Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Алжир мен Марокко арасындағы 1963 жылғы қақтығыс.
1963 conflict between Algeria and Morocco
Колонияға дейінгі кезең
XIX ғасырда аймақты француз отарлауы басталғанға дейін Оңтүстік және Батыс Алжирдің бір бөлігі Марокконың ықпалында болды және шекара белгіленбеген. Француз Алжиры мен Марокко арасындағы шекараны анықтаған Лалла Магния шартында (18 наурыз 1845 ж.) "суы жоқ жерде тұруға болмайды және оның шекаралары қажетсіз" деп көрсетілген, ал шекара тек 165 км-ге дейін жүргізілген. Одан әрі Мароккоға не Алжирге қарасты тайпалық аймақтармен шектелмеген, шегі жоқ шекаралық аймақ бар. 1890 жылдары француз әкімшілігі мен әскері Туат аймағын қоса аннексиялауды қалады. Туат діни және салық тұрғысынан Марокко сұлтандарына бағынышты болды, бірақ ол Алжир мен Мароккодан көбінесе адам тұрмайтын шөлмен бөлініп жатты. Француз 19-армия корпусының Оран және Алжир дивизиялары Айт-Хаббашпен, Айт Атта конфедерациясының Айт Оунбгуи тайпасының бір бөлігімен шайқасты. Аймақтан салық жинауға жауапты Тафилаттың марокколық вице-королі қақтығысқа араласудан бас тартты, соның салдарынан жергілікті тайпалар өздерін-өздері қорғауға қалды. Марокко мемлекеті Туат аймағын аннексиялауға тікелей араласпаса да, бірнеше марокколық тайпалар өз еріктілерін француз күштеріне қарсы күреске жіберді. Қақтығыс 1901 жылы Францияның Туат, Гуара және Тидикельтті қоса аннексиялауымен аяқталды.
Before French colonization of the region in the nineteenth century, part of south and west Algeria were under Moroccan influence and no border was defined. In the Treaty of Lalla Maghnia (March 18, 1845), which set the border between French Algeria and Morocco, it is stipulated that "a territory without water is uninhabitable and its boundaries are superfluous" and the border is delineated over only 165 km. Beyond that there is only one border area, without limit, punctuated by tribal territories attached to Morocco or Algeria. In the 1890s, the French administration and military called for the annexation of the Tuat region. Tuat owed religious and tributary allegiance to the Sultans of Morocco, although it was separated from both Algeria and Morocco by a largely uninhabited desert. The French 19th Army Corps' Oran and Algiers divisions fought the Aït Khabbash, a fraction of the Aït Ounbgui khams of the Aït Atta confederation. The Moroccan viceroy of Tafilalt who was in charge of collecting tribute from the region refrained from interfering in the conflict, and thus the local tribes were left to fend for themselves. Although the Moroccan state did not interfere in the annexation of the Tuat region, several Moroccan tribes independently sent volunteers to fight against the French. The conflict ended with the annexation of the Touat Gourara Tidikelt complex by France in 1901.
Колониялық дәуір
1903 жылы Франция Бехар мен Тиндуф бағытына қарай батысқа қарай кеңейе бастады. Олар Тагит шайқасы мен Эль-Мунгар шайқасында жергілікті тайпаларды жеңіске жеткізді, бірақ бұл аймақты тікелей Француз Алжиріне қосып алмады. Аймақтың шекарасы шамамен белгіленген. Марокко 1912 жылы француз протектораты болғаннан кейін, француз әкімшілігі екі аумақ арасында шекара белгіледі, бірақ бұл шекаралар жиі дұрыс анықталмады (1912 жылғы Варнье сызығы, 1938 жылғы Тринке сызығы) және картадан картаға өзгеретін, себебі француз әкімшілігі үшін бұл халықаралық шекаралар емес еді және аймақ көбінесе адам қоныстанбаған. Аймақта мұнай мен пайдалы қазбалардың (темір, марганец) ірі қорының табылуы Францияны аумақтарды нақтылауға итермеледі, және 1952 жылы француздар Тиндуф пен Коломб-Бехарды Алжирдің француз департаменттеріне қосуға шешім қабылдады. 1956 жылы Франция Мароккодағы протекторатынан бас тартты, ол дереу даулы департаменттерді, әсіресе Тиндуфты қайтаруды талап етті. Француз үкіметі одан бас тартты.
