Кіріспе
Malcolm Alexander Allison (5 қыркүйек 1927 – 14 қазан 2010) – ағылшын футболшысы және жаттықтырушысы. "Үлкен Мал" деген лақап атымен танымал болған ол, өзінің әсем мінезі, федорасы мен сигары, алаңнан тысқары дау-дамайлары және тілді шешендігі арқасында ағылшын футболының ең жарқын және тартымды тұлғаларының бірі еді. Эллисонның жаттықтырушылық қабілеті "Вест Хэм Юнайтед" клубында ойнаған кезінде-ақ байқалды, онда ол сенімді қорғаушы болды және болашақта Англия құрамасының әлем чемпионы болған капитаны Бобби Мур сияқты жас ойыншыларға кеңес берді. Оның ойыншылық карьерасы 1958 жылы туберкулезге шалдыққаннан кейін өкпесі алынуына байланысты қысқарып қалды. Жаттықтырушы ретінде ол жас кезінде жанкүйер болған "Манчестер Сити" клубының трансформациясына көмектескені үшін есімдеріне сақталды. Джо Мерсер кеткеннен кейін ол клубты екі рет жаттықтырды және 1989 жылы үшінші рет басқаруға ұсыныс жасады. Ол сонымен қатар "Кристалл Пэлас" және "Миддлсбро" сияқты бірнеше ағылшын клубтарын, сондай-ақ Португалиядағы үш клубты және Кувейт құрамасын жаттықтырды.
Malcolm Alexander Allison (5 September 1927 – 14 October 2010) was an English football player and manager. Nicknamed "Big Mal", he was one of English football's most flamboyant and intriguing characters because of his panache, fedora and cigar, controversies off the pitch and outspoken nature. Allison's managerial potential become apparent while in his youth at West Ham United, where he became a reliable defender and acted as a mentor to the younger players including future England World Cup winning captain Bobby Moore. His playing career was cut short in 1958 when he had to have a lung removed because of tuberculosis. As a coach, he is remembered for assisting manager Joe Mercer in the transformation of the team he supported as a young boy – Manchester City. After Mercer left, he managed the club on two occasions whilst offering his managerial services for a third time in 1989. He also managed several more English clubs including Crystal Palace and Middlesbrough, as well as three in Portugal and the Kuwait national team.
Ерте өмір
Электр инженерінің ұлы Эллисон 1927 жылдың қыркүйегінде Дартфордта дүниеге келді. Ол 11 жастағы емтиханды қасақана сәтсіз тапсырып, регби емес, футбол ойнау үшін орта мектепте білім алды. Орталық қорғаушы ретінде жарқын болашағы 1957 жылдың 16 қыркүйегінде «Шеффилд Юнайтед» командасына қарсы өткен ойыннан кейін туберкулезге шалдыққаннан кейін, ауруханада өкпесі алынып тасталған соң ерте аяқталды. Бұл «Вест Хэм» үшін оның соңғы ойыны болды, және ол резервтік командада күрессе де, толыққанды физикалық жағдайға қол жеткізе алмады. Бір кезде ол футболды мүлдем тастап, алдымен автокөлік сатушысы, содан кейін кәсіби құмар ойыншы және түнгі клуб иесі болып жұмыс істеді. 1963 жылы ол футболға оралып, «Ромфорд» командасы үшін соңғы маусымын өткізді.
Басқарушылық мансап
Эллисонның жаттықтырушылықтағы алғашқы тәжірибесі «Вест Хэмде» болды, онда Тед Фентонның жетекшілігімен жаттығу сессияларын өткізіп, жас Бобби Мурға кеңес берді және клубта академия қағидаларын қалыптастыруда маңызды рөл атқарды. «Кеймбридж университетінде» жаттықтыру тәжірибесін жинағаннан кейін, Эллисон «Бат-Сити» клубының басқарушысы болды. Ол зейнеткерлікке шыққан тәжірибелі Боб Хьюсонның орнын басты. Оның алғашқы қадамдарының бірі – жаттығу санын екі есеге арттыру болды. Футболдан басқа толық жұмыспен қамтылған ойыншылар аптасына төрт рет жаттығуға міндетті болды. Эллисонның басқарушы ретіндегі алғашқы маусымы орташа нәтиже көрсетті; ол клубты лигада үшінші орынға жеткізіп, Англия кубогының үшінші турындағы қарсыласы ретінде «Болтон Уондерерс» (Бірінші дивизион) клубымен кездесті. «Сити» «Твертон Парк» стадионында 1:0 есебімен көш бастады, бірақ соңғы минутта пенальтиден гол соғылып, теңестірілді. Қайта матчта 3:0 есебімен жеңілді. Англия чемпионаты аяқталғаннан кейін Эллисон жазда Солтүстік Америкада «Торонто Сити» клубынан жаттықтырушылық ұсынысын қабылдады.
