Кіріспе
Видео мазмұнына арналған веб-іздеу жүйесі. Видео іздеу жүйесі – бұл бейне мазмұнын іздеу үшін интернеттегі контентті шолатын веб-іздеу жүйесі. Кейбір видео іздеу жүйелері сыртқы серверлерде орналасқан мазмұнды талдайды, ал басқалары мазмұнды жүктеуге және өз серверлерінде сақтауға мүмкіндік береді. Кейбір жүйелер пайдаланушыларға бейне форматының түрі және видеоның ұзақтығы бойынша іздеуге рұқсат етеді. Видео іздеу нәтижелері көбінесе бейненің кішірейтілген суретімен (thumbnail) бірге көрсетіледі. Видео іздеу жүйелері – бұл цифрлық құрылғыларда сақталған бейнелерді, интернет серверлері арқылы немесе компьютердің жад құрылғыларында табуға арналған компьютерлік бағдарламалар. Мұндай іздеулер аудиовизуалды индекстеу арқылы жүзеге асырылуы мүмкін, ол аудиовизуалды материалдан ақпаратты алып, оны іздеу жүйелері қадағалайтын метадеректер ретінде сақтайды.
A video search engine is a web based search engine which crawls the web for video content. Some video search engines parse externally hosted content while others allow content to be uploaded and hosted on their own servers. Some engines also allow users to search by video format type and by length of the clip. The video search results are usually accompanied by a thumbnail view of the video. Video search engines are computer programs designed to find videos stored on digital devices, either through Internet servers or in storage units from the same computer. These searches can be made through audiovisual indexing, which can extract information from audiovisual material and record it as metadata, which will be tracked by search engines.
Пайдалылығы
Бұл іздеу жүйелерінің басты қолданысы – аудиовизуалды контенттің күрт өсуі және оны тиімді басқару қажеттігі. Аудиовизуалды архивтерді цифрлық форматқа көшіру және Интернеттің пайда болуы, үлкен дерекқорларда сақталатын көптеген бейне файлдардың пайда болуына әкелді, оларды алу өте қиын болуы мүмкін, себебі дерек көлемі зор және семантикалық түсініксіздік бар.
Іздеу критерийлері
Әрбір іздеу жүйесі қолданатын іздеу критерийі оның табиғаты мен іздеулердің мақсатына байланысты.
Метадеректер
Метадеректер – фактілер туралы ақпарат. Ол видеоның авторы кім екені, жасалған күні, ұзақтығы және файлдарға қосылатын барлық ақпаратты қамти алады. Интернетте метадеректерді кодтау үшін көбінесе XML деп аталатын тіл қолданылады, ол веб арқылы тиімді жұмыс істейді және адамдар оқуға ыңғайлы. Осылайша, осы файлдардағы ақпарат арқылы қажетті деректерді табу оңайырақ. Видеоларда екі түрлі метадеректер болады: біріншісі – видео кодын құрайтын метадеректер, екіншісі – видео орналасқан беттен алынған сыртқы метадеректер. Екі жағдайда да оларды іздеу жүйесінде жақсы танылуы үшін жақсартамыз.
Ішкі метадеректер
Барлық бейне форматтары өздерінің метадеректерін қамтиды. Атауы, сипаттамасы, кодтау сапасы немесе мазмұнының транскрипциясы сияқты ақпараттар болуы мүмкін. Осы деректерді қарау үшін FLV MetaData Injector, Sorenson Squeeze немесе Castfire сияқты бағдарламалар бар. Әрқайсысының өзіндік пайдалы функциялары мен ерекшеліктері бар. Бір форматтан екінші форматқа түрлендіру кезінде осы деректердің көп бөлігі жоғалуы мүмкін, сондықтан жаңа форматтағы ақпараттың дұрыс екенін тексеріңіз. Сондықтан видеоны бірнеше форматта сақтау ұсынылады, осылайша барлық іздеу роботтары оны тауып, индекстей алады.
Сыртқы метадеректер
Көп жағдайда сурет немесе мәтін мазмұнын орналастырудағыдай тетіктер қолданылуы керек.
Атауы мен сипаттамасы
Олар видеоны ілгерілету кезіндегі ең маңызды факторлар, себебі олар қажетті ақпараттың басым бөлігін қамтиды. Тақырыптар нақты және мазмұнды болуы керек, сондай-ақ қажетсіз әрбір сөз бен тіркестен құтылу керек.