In 1903, France also began expanding westwards towards Bechar and Tindouf. They defeated the local tribesmen at the Battle of Taghit and the Battle of El Moungar, although they didn't directly annex the region into French Algeria. The borders around this region were loosely defined. After Morocco became a French protectorate in 1912, the French administration set borders between the two territories, but these tracks were often misidentified (Varnier line in 1912, Trinquet line in 1938), and varied from one map to another, since for the French administration these were not international borders and the area was virtually uninhabited. The discovery of large deposits of oil and minerals (iron, manganese) in the region led France to define more precisely the territories, and in 1952 the French decided to integrate Tindouf and Colomb Bechar to the French departments of Algeria. In 1956 France relinquished its protectorate in Morocco, which immediately demanded the return of the disputed departments, especially Tindouf. The French government refused.
Алжир соғысы және тәуелсіздік
Алжир соғысы кезінде Марокко Алжирдің жетекші ұлтшыл қозғалысы – Ұлттық азаттық фронтына (FLN) француз билігіне қарсы партизандық күресінде қолдау көрсетті. Бірақ FLN-нің басты мақсаты Францияның болашақ Алжир мемлекетінен стратегиялық Сахара аймақтарын бөліп алуына кедеру келтіру болды. Сондықтан ол Марокконың Тиндуф және Бешарға қатысты тарихи талаптарын немесе «Ұлы Марокко» идеясын қолдауға құштар емес еді. Алжир тәуелсіздік алғаннан кейін FLN бұрынғы отарлық шекараларға қатысты uti possidetis принципін қолданатынын жариялады. Марокконың патшасы II Хасан 1963 жылғы наурыз айында Алжирге шекара мәселесін талқылау үшін келді, бірақ Алжир президенті Ахмет Бен Белла бұл мәселені кейінірек қарастыру қажет деп ойлады. Бен Белланың жаңа үкіметі Алжир соғысынан келген зор қиындықтарды жоюға тырысып жатқанда, Хосин Айт Ахмед басқаратын FFS-тің Бен Белланың автократиялық билігіне қарсы көтерілісімен де айналысты. Алжир билігі Марокконың осы көтерілістің артында тұрғанын күдіктенді, ал Хасан өзінің оппозициясының Алжирге деген құрметінен қауіптенді, бұл екі ел арасындағы шиеленісті күшейтті. Осы жағдайлар II Хасанды Тиндуфке әскерлерді шоғырландыруға итермеледі.
During the Algerian War, Morocco backed the National Liberation Front, Algeria's leading nationalist movement, in its guerrilla campaign against the French. However, one of the FLN's primary objectives was to prevent France from splitting the strategic Sahara regions from a future Algerian state. It was, therefore, disinclined to support Morocco's historical claims to Tindouf and Bechar or the concept of a Greater Morocco. Upon Algerian independence, the FLN announced it would apply the principle of uti possidetis to pre existing colonial borders. King Hassan II of Morocco visited Algiers in March 1963 to discuss the undefined borders, but Algeria's President Ahmed Ben Bella believed the matter should be resolved at a later date. Ben Bella's fledgling administration was still attempting to rebuild the country after the enormous damage caused by the Algerian War and was already pre occupied with an insurgency by the FFS led by Hocine Aït Ahmed opposed to Ben Bella's autocratic rule. Algerian authorities suspected that Morocco was inciting the revolt, while Hassan was anxious about his own opposition's reverence for Algeria, escalating tensions between the nations. These factors prompted Hassan to begin moving troops towards Tindouf.
