Кіріспе

Шефа провинциясы – Вануатудың алты провинциясының бірі. Ол елдің орталық бөлігінде орналасқан және Эпи, Эфате аралдары мен Шепард аралдары кіреді. Провинцияның аты SHepherd және EFAte әріптерінің бас әріптерінен шығарылған. Халық саны 78 723 адамды құрайды, ал ауданы 1 455 км²-ды құрайды. Оның астанасы Порт-Вила, ол сонымен қатар мемлекеттің де астанасы болып табылады.

Тарих

1860 жылдары Ефате аралының солтүстігіндегі Гавана порты Шифаның даму орталығы болды, мақта плантациялары оның негізгі бағыты еді. Мақта бағасының төмендеуіне байланысты, ауыл шаруашылығы басшылары жүгері мен кофеге көшті, бірақ негізінен кокос жаңғағы мен ірі қара малға тоқтады, олар бүгінгі күні негізгі ауыл шаруашылығы өнімдері болып табылады. Француздар мен британдықтар Вануатуда (сол кезде Жаңа Гебридтер деп аталған) қарама-қайшы мүдделерді сақтап, 1887 жылы бірлескен теңіз комиссиясын немесе кондоминиум құруға келісті. 1910 жылы ашылған бірлескен сот әлі де қолданыста. Шефа провинциясы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, көбінесе американдық әскерлер үшін стратегиялық маңызға ие болды. Ірі базалар солтүстік Ефатеге, Гавана порты бойында – Таналиу, Сивири және Саамаға, сондай-ақ кейбір сыртқы Ефате аралдарына, оның ішінде Мосо аралына орналастырылды. 2021 жылдың желтоқсанында провинция Батыс Папуаның өтпелі үкіметінің президенті ретінде Бени Венданы алғаш рет мойындады.

География

Шефа аралдары вулкандық және әктас / көтерілген рифтік құрылымдардан тұрады. Облыстағы жалғыз белсенді жанартау Эпи аралында орналасқан, бірақ ол сирек белсенділік көрсетеді, ал су астындағы және сөнген жанартаулар Шефа аймасы бойынша шашырап жатыр. Шефа шамамен 27 аралдан құралған, олардың ішінде Эфате ең көп халқы бар және Вануату астанасы Порт-Вила осы аралда орналасқан. Арал провинцияның оңтүстік бөлігінде жатыр және Іририки, Ифира, Эратап, Эракор, Эруэти Леп, Экапум Леп, Эретока (Хат), Лелепа, Мосо, Нгуна, Пеле, Какула және Эмао сияқты бірнеше кіші аралдармен қоршалған. Солтүстік жағында Шепперд аралдары орналасқан, олардың құрамына Науре, Этарик, Матасо, Макура, Эмаэ, Бунинга, Тонгарики, Тонгоа, Эвосе және Лайка кіреді. Солтүстік шетінде провинцияның тағы бір үлкен аралы – Эпи және оған жақын Тефала, Намука және Ламен аралдары бар. Бұл аралдардың кейбіреулерінде тұрғындар жоқ. Панго қабырғасы және Меле рифі сияқты рифтер, бастауыш деңгейдегіден кәсіби деңгейге дейінгі суға түсушілерге қолжетімді. Эракор аралының жанында және теңіздік қорықтарда тасбақалар мен дугонгтар сияқты жоғалу қаупі төніп тұрған түрлерді көру мүмкіндігі бар. Шефа аралдарының кейбіреулерінде тұрақты су көздері жоқ, сондықтан ауыз су және жуыну үшін жаңбыр суын жинау қажет, бұл құрғақ жылдары қиынға соғуы мүмкін. Шефа өзендеріне Тагабе, Эпуле және Рентапау өзендері жатады. Шефа аймасындағы теңіз фаунасын сақтау үшін теңіздік қорықтар құру кеңінен таралған, бірақ дәстүрлі сақтау әдістері де өте тиімді болуы мүмкін. Бұл қозғалыс туризмді арттыруға да бағытталған. Парктер мен қорықтарға Эфате жерді басқару аймағы, Эпидегі Никура теңіздік қорғалатын аймағы, Нгуна және Пеледегі Нгуна Пеле теңіздік қорғалатын аймақтар желісі және Хидейвей аралындағы Хидейвей теңіздік қорығы кіреді.