Манчестер Сити
1965 жылы шілдеде Джо Мерсер «Манчестер Сити» клубының бапкері болып тағайындалды. Денсаулығының нашарлығы себепті, бұрынғы жұмысында – «Астон Вилла» клубының басқарушысы ретінде, Мерсер өзіне жас, сергек көмекші іздеді. Ол Лильшоллдағы бапкерлік курстардан танысқан Эллисонға осы лауазымды ұсынды. Эллисон Миддлсбродадағы қызмет туралы Райч Картермен келісімге келуі тиіс еді, бірақ Мерсер кездесуді бір күн бұрын ұйымдастырып, Эллисонды өзінің ұсынысын қабылдауға көндірді. Мерсер–Эллисон дәуірі «Манчестер Сити» тарихындағы 2010 жылға дейінгі ең табысты кезең деп есептеледі. Олар 1967–68 маусымда бірінші дивизионда күтпеген жеңісге жетті, маусым басында клубтың лиганы жеңуіне 200:1 тікелей коэффициент қойылған болатын. Келесі маусымдарда олар 1969 жылғы Англия кубогын, 1970 жылғы Лига кубогын және Кубок иелері кубогын жеңіп алды, құрамында Колин Белл, Майк Саммерби және Фрэнсис Ли сынды ойыншылар бар еді. Эллисон «Ювентус» клубын басқару ұсынысынан бас тартты, өйткені Мерсер толық уақытты «Манчестер Сити» клубының басқарушысы болуға келісетін еді, алайда Мерсер қызметтен кетуге қатысты тұрақты түрде бас тартты. Олардың қарым-қатынасы нашарлап, ақырында Эллисон билік күресінде жеңіске жетті – Мерсер шеттетіліп, 1972 жылдың жазында «Ковентри Сити» клубын басқаруға кетті. Эллисон «Ситиде» жалғыз бапкер болып қалды, бірақ команда қиындыққа тап болды және 1973 жылдың наурыз айында ол отставкаға шықты.
Кристалл сарайы
1973 жылғы 31 наурызда Эллисон «Кристалл Пэлас» клубының басқарушысы болып тағайындалды. Клуб 1972–73 маусымында жоғары лигада күресіп, Берт Хедтің орнын басты. Оның келуіне қарамастан, «Пэлас» соңғы жеті ойынының бесеуінде жеңіліп, лигадан түсіп кетті. Эллисон бірден алаңда да, алаңнан тыс та үлкен стильдік өзгерістерге кірісті, харизматикалық БАҚ өкілі ретінде «Пэлас» клубының беделін арттырды, клубтың «Глазерлер» деген қарапайым лақап атын «Бүркіттер» деп өзгертіп, 68 жылдық қызыл-көк түсті формамен байланысын үзді. «Пэлас» клубының ең танымал қызыл және көк жолақты үй формасы енгізілді, содан кейін қызыл және көк лентасы бар толық ақ форма енгізілді, бұл өзгерістер бүгінгі клубтың мінез-қалпында көрініс береді. Келесі маусым, 1973–74 жылдары, екінші рет түсуіне байланысты тіпті қиын болды. Алайда, 1975–76 маусымы Эллисонның «Сельхерст Парк» стадионындағы ең табысты маусымы болды, ол «Пэлас» клубын Англия кубогының жартылай финалына жеткізді. Эллисон кейіннен төраға Свалеспен алғашқы кездесуінде: «Мен оған қарадым, шашының сирегенін, Англияның блейзерін және замша аяқ киімдерін көрдім де, "Бұл жұмыс істемейді" деп ойладым», – деп мойындады. Эллисон бір жылдан кейін, 1980 жылы, «Сити» клубы лигада қиындыққа тап болғанда кетіп қалды. Кейіннен ол өзінің орнын басушы және тағы бір эксцентриктік басқарушы Джон Бондпен ауызша дауға түсті.