Алжир
Жақында ФЛН-нің Ұлттық азаттық армиясының (ҰАА) партизандық қатарынан құрылған Алжир әскері әлі де асимметриялық соғысқа бағытталған және ауыр қару-жарағы шектеулі болды. Оның логистикасы Франция, Германия, Чехословакия және АҚШ сияқты түрлі елдерден келген, көбінесе ескірген қару-жарақтардың көптігімен де қиындыққа тап болды. Алжир әскері 1962 жылы Франциядан көптеген AMX 13 жеңіл танктерін тапсырыс берген, бірақ шайқас кезінде олардың тек он екісі ғана қолданыста болды. Қызығы, Марокко бір жыл бұрын кем дегенде төрт AMX 13 танкын сыйға берген.
The Algerian military, recently formed from the guerrilla ranks of the FLN's National Liberation Army (ALN), was still oriented towards asymmetric warfare, and had few heavy weapons. Its logistics was also complicated by its vast array of largely obsolete weapons from a number of diverse sources, including France, Germany, Czechoslovakia, and the United States. The Algerian army had ordered a large number of AMX 13 light tanks from France in 1962, but, at the time of the fighting, only twelve were in service. Ironically, at least four AMX 13s had also been donated by Morocco a year earlier.
Марокко
Марокконың қарулы күштері кішірек болғанмен, салыстырмалы түрде жақсы жабдықталған және жиі соғыс алаңындағы басым оттық күштерін пайдаланды. Олардың құрамында Кеңес Одағынан сатып алынған қырық Т-54 негізгі ұрыс танкысы, он екі СУ-100 танк жойғышы, он жеті AMX 13 және қаруланған Panhard EBR бронеавтомобильдерінен тұратын паркі болды. Мароккода сонымен қатар заманауи шабуылдық ұшақтар болды, ал Алжирде мұндай техника болған жоқ. Алжир әскерлері Марокконың шабуылына қарсы шара қолдана бастады, 8 қазанда Хасси Бейда және Тинджуб бекеттерін қайтарып алып, 10 марокколық сарбазды қаза қылды. Марокко бұл алжирлік шабуыл салдарынан 20 адам жарақаттанып, 80 адам жоғалып кеткенін мәлімдеді. 20 қазанда Марокко өкілдері 5 египеттік офицері бар Алжир армиясына тиесілі тікұшақтың ұсталғанын хабарлады. Марокконың батыс одақтастары Марокконың әскери көмек туралы ресми өтінішіне жауап ретінде көмек көрсетті. АҚШ соғыстың күшеюінен және халықаралық деңгейде тарауынан қаушады, әсіресе Кеңес Одағының араласуынан сақтануға тырысты, сондықтан дауды бейбіт жолмен шешуді қолдады. АҚШ Хасанның араб елдері арасындағы бәсекелестіктің Солтүстік Африкаға тигізер әсері туралы түсінігімен келіспеді. Хасанның өтінішіне қарамастан, Франция, Испания және АҚШ оған әскери көмек көрсетуден бас тартты, осылайша қақтығысты оқшаулауға тырысты.
Morocco's armed forces were smaller, but comparatively well equipped and frequently took advantage of their superior firepower on the battlefield. They possessed forty T 54 main battle tanks that they had purchased from the Soviet Union, twelve SU 100 tank destroyers, seventeen AMX 13s, and a fleet of gun armed Panhard EBR armored cars. Morocco also possessed modern strike aircraft, while Algeria did not. The Algerian forces began to retaliate against the Moroccan advances, taking back the posts of Hassi Beida and Tindjoub on October 8 and killing 10 Moroccan soldiers. Morocco claimed that this Algerian attack caused it 20 injuries and 80 disappeared. On October 20, Moroccan spokesmen reported the capture of an Algerian Army helicopter with 5 Egyptian officers on board. Morocco's Western allies provided assistance, after Morocco's formal requests for military aid. The United States feared the escalation and internationalization of the war, particularly wanting to avoid Soviet intervention, and therefore advocated for the peaceful resolution of the conflict. The United States opposed Hassan's interpretation of inter Arab rivalry's effect on North Africa. Despite Hassan's request, France, Spain and the United States refused to provide him with military assistance in an effort to isolate the conflict.
