы қоғамдық ісімді еске алсам, мен өмірім бойы социалист болғанмын деп ойлаймын. Егер қандай да бір партия елдің қажеттіліктерін білдіре алса, онда ILP менің көзқарасыма ең жақын, бірақ мен әлі де барлық прогрессивті күштердің Демократиялық партияның туымен бірігу күнін күтемін және үміттенемін. Алайда, либерализмнің екі қанаты – Ллойд Джордж қанаты мен Асквит қанаты – қазіргі таңда менің көзқарасымнан мүлдем тыс.
I have long been gravitating towards the Socialist position—of course there is Socialism and Socialism, and mine is of the reasonable and moderate kind. When I look over my public efforts through the years, it seems to me that I have been a Socialist all my life. So far as any Party can express what appears to me to be the country's needs, the ILP approximates nearer to my outlook that any other, although I still look forward to and hope for the day when all really progressive forces can unite under the title of the Democratic Party. But Liberalism as represented by both wings—the Lloyd George wing, and the Asquith wing, is right outside my outlook now.