Кіріспе

Түрлер: Африкалық кәдімгі бағалы тасбақа (Pelomedusa subrufa), сонымен қатар кеңінен белгілі: батпақ террапины, крокодил тасбақасы, немесе үй жануарлары саудасында Африкалық бүйір мойын тасбақасы, бұл Pelomedusidae тұқымдасына жататын, барлық түрлі тамақ жейтін бүйір мойын террапин түрі. Бұл түр табиғи түрде Сахарадан оңтүстік Африканың көп бөлігінде және Йеменнің оңтүстігінде тұщы және тоқтап тұрған су қоймаларында кездеседі.

Сипаттама

Бұл батпақ тасбақасы әдетте өте кішкентай, көптеген жекелеген түрлерінің қабықшасының тік сызықты ұзындығы 15-21 сантиметрді құрайды, бірақ 4 сантиметрлік ұзындығы бар дарақтар тіркелген. Оның қабықшасы қара немесе қоңыр түсті. Құйрығы мен аяқтарының үстіңгі жағы сұрғылт қоңыр, ал астыңғы жағы сарғыш. Еркек тасбақа ұзын, қалың құйрығымен ерекшеленеді. Анасының құйрығы қысқарақ, ал қабықшасы кеңірек болады. Шабалғының қабықшасының ұзындығы шамамен 6 сантиметрге жетеді, ал түсі зәйтүннен қараға дейін өзгереді. Оның иек астында екі кішкентай түйіншік және қабықшасының бүйірінде мускус бездері бар. Pelomedusa туысының ерекшелігі – төменгі қабықшасы (пластроны) біртұтас болып келмейді. Дегенмен, Pelomedusidae отбасының басқа барлық түрлерінде бұл белгі бар, олар бұлшықеттерін пайдаланып пластронды жауып, басын және алдыңғы аяқтарын қорғай алады. Көптеген тасбақалардан айырмашылығы, африкалық қапталды тасбақа өзін сыртқа қаратып түсіргенде, ұзын, бұлшықетті мойнының күшті қозғалысымен өзін тіктеп ала алады. Жақында жүргізілген генетикалық зерттеулер Pelomedusa туысының бұрын ойланғандай бір ғана емес, кем дегенде 10 түрлі түрден тұратынын көрсетті. Бұрын популяциялар арасындағы физикалық айырмашылықтар бір түрден артық түрді анықтау үшін жеткілікті деп есептелмеген.

Географиялық ауқым

P. subrufa географиялық ареалы Африканың көп бөлігін, Қапе түбегінен Суданға дейін жабатын кең аумақты қамтиды. Оны батысқа қарай Ганада және оңтүстікке қарай Кейптаунда кездестіруге болады. Сонымен қатар, Мадагаскар мен Йеменде де табылған.

Тіршілік ету ортасы

P. subrufa – жартылай су ортасында тіршілік ететін жануар, өзендерде, көлдерде және батпақтарда мекендейді, сондай-ақ жаңбырдан пайда болған тоғандар мен тыңайған жерлерді де қамтиды. Көбінесе батпақтар, тоғандар, бөгеттер және көлдер сияқты тұрған суы бар жерлерді ұнатады. Дегенмен, өзендер бойында одан аз кездеседі. Таулы, орманды немесе шөлді аймақтарда мүлдем табылмайды.

Диета

Африкалық қалпақшыл тасбақа – бәсең жейтін жануар, ол негізінен судағы омыртқасыз жануарлар, ұсақ балықтар және өсімдіктерден тұратын кез келген нәрсені жейді. Ол өлікпен де қоректене алады. Оның аяқтарындағы ұсақ тырнақтары олжасын жыртуға көмектеседі. Жаңа туған тасбақалар көптеген бақа түрлерінің, соның ішінде Phrynomantis microps-тің дернәсілдерін жейді. P. subrufa тобының су ішуге келген көгершіндер сияқты ірі олжаларды ұстап, суға батырып өлтіргені байқалды; мұндай топтық шабуылдардың салдарынан туындаған қыжылдау көбінесе крокодилдердің дауысы деп қате түсініледі. Барлық тағам су астында жеу үшін алынады. Жақында қарақұйрық, африкалық бұқа және мүйізбұрыш сияқты бірнеше ірі сүтқоректілердің, танымал су тоңдағыштарда паразиттерден арылу үшін тасбақаларды пайдаланғаны құжатталды. Хлухлуве-Имфолози саябағындағы бір оқиғада екі африкалық қалпақшыл тасбақа құрт-құйрықтар мен қан соратын шыбырларды су тоңдағышқа жатқан қарақұйрықтың денесінен алып тастады. Бұл тасбақалардың осы жануарлармен симбиоздық қарым-қатынасы болмаса да, бұқалардың, мүйізбұрыштардың және қарақұйрықтардың оларды іздеп тауып, бұрынғы тәжірибелерінен оларды пайдалануға үйренген болуы мүмкін. Бұл мінез-құлық алғаш рет 2015 жылдың қыркүйек айындағы Herpetological Review журналында Энди және Мишель Лейти Джонс есімді ғалымдар тарапынан сипатталды.

Маусымдық қозғалыстар

Жауынды күндері P. subrufa су қоймаларын жиі тастап, ұзақ жер саяхатына шығады. Ауа райы тым құрғақ болғанда, су қоймалары тартылып қалғанда, ол әдетте жерге қазылып, жаңбыр қайта келгенше жер астында жасырынады; мұндай жағдайда бірнеше ай, тіпті жылдар бойы күтетіні белгілі. Сонымен қатар, суық ауа райында қыстайды, ал тым ыстық, құрғақ ауа райында ұйқыға кетеді.

Көбею

П. subrufa-ның құдалануы жыл бойы жүзеге асырылады. Аталық аналықтың алдында бас иіп, оның соңынан ереді. Егер аналық жауап бермесе, тістейді, шабады да кетіп қалады. Егер аналық келісім білдірсе, бас иіп немесе қозғалмай тұрып жауап береді, сонда аталық оған жуптасу үшін міне алады. Жұптасу кезінде әрбір тасбақа басын шайқап тұрады. Аналық көктемнің соңы мен жаздың басында орташа екіден онға дейін жұмыртқа салады. Жұмыртқалар колба тәрізді ұяға, шамамен тереңдікте салынады. Жұмыртқалардан 75–90 күннің ішінде балапандар шығады.

Тұтқындық

Африканың жақты мойынды тасбақасы ерекше басын тығу әрекетіне байланысты үй жануары ретінде танымал.