Шетелдер
Эллисон сондай-ақ шетелде, Түркияда «Галатасарай» (1976–1977) және Португалияда «Спортинг» клубтарын басқарды. Лиссабон клубымен ол 1981–1982 жылдары лига чемпионатын және Португалия кубогын жеңіп алды. Бұл «Спортингтің» 1999–2000 маусымға дейінгі жалғыз чемпиондық титулы болды, сондықтан «Спортинг» жанкүйерлері Эллисонды әдемі есте сақтайды.
Тұлға
Аллисон футболдағы ең көңілді тұлғалардың бірі ретінде есте қалды. Манчестер Ситиде Джо Мерсердің ассистенті болған кезінде оның болжаусыздығы кеңінен белгілі болды. Бір күні Мерсерді таңертеңгі сағаттарда Maine Road клубындағы шарадан кейін полиция машинасымен тоқтатып, терезені түсірген Мерсер полицейлерге: "Жарайды, жігіттер, Малкольм не тынды енді?" - деп әжуалады. Аллисонның ашық мінезі мен әйелдерге құштарлығы таблоидтардың қызығушылығын тудырды, және ол Профумо жанжалының қатысушысы Кристин Килермен, әнші Дороти Сквайрспен және екі «Ұлыбритания сұлуымен» қарым-қатынаста болды деген қауесет тарады. 1976 жылы Аллисон Футбол қауымдастығының беделін түсіргені үшін айыпталып, News of the World газеті оны жаттығуға шақырған порножұлдыз Фиона Ричмондпен бірге «Кристал Пэлас» ойыншыларының ваннасында суреттеген фотосын жариялады. Кейін «Кристал Пэлас» ойыншысы Терри Венаблс оқиға туралы: «Біз барлық ойыншылармен бірге ваннада болдық, дәлізден келе жатқанын естідік. Әзірге бәрі жақсы. Біз бәріміз ваннадан секіріп шығып, жасырдық, себебі суреттер түсірілетінін және бұл жақсы қабылданбайтынын білдік. Малкольм мен Фиона бәрін тастап, ваннаға кірді», - деді.
Футболдан кейін
2001 жылы оның ұлы Эллисонның алкоголизмнен зардап шегетінін, ал 2009 жылы деменция ауруына шалдыққанын мәлімдеді. 2007 жылдың қаңтар айында «Кристалл Пэлас» жанкүйерлері Эллисонға құрмет көрсету шарасын ұйымдастырып, оны «Федора күні» деп атады. Жанкүйерлер клубқа арналған ресми емес www.cpfc.org форумында Эллисонның басшылығымен өткен танымал Англия кубогының 31 жылдығын атап өту үшін науқан ұйымдастырды. Күн 2007 жылдың 27 қаңтарында Англия кубогының 4-ші раундында «Престон Норт-Энд» командасына қарсы өткен ойын күні ретінде таңдалды. Эллисонның сүйікті федорасын киген жанкүйерлер сигара татып, шампан ішіп, командаларын қолдады. Бұл оқиға ұлттық баспасөзде кеңінен жарияланды. 1976 жылғы команданың жұлдызы болған Питер Тейлор басқарған «Кристалл Пэлас» командасы өз алдыңғыларының деңгейіне жете алмады және 2:0 есебімен кубоктан шығып қалды. Эллисон 2010 жылдың 14 қазанында 83 жасында зейнеткерлер үйінде қайтыс болды. Оның алты баласы болды. Шамамен 300 адам көңіл айтуға жиналды, ал көліктер келген кезде жиналған халық қол соғып құттықтады. Оның табынына көк түсті «Манчестер Сити» шарфы және «Moet et Chandon» шампаны бар мұз салынған қаптал қойылды.
Дәйексөздер
"Бұл жеңіліске көп еңбек жұмсалды." "Егер сен жұмыстан босатылмасаң, нағыз менеджер емессің." "Еуропаның әлсіздерін қорқытамыз" – 1968 жылы Манчестер Сити Еуропа кубогына іріктескеннен кейін Эллисонның сөзі.