Файл атауы
Бұл суреттейтін болуы керек, атағы мен сипаттамасын қараудың қажеті жоқ бейнені сипаттайтын кілт сөздерді қамтиды. Сөздерді тысықшамен ("-") бөліңіз.
Таңбалар
Бейне жарияланған бетте микроформаттың "rel тегімен" байланысты кілт сөздердің тізімі болуы керек. Іздеу жүйелері осы сөздерді ақпаратты ұйымдастыру негізі ретінде қолданады.
Жазу және субтитрлер
Толыққанды стандарт емес болғанымен, ақпаратты белгілі бір уақыт бойынша сақтайтын екі формат бар: біреуі субтитрлерге, екіншісі транскрипттерге арналған, оны субтитрлер үшін де пайдалануға болады. Субтитрлер үшін SRT немесе SUB, ал транскрипттер үшін TTXT форматтары қолданылады.
Сөйлеуді тану
Сөйлеуді тану – видеоның аудио жолындағы сөйлеудің мәтінін жасап, одан мәтіндік файл құрудан тұрады. Осы арқылы және фразаны іздеу құралының көмегімен видео мазмұны қызығушылық тудыра ма, жоқ па, оңай анықтауға болады. Кейбір іздеу жүйелері бейнелерді іздеу үшін ғана емес, сонымен қатар белгілі бір сөз немесе сөз тіркесі қандай мультимедиа файлының нақты уақытында орналасқандығын табу үшін де сөйлеуді тану технологиясын пайдаланады, содан кейін тікелей сол уақытқа өтеді. Google Labs әзірлеген Gaudi (Google Audio Indexing) жобасы, аудиода бір немесе бірнеше сөз айтылған нақты сәтті табу үшін дауыс тану технологиясын қолданады, бұл пайдаланушыға сөздер айтылған сәтте тікелей сол жерге өтуге мүмкіндік береді. Егер іздеу сұранысы YouTube-тағы бейнелермен сәйкес келсе, олар сары маркерлермен белгіленеді, және транскрипцияланған мәтінді оқу үшін курсорды олардың үстінен жылжыту қажет.
Дауысты тану
Транскрипциядан өзге, талдау түрлі сөйлеушілерді анықтай алады және кейде сөйлеуді анықталған сөйлеушінің есімімен байланыстыруға мүмкіндік береді.
Мәтінді тану
Мәтінді тану бейнелердегі "хайрон" арқылы әріптерді тануға өте пайдалы болуы мүмкін. Дауысты тану жүйелері сияқты, мәтінді тану арқылы бейнені белгілі бір уақыттан бастап ойнатуға мүмкіндік беретін іздеу жүйелері де бар. TalkMiner, мәтінді тану арқылы бейнелерден нақты фрагменттерді іздеудің бір мысалы, слайдтың анықтамалық белгілерін, мысалы оның пішіні мен өзгермейтін қасиеттерін іздеу үшін әр секунд сайын бейнені талдайды, слайдтың суретін түсіреді және слайдтағы сөздерді анықтау үшін оптикалық таңбаларды тану (OCR) технологиясын қолданады. Содан кейін бұл сөздер TalkMiner іздеу жүйесінде тіркеледі, ол қазіргі уақытта Стэнфорд университеті, Калифорния университеті (Беркли) және TED сияқты мекемелерден 20 000-нан астам бейнені ұсынады.
Кестелік талдау
Көрнекі сипаттамалар арқылы бейне кадрларын талдап, метадеректер ретінде бағаланатын ақпаратты шығаруға болады. Сипаттамалар автоматты түрде жасалады және кадрлардың әртүрлі аспектілерін – түс, текстура, пішін, қозғалыс және жағдай сияқты – сипаттай алады.
Бөлімдеу
Видео талдау камера бұрышының өзгеруі, аудио джинглдерді анықтау сияқты техникаларды қолданып, автоматты түрде бөлімдерге бөлуге мүмкіндік береді. Видео құжаттың әдеттегі құрылымын білу арқасында, бастапқы және соңғы титрлерді, мазмұндық бөлімдерді, сондай-ақ жарнамалық роликтердің басталуын және аяқталуын анықтауға болады.
