Кіріспе
1996 жылы Томас Стэнли мен Уильям Д. Дэнконың «Келесі үйдің миллионері: Американың байларының таңғажайып құпиялары» атты кітабы жарық көрді. Бұл кітап екі автордың американдық миллионерлердің өмірбаяндары бойынша жүргізген зерттеулерінің қорытындысы. Авторлар «байлықты аз жинақтаушылар» (Under Accumulators of Wealth - UAW) және «байлықты көп жинақтаушылар» (Prodigious Accumulators of Wealth - PAW) деп атаған топтардың мінез-құлқын салыстырады. Олардың миллионерлердің көп бөлігі орта тап пен жұмысшы табының аудандарында шоғырланғаны, ал жоғары табысты немесе кеңсе қызметкерлерінің аудандарында емес екені авторларды таң қалдырды, себебі олар кері нәтиже күткен. Стэнли мен Дэнконың кітабында жоғары жалақы алатын кеңсе қызметкерлерінің ақшасын көлік құралдарына немесе мәртебелі заттарға жұмсауға бейімділігі, соның салдарынан үнемдеу мен инвестициялауға көңіл бөлмейтіні түсіндіріледі.
The Millionaire Next Door: The Surprising Secrets of America's Wealthy is a 1996 book by Thomas J. Stanley and William D. Danko. The book is a compilation of research done by the two authors in the profiles of American millionaires. The authors compare the behaviour of those they call "UAWs" (Under Accumulators of Wealth) and those who are "PAWs" (Prodigious Accumulators of Wealth). Their findings, that millionaires are disproportionately clustered in middle class and blue collar neighborhoods and not in more affluent or white collar communities, came as a surprise to the authors who anticipated the contrary. Stanley and Danko's book explains why, noting that high income white collar professionals are more likely to devote their income to luxury goods or status items, thus neglecting savings and investments.
UAW және PAW
Байлық жинақтаушы (UAW) – авторлардың табысына қатысты таза байлығы төмен адамдарды көрсету үшін қолданған термині. Жылдық табысы 250 000 доллар болатын дәрігер, өмір бойындағы табысына қарағанда таза байлығы аз болса, «байлық жинақтаушы» саналады. Мысалы, 50 жастағы дәрігердің жалақысы 250 000 доллар. Авторлардың формуласына сәйкес, ол жыл сайын 10% жинап, шамамен 1,25 миллион доллар (50*250,000*10%) таза байлыққа ие болуы керек. Егер оның таза байлығы төмен болса, ол «байлық жинақтаушы» болып есептеледі. UAW стилі табысты жинақтау әдісіне емес, табысты тұтынуға көбірек негізделген. Байлықтың мол жинақтаушысы (PAW) – бұл UAW-ның керісі, әдетте адамның жасы мен салықтан бұрынғы табысының көбейтіндісінің оннан бір бөлігінен астам соманы жинақтайды. Авторлар байлықтың орташа жинақтаушысын (AAW) – оның барлық көздерден алынған жылдық табысымен көбейтілген жасының оннан бір бөлігіне тең таза байлыққа ие деп анықтайды. Мысалы, соңғы он екі айда 45 000 доллар еңбек табысы және 5 000 доллар инвестициялық табыс алған 50 жастағы адамның таза байлығы 250 000 доллар болуы керек. «Байлық жинақтаушы» (UAW) одан екі есе аз сомаға ие болады, ал «Байлықтың мол жинақтаушысы» (PAW) – екі есе көп. Бұл көрсеткіш сынға ұшырады, себебі мысалы, жылына 50 000 доллар табатын 20 жастағы адамның «орташа жинақтаушы» саналуы үшін 100 000 доллар таза байлығы болуы керек. Бұл ақылға қонымсыз, өйткені жаңа түлекке осы соманы жинақтау үшін жылдар бойы қаржыны жинап, инвестициялау қажет. Сыншылар бұл формуланың күрделі пайызды ескермейтінін айтады; 45 жасқа дейінгі жас адамдардың табысының үлесі, әдетте, күрделі өсімге байланысты емес, егде жастағы байлық жинақтаушыларға қарағанда әлдеқайда төмен болады. Олар зерттеген миллионер отбасылардың көпшілігінің өмір салты көбінесе адамдардың елестететіндей сәнді емес. Бұл тұжырым көлік, сағаттар, киім-кешек және басқа да сәнді тауарлар мен қызметтерге миллионер отбасылардың жұмсаған қаражатының аздығын көрсететін сауалнамалармен расталады. Ең бастысы, кітапта осы адамдардың осыншалықты байлықты қалай жинағанының себептерінің тізімі келтірілген (олардың бастысы – «өз қаражатынан төмен өмір сүру»). Авторлар «Баланстағы байлар» (нақты байлығы бар немесе жоғары таза байлығы бар) және «Табысы бар байлар» (жоғары табысы бар, бірақ нақты байлығы аз немесе таза байлығы төмен) арасындағы айырмашылықты көрсетеді.