Аралдар

Атауы Халық саны Ауданы км2 Бунинга 144 Эфате 65 829 899,5 Эмей 743 32 Эмао 602 Эпи 5 207 444 Ифира 811 Ламен 440 Лелепа 387 Макура 106 Матасо 74 Мосо 237 Нгуна 1 255 Пеле 321 Тонгарики 267 Тонгоа 2 300

Демография

Вануатудың астанасы Порт-Вила шамамен 44 000 адамға мекендейді, олардың көп бөлігі – жергілікті вануатулықтар (ни-Вануату), ал Шефа облысында 2009 жылғы халық санауы бойынша шамамен 79 000 адам тұрады. Әңгімелер мен статистикалық мәліметтердің екеуі де 1967 мен 1999 жылдар аралығында қалаланудың екі есеге артқанын көрсетеді. Шефа халқының көп бөлігі жағалау аймақтарында қоныстанған, ал Эфате аймағының ішкі бөлігі көбінесе бос жатыр.

Саясат

Шефа провинциялық кеңесінің штаб-пәтері Порт-Вилада орналасқан; осы қарапайым кеңселер Шефа үкіметінің саяси және әкімшілік орталығына қызмет етеді. Шефа провинциясының өкілдерінің саны шамамен 18-ге жетеді және олар әр екі жыл сайын сайланады, осы кезде президент, вице-президент, 2-ші вице-президент, 3-ші вице-президент және қазынашы тағайындалады. Қазіргі президент – Джон Маркал, ол Эракор сайлау округін өкілдік етеді.

Мәдениет

Шефада, оның ішінде Ифира Меле, Оңтүстік Ефате, Солтүстік Ефате және сыртқы Ефате аралдарында, Тонгоаның Намакирі мен Эмаэның кей бөліктерінде және Эмаэ тілінде (басқа меланезиялық тілдерге қарағанда полинезиялық аутлиер) сөйленетін Бислама ұлттық тілінен басқа шамамен бес тіл бар. Француз және ағылшын тілдері де кең таралған. Шефа провинциясында Солтүстік-Батыс Эфатеде орналасқан Шеф Рой Мата доменінің мекені орналасқан, ол Мангилилуи мен Мангаастан Лелепа аралына және Эретока (Хат) аралына дейінгі аумақты қамтиды. Шеф Рой Мата домені 2008 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралық орны болып тіркелді. Бұл Вануатуда осындай мәртебе алған алғашқы орын және туристер үшін танымал тарту орталығы. Рой Мата туралы аңыз, Ефате мен оның төңірегіндегі аралдарға жылдар бойы соғыс пен рулық қақтығыстардан кейін бейбітшілік әкелген қуатты басшы туралы айтады. Оның мәртебесін қызғанған інісі оған улағы бар жебемен атқан. Рой Мата Лелепа аралындағы Фелс үңгірінде уға беріліп қайтыс болды. Одан кейін ол Эретокаға жерленді, оның қасына көптеген ерлер мен әйелдер де жерленді. Бұл ауызша тарих 400 жылдан астам уақыт бойы беріліп келді, содан кейін француз археологі қабір орнын қазу арқылы оқиғаны растады және жоғары дәрежелі екенін көрсететін әшекейлермен безенілген шамамен 40 қаңқа тапты. Шефа провинциясында дәстүрлі кастомдық ауылдар қалмаған, яғни күнделікті шөптен тоқылған етектермен жүріп, теңіз қабығынан жасалған сырнайлармен үрлейтін адамдар жоқ; алайда, Шефада көптеген дәстүрлі мәдени амалдар әлі де күшті. Батыстың ықпалына қарамастан, адамдар көбінесе қаптамада салынған тағамдарды емес, кокос, банан және аралдық капуста сияқты дәстүрлі тағамдарды тұтынады.