Тиндуф шабуылдары
1963 жылғы 13 қазанда Марокконың құрлық әскері Тиндуфқа ірі шабуыл бастады. Бірақ қаланың алжирлік және египеттік гарнизоны күтпегендей қарсылық көрсеткеніне байланысты шабуыл тоқталды. 1963 жылғы 28 қазанда Марокко күштері Тиндуфқа екінші шабуыл жоспарлап, елді мекеннен шамамен төрт километр қашықтықтағы позицияларды басып алды. Дегенмен, Хасан тағы бір шайқас Алжирдің одақтастарының әскери араласуына себеп болады деп ойлап, оған рұқсат беруге келіспеді.
On October 13, 1963, Moroccan ground units launched a major offensive on Tindouf. It stalled due to unexpectedly stubborn resistance from the town's Algerian and Egyptian garrison. On October 28, 1963, Moroccan forces had planned a second offensive on Tindouf and occupied positions about four kilometres from the settlement. However, Hassan was reluctant to authorise it, fearing that another battle would prompt further military intervention from Algeria's allies.
Кубалықтардың келуі
22 қазанда Оранға жүздеген кубалық әскер келді. Әскерлер Бен Белланың өтініші бойынша жіберілді, бірақ ол 1997 жылы мұны жоққа шығарды. Өз революциясы жеңіске жеткеннен кейін бірнеше жыл өткен соң, көптеген кубалықтар алжирліктермен солғарысып, оларды қолдауға құштар болды. Олар сондай-ақ, Вашингтон соғыстың Бен Белланың құлауына әкелуі мүмкін деген үмітте екенін, ал Кастро мұны болдырмауға бекінгенін сезді. Осы себептерге байланысты Куба үкіметі Алжирге жіберу үшін Grupo Especial de Instrucción құрамын құрды. Оның құрамына 22 Т-34 танкы, 18 120 мм миномет, 57 мм зениттік мылтық батареясы, 18 зениттік артиллериялық құрал және оларды басқаруға экипажбен 18 122 мм далалық зеңбірек кірді. Бұл бөлім 686 адамнан тұрды, оның командирі Эфигенио Амейхерас болды. Бастапқыда олар Алжир армиясын оқытуға арналған кеңесші күш ретінде сипатталғанмен, Фидель Кастро олардың Алжирдің аумақтық тұтастығын қорғау үшін жауынгерлік қимылдарға да тартылуына рұқсат берді. Кубалықтар жабдықтарын түсіріп, оңтүстік-батыс майданға теміржол арқылы жеткізді. Әскерлер алжирліктерге оқу өткізді, ал олардың медициналық тобы халыққа тегін медициналық көмек көрсетті. Кастро Кубаның араласуын құпия сақтауға ниеттенгенімен, кубалықтардың бірқатары алжирлік формасын кигенімен, оларды Орандағы француз әскери және дипломатиялық қызметкерлері байқады және олардың қатысуы туралы ақпарат батыс баспасөзіне тарады.
On October 22, hundreds of Cuban troops arrived at Oran. The troops were sent at the request of Ben Bella, though he would later deny this in 1997. Just years after the victory of their own revolution, many Cubans identified with the Algerians and were eager to support them. They also suspected that Washington was hoping the war would precipitate Ben Bella's downfall, which Castro was determined to prevent. For these reasons, the Cuban government formed the Grupo Especial de Instrucción to be sent to Algeria. Its forces included twenty two T 34 tanks, eighteen 120 mm mortars, a battery of 57 mm recoilless rifles, anti aircraft artillery with eighteen guns, and eighteen 122mm field guns with the crews to operate them. The unit was made up of 686 men under the command of Efigenio Ameijeiras. Although they were initially described as an advisory contingent to train the Algerian army, Fidel Castro also authorized their deployment in combat actions to safeguard Algeria's territorial integrity. The Cubans offloaded their equipment and transported it to the southwestern front by rail. The troops provided training to the Algerians, and their medical team offered the population free healthcare. While Castro had hoped to keep Cuba's intervention covert, and a number of the Cuban personnel wore Algerian uniforms, they were observed by French military and diplomatic staff in Oran and word of their presence soon leaked to the Western press.