Ақшаға қарағанда аз ақша жұмсаңыз
Табысынан көп жұмсаған адамның таза байлығы арта алмайды.
Атақты заттар сатып алудан немесе атақты өмір салтын ұстанудан аулақ болыңыз
Жаңа, қымбат импорттық көліктерді сатып алу немесе жалға алу тиімсіз. Брендік тұтыну тауарлары сияқты мәртебелік заттарды сатып алу – құнсыздана беретін мүліктердің аяқталмайтын циклі. Тіпті премиум тауарларды жақсы бағамен алғанның өзінде, егер оларды жиі ауыстыратын болсаңыз, ескі заттарыңыз құнынан айырылып, басылған қарсы айналады. Мәртебелі ауданда тұру ғана емес, тиімсіз, сонымен қатар көршілеріңізбен, көбінесе UAW-мен қатар болу үшін мәртебелік заттарды сатып алу қажеттігін сезінесіз. Авторлар гипертұтынушылардың сән-салтанатқа жұмсау үшін көбірек табыс табу керектігін және инфляция мен табыс салығына осал болатынын айтады.
Егер ақшалай сыйлық алуға тұрарлық болса , ПАВ-тар қаржылық тәуекелге дайын
PAW-тар – әр тиынын матрастың астына тығып қоятын қисықтар емес. Олар ақшаларын жоғары кіріс табу үшін инвестициялайды, ал сыйақыға тұрған жағдайда тәуекелді инвестицияларды да қарастырады. Көптегендер ақшасын тек қор нарығына ғана емес, сонымен қатар жеке кәсіпорындарға және венчурлық капиталға да салады.
Отбасы және ұрпақ байлығы
Авторлар сондай-ақ UAW-да (Under Achievers with Wealth) балаларының өздері күткен өмір салтын қамтамасыз ету үшін ата-аналарынан қаржылық көмек күтетінін, ал ата-аналары оларды ақша, бюджет және инвестициялау туралы аз оқытқанын байқады. Авторлар байлық жинақтаған адамдардың ең көп кездесетін жеті қасиеті туралы айтты. Олар: жоғары табыс, төмен шығындар, ұқыптылық, байлық, теңесу (қарқынды), сарқылу, мүсіркеу және теңесу (әсем). Ұрпақтың байлығы туралы авторлар мынаны ерекше атап көрсетті: Америкаға алғаш келген ұрпақ көбінесе көп еңбек етеді, үлкен қаржы жинақтайды, шағын бизнес ашады, сол бизнес немесе оның жанында тұрады және байлығын балаларына салымды түрде береді. Келесі ұрпақ әдетте ата-анасының бизнесінде жұмыс істейді, бірақ одан әрі жылжуы мүмкін. Олар көбірек шығынданып, аз жинақтайды. Келесі, яғни үшінші ұрпақ бизнесті сатқан және жинаған байлығын жұмсап бітірген болуы мүмкін. Соңында, төртінші ұрпақ еңбек етуге құштар емес, ақылсыздықпен шығынданып, аз нәрсенің иесі болады. Көптегендері тіпті мүсіркеуге жетеді және ата-бабаларынан мүлдем өзгеше. Бұл құбылыс Ұрпақтың байлығын жою деп аталады және авторлардың жұмысының басты ойы болып табылады.