Реттеу критерийлері
Іздеу жүйесінің тиімділігі қайтарылған нәтижелердің сәйкестігіне байланысты. Белгілі бір сөз немесе тіркес қамтыған миллиондаған бейне болғанымен, кейбір бейнелер басқаларына қарағанда маңыздырақ, танымалрақ немесе сенімдірек болуы мүмкін. Осы реттелу іздеу жүйесін оңтайландырумен тығыз байланысты. Көптеген іздеу жүйелері нәтижелерді жіктеу үшін әртүрлі әдістерді пайдаланады және ең жақсы бейнелерді алғашқы нәтижелерде көрсетуге тырысады. Дегенмен, көптеген бағдарламалар нәтижелерді бірнеше өлшем бойынша сұрыптауға мүмкіндік береді.
Маңыздылығы бойынша рет
Бұл критерий көбірек беймазды және объективті емес, бірақ кейде біз іздеген нәрсеге ең жақын болады; бұл толығымен іздеушіге және иесі таңдаған алгоритмге байланысты. Сондықтан бұл мәселе әрқашан талқыланып келді, ал қазір іздеу нәтижелері қоғамымызға тығыз сіңгендіктен, оның талқысы одан да жиілеп кетті. Мұндай басқару көбінесе ізделген сөздің қайталану жиілігіне, оның қаралым санына, осы мазмұнға сілтеме беретін беттердің санына және оны көрген пайдаланушылардың берген бағаларына негізделеді.
Жүктеу күні бойынша реті
Бұл критерий тікелей уақыт шкаласына негізделген. Нәтижелерді репозиторийдегі ескілігі бойынша сұрыптауға болады.
Көріністер саны бойынша рет
Бұл бізге әр видеоның танымал болу деңгейін түсінуге көмектеседі.
Ұзындығы бойынша рет
Бұл бейненің ұзақтығы, оның қандай видео екенін білдіруге көмектеседі.
Пайдаланушы бағасы бойынша реті
Репозиторийлерде пайдаланушыларға бейнежазбаларды бағалау кең таралған, осылайша сапалы және маңызды контент нәтижелер тізімінде жоғары орын алып, көрінуге мүмкіндік алады. Бұл практика виртуалды қауымдастықтармен тығыз байланысты.
Интерфейстер
Біз интерфейстердің екі негізгі түрін ажырата аламыз: бірі – серверлерде орналасқан және Интернет арқылы қолжетімді, желіде іздеуге болатын веб-беттер, екіншісі – жеке желі ішінде іздеуді жүзеге асыратын компьютерлік бағдарламалар.
Интернет
Интернет интерфейстерінде өз дерекқорларын ғана іздейтін іздеу жүйесі бар бейне файлдарды сақтайтын репозиторийлерді, сондай-ақ сыртқы бағдарламалық қамтамасы көздерінде іздейтін, репозиторийі жоқ бейне іздеу құралдарын кездестіруге болады.
Видео іздеу құралы бар қоймалар
Серверлерінде сақталған бейне файлдарын ұсынып, пайдаланушылар жүктеген бейнелерді іздейтін ендірілген іздеу жүйесімен жабдылған. Vimeo, Dailymotion және YouTube порталдары – алғашқы веб-репозиторийлердің бірі, немесе ең танымалдары. Олардың іздеулері көбінесе пайдаланушылар бейнелеріне қосқан метадеректер тегтері, тақырыптары мен сипаттамаларын оқуға негізделеді. Іздеу нәтижелерін жою және реттеу критерийлері әдетте файл жүктеу күні, көру саны немесе «маңыздылық» бойынша таңдалады. Дегенмен, қазіргі уақытта осы сайттардың негізгі құралы – сұрыптау критерийлері, себебі бейнелердің орналасуы жарнамалау мақсатында маңызды.
Видео іздеушілердің қоймалары
Олар желіде немесе алдын ала таңдалған белгілі бір репозиторийлердегі бейнелерді іздеуге мамандандырылған веб-сайттар. Олар автоматты түрде желіні тексеріп, кірген веб-сайттардың көшірмелерін жасайтын веб-өгіздер арқылы жұмыс істейді, бұл көшірмелер іздеу жүйелерімен индексирленеді, осылайша жылдам іздеуге мүмкіндік береді.