"Құрмет" операциясы
Алжир мен Куба Марокко күштерін шекарадан кері қайтарып, Бергентті басып алуға бағытталған ірі қарсы шабуылды, «Құрмет» операциясын жоспарлады. Оран қаласынан Куба әскерилері 12 вагоннан және 42 ашық платформадан тұратын пойызбен 70 км оңтүстік-батысқа қарай Сиди-Бель-Аббес қаласына, содан кейін шекаралық Рас-Эль-Ма қаласына дейінгі 10 км жолмен жүріп, Бедо казармасына орналасты. Куба әскері бірден шайқасқа дайындық бастады. Амейджейрас, Браво және басқа да жоғары шенді офицерлер Алжир қорғаныс министрі Хоуари Бумедиеннің штаб-пәтері орналасқан Коломб-Бехар қаласына барды. Алжир әскері марокколықтарға қарсы тұру стратегиясын әзірлеген еді. Коломб-Бехардағы штаб отырысында қорғаныс министрі Бумедиен Марокконың мүмкіндігінше көп шекаралық аймақтарын басып алу міндетін қойды, бұл Алжирге күшті ұстанымда келіссөздер жүргізуге мүмкіндік береді. Сонда Амейджейрас: «Біз Касабланкаға жеткенше тоқтамаймыз» деді. 1963 жылғы 28 қазан күні кешке танк батальонының командирі капитан Мелкиадес Гонсалес Амейджейрасқа Т-34 танкілері шабуылға дайын екенін хабарлады. Атысты тоқтату күшіне енгеннен кейін екі күн бойы шайқас жалғасты, ал Марокко Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесіне Алжир-Марокко шекаралық дауын қарастыруға шақыру жасады. «Нью-Йорк Таймс» газетінің хабарлауынша, осы шекаралық қалаға алжирлік артиллерия жасаған шабуыл атысты тоқтату туралы келісімді күшін жойғандай болды. Марокко үкіметі шабуылды айыптады және оны үлкен салтанатқа айналдырды. Алжирдің сыртқы істер министрі Абделазиз Бутефлика «ақыл-парасат жеңеді» деген сенімді білдірді және Алжир мен Марокко Марокконың Фигуиг қаласына жақын жердегі шекаралық қақтығысты тоқтатуы мүмкін екенін айтты. 4 қарашада Мали офицері келді және Бамако келісімін күшіне енгізіп, жаулық аяқталды.
Algeria and Cuba planned a major counteroffensive, Operation Dignidad, aimed at driving the Moroccan forces back across the border and capturing Berguent. From Oran, the Cuban military with armored vehicles on a train of 12 wagons and 42 open platforms travelled 70 km southwest to the city of Sidi Bel Abbes, and then another 10 km along the road to the border town of Ras El Ma, where they settled in Bedo barracks. The Cuban military immediately began preparations for battle. Ameijeiras, Bravo and other senior officers went to the city of Colomb Bechar, where the headquarters of the Algerian Minister of Defense Houari Boumédiène was located. By that time, the Algerian military had already developed a strategy to confront the Moroccans. At a command meeting in Colomb Béchar, Defense Minister Boumédiène set the task of capturing as many of the border areas of Morocco as possible, which would allow Algeria to negotiate from a position of strength. To this Ameijeiras resolutely declared "We won't stop until we get to Casablanca". On the evening of October 28, 1963, the commander of the tank battalion, Captain Melquiades Gonzalez, reported to Ameijeiras that the T 34s were ready for the offensive. Fighting continued for two days after a cease fire was to have taken effect, and Morocco reportedly pressed for the United Nations Security Council to consider the Algerian Moroccan border dispute. According to The New York Times, the Algerian artillery barrage at this border town appeared to have erased the cease fire agreement. The attack was denounced and dramatized by the Moroccan Government. Algerian Foreign Minister Abdelaziz Bouteflika expressed confidence that "wisdom will triumph" and that Algeria and Morocco would end renewed border fighting near the Moroccan town of Figuig. A Malian officer arrived on November 4 and enforced the Bamako Accord, ending the hostilities.