Ертеңгі ақшаны бүгін жұмсау
UAW және американдық қоғамның көпшілігі ортақ ұстаныс ретінде "ертеңгі күндік қаржыны бүгін жұмсауды" қарастырады.
"Бұлдан жақсы" теориясы
"Артық жақсы" теориясы – көптеген ААҚ-тың табысы артқан соң инвестиция салуға берген уәдесін орындамауының негізгі себептерінің бірі. Бұл теория бойынша, ААҚ-тың сол табысқа деген "қажеттілігі" де табыс деңгейінің өсуіне байланысты арта түседі. Көптеген ААҚ-тың көңілі заттарға толы. Йель университеті жүргізген және "Millionaire Next Door" кітабында жарияланған зерттеуге сәйкес, адамдар өзінің жетістіктерін ең жақын көршілерімен және туыстарымен салыстырып бағалайды.
"Біріншіден" теориясы
"Жақсырақ" теориясына қоса, "Жақсы жағдайда" теориясы да бар. Бұл теория бойынша, кедей отбасында өсіп, жоғары табысқа ие болатын UAW-лар өз ата-аналарынан "жақсы жағдайда" болу қажеттігін сезінеді. UAW үшін "жақсы жағдай" дегені – үлкен үй, беделді диплом, шетелдік сәнді көлік, қайық және клуб мүшелігі. Осы ұғымды түсіндіру үшін "Құпия миллионер" кітабында нақты мысал келтірілген. Тедди Френд – кедей отбасында өскен, бірақ мектепте бай өмір салтын көрген, UAW-дың типикалық өкілі. Ол "бай балаларды" көріп, бір күні ата-анасынан "жақсы жағдайда" болатынына шешім қабылдады. Әрине, Френд мырза жоғары табысқа жеткен соң, өзін заттарға толыққанды баптады. Ол үлкен үй мен шетелдік қымбат көлік сатып алды. Дәрігерлердің табысы салыстырмалы түрде жоғары болғандықтан, олардың таза кірісі аз болуы мүмкін. Табысы төмендерге де осы қатысты. Олар табысына пропорционалды түрде көбірек жинақтайды. Әрине, екі жақта да ережеден тыс жағдайлар кездеседі. Френд мырзаның ата-анасы кедей болған, бірақ олар жоғары тұтыну деңгейін ұстанып, UAW-ға айналды.
ААҚ-ның балалары
Балалар жоғары тұтыну, UAW өмір салтында тәрбиеленсе, өздері UAW болу ықтималдығы артады. Көп жағдайда жоғары табысты UAW-лардың балалары ата-аналарынан да UAW жүйесіне берік сенімді болады. Балалар шектен тыс сәнділікке үйреніп, тіпті ата-аналарынан кем табыс танып, соған ие болу керек деп ойлайды. Бұл "Жақсырақ өмір" теориясының бір шұғыласы. Екінші жағынан, PAW-лар да UAW балаларды дүниеге әкелуі мүмкін. Егер достарымыз осы ақшаны тұтынудың орнына инвестициялағанда, оларды PAW деп есептеуге болар еді. Алайда, олардың ұлы, мырза Friend, одан кем дәулетті өмірде өскен болар еді. Мырза Friend ата-анасынан да "жақсырақ" болуға одан да зор құштарлық танытар еді. Оның ата-анасы UAW немесе PAW болғанына қарамастан, ол әлі де UAW болуы мүмкін.