Жеке желі
Кейде іздеу жүйесі компьютерде сақталған немесе, теледидарларда болатындай, жеке сервердегі аудиовизуалды файлдарды ғана іздейді, онда пайдаланушылар жергілікті желі арқылы қол жеткізеді. Мұндай іздеу құралдары әдетте бағдарламалық қамтамасыз ету немесе бай интернет-қосымшалар болып табылады, олар нәтижелерді ұсыну кезінде максималды жылдамдық пен тиімділік үшін нақты іздеу опцияларымен жабдықталған. Олар көбінесе үлкен деректер базаларымен жұмыс істейді, сондықтан телекомпаниялардың қажеттіліктерін қанағаттандыруға бағытталған. Мұндай бағдарламалық жасақтаманың мысалы – Digition Suite, ол осы типтегі интерфейстердің эталоны ғана емес, сонымен қатар Corporació Catalana de Mitjans Audiovisuals файлдарды сақтау және алу жүйесіне де өте жақын. Бұл жиынтықтың ең күшті жағы, әдетте, құру, индекстеу, сақтау, іздеу, өңдеу және қалпына келтіру сияқты барлық процестерді біріктіреді. Цифрлық аудиовизуалды контенттің маңыздылығына қарай түрлі деңгейдегі әртүрлі техникалармен индекстеу және сақтау жүзеге асырылады. Пайдаланушы белгілі бір файлды алу үшін бағдарлама атауын, шығарылған күнін, актерлерді немесе продюсердің атын енгізуі керек, содан кейін іздеу роботы жұмысын бастайды. Нәтижелер пайда болғаннан кейін және пайдаланушының қалауынша реттелгеннен соң, ол жұмысты жылдамдату үшін төмен сапалы бейнелерді көре алады. Қажетті контентті тапқаннан кейін, оны жоғары сапада жүктеп алып, өңдеп, қайтадан көрсетеді.
Құрылымы мен алгоритмдері
Видео іздеу бірнеше негізгі форматтар арқылы біртіндеп дамыды, олардың барлығы қазір де қолданылады және кілт сөздерді пайдаланады. Әрбір іздеуге қатысты кілт сөздерді медиа атауынан, медиаға қоса берілген кез келген мәтіннен, мазмұнмен байланысты веб-беттерден, сондай-ақ видео ресурстарын жариялаған авторлар мен пайдаланушылардан табуға болады. Кейбір видео іздеулер адам күшімен жүзеге асырылады, ал басқалары видеоның ішіндегі мазмұнды автоматты түрде анықтап, іздеушінің қажеттіліктеріне сай келетін технологиялық жүйелерді құрайды. Видео іздеуді жақсартуға жасалған көптеген әрекеттер, оның ішінде адам күшімен іздеу және видеоның ішіндегі мазмұнды танитын алгоритмдерді жасау, іздеу процесін толыққанды қайта құруға әкеп соқты. Әдетте, сөзді мәтінге түрлендіру мүмкін екені белгілі, бірақ жақында Everyzing компаниясының жаңа бас директоры Томас Уайльд Everyzing жүйесінің музыка, қоршаған шу немесе бірнеше адам сөйлеген кезде 70% жағдайда жұмыс істейтінін мойындады. Жаңалықтарды баяндау стилінде (бір адам анық сөйлейді, айналада шу жоқ) сөйлеген жағдайда бұл көрсеткіш 93%-ға дейін жетеді. (Web Video Summit, Сан-Хосе, Калифорния, 27 маусым, 2007 жыл). Әрбір тілде шамамен 40 фонема бар, ал барлық сөйлеу тілдерінде шамамен 400 фонема кездеседі. Кейбір іздеу жүйелері сөзді мәтінге түрлендіргеннен кейін мәтіндік іздеу алгоритмін қолданудың орнына, сөйлеу ішіндегі нәтижелерді табу үшін фонетикалық іздеу алгоритмін пайдаланады. Ал басқалары бүкіл подкастты тыңдап, күрделі сөзді мәтінге түрлендіру процесін қолдану арқылы мәтіндік транскрипция жасайды. Мәтіндік файл құрылғаннан кейін, оған кез келген сандағы іздеу сөздері мен сөз тіркестерін енгізіп іздеуге болады. Видеодағы визуалды іздеудің тиімді жұмыс істемейтіні және ешбір компания оны жария түрде қолданбайтыны қабылданған. UC San Diego және Carnegie Mellon университетінің зерттеушілері 15 жылдан астам уақыт бойы визуалды іздеу мәселесімен айналысып келеді және 2007 жылдың көктемінде UC Berkeley-де өткен «Издеудің болашағы» конференциясында оның тіпті қарапайым іздеуде де қолдануға жарамды болуына бірнеше жыл бар екенін мойындады.