Бейбітшілік келісім
1964 жылғы 20 ақпанда ҰАҰ ресми бейбіт шартына делдалдық жасады. Шарты Малиде Хасан мен Бен Белла арасындағы бірқатар алдын ала келіссөздерден кейін қол қойылды. Осы келісімнің талаптары Алжирдің пайдасына бұрынғы шекараларды қайта бекітуді және бұрынғы жағдайды қалпына келтіруді қамтыды. Осы уақыт аралығында демилитаризацияланған аймақ сақталды және оны ҰАҰ-ның алғашқы көпұлттық бейбіт сақшы күші бақылады.
The OAU mediated a formal peace treaty on February 20, 1964. The treaty was signed in Mali following a number of preliminary discussions between Hassan and Ben Bella. Terms of this agreement included a reaffirmation of the previously established borders in Algeria's favor and restoration of the status quo. The demilitarized zone was maintained in the meantime, monitored by the OAU's first multinational peacekeeping force.
Шығындар
Француз дереккөздері алжирліктердің 60 қаза тапқанын және 250 адамның жараланғанын хабарлады. 1969 жылдың қаңтарында Алжир президенті Хуари Бумедиен Мароккоға мемлекеттік сапар жасап, Хасан үкіметімен Ифран қаласында достық шартына қол қойды. Келесі жылы екі көшбасшы даулы аймақтағы темір кенін бірлесіп өндіру мүмкіндіктерін зерттеу және шекараны белгілеу үшін комиссия құрды. Марокко 1972 жылы Ифран келісімі арқылы Алжир аумағына қатысты барлық талаптарынан ресми түрде бас тартты, бірақ Марокко 1989 жылға дейін келісімді ратификациялаудан бас тартты. Марокко мен Алжир үкіметтері соғысты оппозициялық қозғалыстарды патриоттық емес деп сипаттау үшін пайдаланды. Марокконың UNFP және Алжирдің берберлік Aït Ahmed FFS партиялары осыдан зардап шекті. UNFP-тің басшысы Мехди Бен Барка Алжир тарапына шығып, осының салдарынан қатысусыз өлім жазасына кесілді. Алжирде Кабилиядағы FFS-тің қарулы көтерілісі күйреп, командирлер Мароккоға қарсы ұлттық күштерге қосылды. Марокко мен Алжир арасындағы бәсекелестік, Құм соғысында айқын көрініс тапқандай, Алжирдің Батыс Сахарадағы қақтығысқа қатысты саясатына да әсер етті. Алжир, Марокконың экспансионизмін шектеу мақсатында, Тиндауфты аннексиялау әрекетінен кейін, тәуелсіздікке ұмтылған Сахара партизандық ұйымы Полисарио майданына қолдау көрсетті.
French sources reported Algerian casualties to be 60 dead and 250 wounded, In January 1969, Algerian President Houari Boumediene made a state visit to Morocco and signed a treaty of friendship with Hassan's government at Ifrane. The following year the two leaders set up a commission to demarcate the border and examine prospects for joint efforts to mine iron ore in the disputed region. Morocco finally abandoned all claims to Algerian territory in 1972 with the Accord of Ifrane, though Morocco refused to ratify the agreement until 1989. The governments of both Morocco and Algeria used the war to describe opposition movements as unpatriotic. The Moroccan UNFP and the Algerian Berber FFS of Aït Ahmed both suffered as a result of this. In the case of UNFP, its leader, Mehdi Ben Barka, sided with Algeria, and was sentenced to death in absentia as a result. In Algeria, the armed rebellion of the FFS in Kabylie fizzled out, as commanders defected to join the national forces against Morocco. The rivalry between Morocco and Algeria exemplified in the Sand War also influenced Algeria's policy regarding the conflict in Western Sahara, with Algeria backing an independence minded Sahrawi guerrilla organization, the Polisario Front, partly to curb Moroccan expansionism in the wake of the attempt to annex Tindouf.