Экономика

Туризм мен қонақжайлылықпен қатар, күнкөріс шаруашылығы мен балық аулау маңызды экономикалық салалар болып табылады. Қонақжайлылық орындары Порт-Вила және Үлкен Шефа провинциясының төңірегінде шашырап жатқан көптеген және саны артып келе жатқан кава барлары, яғни "накамальдар" кіреді. Жер сату арқылы қауымдастықтарға түсетін маңызды қаржылық көмек, өз кезегінде жер дауларына және дәстүрлі жерлерден ығыстыруға себеп болады, бұл Вилаға жақын жердегі кейбір қауымдардың күнкөріс шаруашылығымен айналысу мүмкіндігін төмендетеді.

Туризм

Шефа провинциясы көптеген туристер үшін Вануатудың басқа аймақтарына ашылатын қақпа болып табылады. Су астындағы керемет әлемдер, жойылу қаупі төнген су жануарлары, жасыл бұталы ормандар, белсенді жанартаулар мен мәдениетімен Шефа провинциясы туристерге әртүрлі пейзаждар мен ерекше тәжірибелер сыйлайды. Туристер назарына Меле Маат сарқырамалары, Хидевей аралының жағасындағы әлемдегі алғашқы су асты почта бөлімі, Вануату мәдени орталығы және басшы Рой Матаның иелігіне саяхаттар ұсынылады. Порт-Вила жоғары сапалы мейрамханалар мен халықаралық тағамдарымен әйгілі. Шефа провинциясының басты саласы – туризм және қонақжайлылық, ол Вануату тұрғындарының назарындағы перспективті бизнес ретінде үлкен қызығушылық тудырып, провинцияның барлық аймақтарында көптеген бунгалолар бой көтерді. Қонақжайлар сәнді де жайлыдан бастап, әдемі провинциялық стильдегі, қарапайым аралдық үлгідегі және олардың арасындағы барлық түрлерін қамтиды. Шефа туризмінің қазіргі нарығы – жаңа үйленген жұбайлар, круиздік кемелермен саяхаттайтындар және жұптар. Туристерді қызықтыратын негізгі факторлар – Порт-Виладағы сапалы туристік инфрақұрылымға жақындық, Вануату мәдениеті, Екінші дүниежүзілік соғыс тарихы және теңіз саяхаттары. Бунгалолар нарығының кеңейіп, қолжетімді болуы Шефа провинциясында, Вануатуда және бүкіл Оңтүстік Тынық мұхитында туризмнің артуына мүмкіндік береді.

Көлік

Жолдар тұрақты түрде күтілмейді немесе тегістелмейді, ал бірнеше асфальтталған жолдар Порт-Вилаға жақын орналасқан. Вануатудың Мыңжылдық шақыру қорынан бөлінген қаражат Ефате айналма жолын және оның салалық жолдарын асфальттауға жұмсалды. Шефа провинциясында 5 әуежай бар. Ең ірісі – Порт-Виладағы Бауэрфилд халықаралық әуежайы, оған Air Vanuatu, Qantas, Virgin Australia, Air New Zealand және Fiji Airways сияқты көптеген халықаралық авиакомпаниялар қызмет көрсетеді. Эпи аралында Ламен шығанағы және Валесидр деген екі өңірлік әуежай бар. Шепард аралдарында тағы екеуі орналасқан: Тонгоа және Эмаэдегі Сиво әуежайлары. Өңірлік әуежайлардың барлығына Air Vanuatu қызмет көрсетеді. Порт-Вила, Эфате және Эпи аралындағы Ламен шығанағында ірі кемежайлар орналасқан, оларға жүк және круиздік кемелер келіп-кетеді.