Кіріспе

Білім беру анимациясы – оқуды дамыту мақсатында жасалған анимация. Ол білім беру технологиясымен байланысты, оқу-оқыту процесін технологиялық құралдарды пайдалану арқылы жеңілдету және нәтижелерді жақсартуға көмектеседі.

Өмірбаян

Оқушыларға ақпаратты түсінуге және жаттауға көмектесетін анимацияларды пайдаланудың танымалдылығы, қуатты графикалық компьютерлердің пайда болуынан бері күрт артты. Бұл технология анимацияларды бұрынғы жылдарға қарағанда әлдеқайда оңай және арзан жасауға мүмкіндік береді. Алдыңғы кездегі дәстүрлі анимация үшін көп уақытты талап ететін және қымбатқа түсетін, арнайы білімі бар жұмыс күші қажет болатын. Алайда, қазірде жеке оқытушылардың ешқандай арнайы білімі болмаса да өз анимацияларын жасауларына мүмкіндік беретін бағдарламалық қамтамасыз етулер бар. Мұғалімдер енді тек қана тұрақты суреттерге тәуелді болмай, оларды оқу анимацияларына оңай түрлендіре алады.

Білім беру үшін анимация

Оқытушылар компьютерлік анимацияның динамикалық мазмұнды бейнелеу мүмкіндіктерін ынтамен пайдалануда. Мысалы, PowerPoint қазірде қолдануға оңай анимация құралына ие, оны тиімді қолданғанда өте нәтижелі оқу анимацияларын жасауға болады. Анимациялар уақыт өте келе болатын өзгерістерді (уақытша өзгерістерді) нақты көрсете алатындықтан, процестер мен процедураларды оқытуға өте қолайлы болып көрінеді. Динамикалық мазмұнды ұсыну үшін анимация қолданғанда, ол орынның өзгеруін (аударма) және пішіннің өзгеруін (трансформация) көрсете алады, бұл осы тақырыпты оқып үйрену үшін өте маңызды. Статикалық суреттерден өзгеше, анимациялар уақыт бойынша болатын өзгерістерді тікелей көрсетеді (оны жебелер мен қозғалыс сызықтары сияқты қосымша белгілер арқылы жанама түрде көрсетудің қажеті жоқ). Статикалық графиканың орнына анимацияларды қолдану осы қосымша белгілердің қажеттілігін жояды, соның нәтижесінде дисплейлер ғана емес, қарапайым және аспапталмаған, сонымен қатар көрнекті, қызықты және түсінуге оңай болады. Сонымен қатар, оқушыға қосымша белгілерді түсіндіру және олардың көрсеткен өзгерістерін анықтау қажеттілігі болмайды. Мұндай түсіндіру мен анықтау оқушының жетілмеген графикалық біліктілігін қажет етуі мүмкін. Анимациялық бейнелер арқылы өзгерістер туралы ақпарат дисплейден тікелей оқылуға қол жеткізіледі, оқушының ойша анимация жасауының қажеті жоқ. Бұл сәл әсте болғанымен, өлім туралы оқығаннан гөрі өлімді сезінуге ұқсайды. Анимацияның оқу тиімділігі туралы зерттеу нәтижелері әртүрлі. Әр түрлі зерттеулер статикалық және анимациялық дисплейлердің білім берудегі тиімділігін әртүрлі мазмұн салаларында салыстырды. Анимациялардың оқуға оң әсерін көрсететін зерттеулер болғанымен, басқа зерттеулер ешқандай әсерді немесе тіпті кері әсерді анықтады. Кейбіреулер тиімділіктің анимацияның ерекшеліктері оқушының психологиялық процестеріне қалай әсер ететініне байланысты екенін ұсынады. Жалпы, анимациялар статикалық графикадан өзгеше тиімді емес деп қорытындылауға болады. Керісінше, жеке анимациялардың ерекшеліктері және олардың қолданылу жолдары оқуға тигізетін әсерде маңызды рөл атқарады.

Анимация оқуды жылдамдата ма?

Жақсы жасалған анимациялар оқушыларға жылдамырақ және оңайырақ үйренуге көмектеседі. Олар сонымен қатар мұғалімдерге қиын тақырыптарды түсіндіруде таптырмас көмекші. Пәндердің қиындығы математиканың немесе қиялдың қатысуынан туындауы мүмкін. Мысалы, электр тогы көзбен көрінбейді. Электр тізбектерінің жұмыс істеуін студенттердің бастапқыда түсінуі қиын. Компьютерлік анимацияның көмегімен оқу және оқыту оңайырақ, жылдамырақ және қызықтырақ болуы мүмкін. В. М. Уильямсон мен М. Р. Абрахамның сөзіне сәйкес, анимация оқушыларға екі түрлі жолмен үйренуге көмектеседі. Ол түсініктердің, құбылыстардың және процестердің ойдағы бейнесін қалыптастыруға көмектеседі, сонымен қатар қиын танымдық процестерді (мысалы, абстракция, қиял) жеңілдетеді.

Білім беру тиімділігі

Егер мақсатты оқушылар ұсынылған ақпаратты жеткілікті түрде өңдей алмаса, анимацияның білім беру тиімділігі төмендеуі мүмкін. Мысалы, тақырып күрделі болған жағдайда, оқушылар анимациялық көрсетілімдерге шамадан тыс жүктеледі. Бұл адам ақпаратын өңдеудегі визуалды қабылдау мен танымның атқаратын рөлімен байланысты. Адамның қабылдау және танымдық жүйелерінің ақпаратты өңдеу қабілеті шектеулі. Егер бұл шектерден асып кетілсе, оқу процесі бұзылуы мүмкін. Мысалы, анимация ақпаратты ұсынатын жылдамдық оқушының оны тиімді өңдеу жылдамдығынан басып кетуі мүмкін. Қоса берілген анимация (сору жүйесінің бір бөлігі) осы себепті мәселі тудырады. Бірақ шешім анық: анимацияны баяулату және оны жазбаша түсіндірмемен қоса ұсыну керек. Анимацияны ойсыз түрде статикалық графикамен алмастыру емес, оны мәтіндік түсіндірмелермен бірге пайдалану арқасында жақсы нәтижелерге қол жеткізілуі мүмкін. Мұндай мәселелерді шешудің тағы бір жолы – оқушыға анимацияның ойнатылуын өздігінен басқару мүмкіндігін беру. Пайдаланушы басқаратын анимациялар оқушыларға ойнату жылдамдығы мен бағытын, белгілерді және аудио түсініктемелерді өз қалауынша өзгертуге мүмкіндік береді.

Түсініктемелік маңыздылық тематикалық маңыздылықпен салыстырғанда

Мазмұнның күрделілігі оқушылардың кейде анимациямен қиындықтарға ұшырауының жалғыз себебі болмауы мүмкін. Мұндай бейнелеулердің қабылдау әсерінен де проблемалар туындауы мүмкін. Дұрыс жасалмаған анимацияда оқушылар анимацияда ең оңай байқайтын ақпарат ең маңызды ақпарат болмауы мүмкін. Керісінше, көзге түспейтін ақпарат өте маңызды болуы мүмкін. Әрине, ақпараттың қабылдануы оның оқу міндетіне қатысты нақты маңыздылығымен міндетті түрде сәйкес келмейді. Анимациялық бейнедегі қалған бөліктерімен салыстырғанда ең жарқын көзге түсетін элементтер оқушылардың назарын аудару үшін ең жақсы орын емес. Басқаша айтқанда, бір элементтің көзге көрінуі (танылуы) мен оның мазмұнына қатысты маңыздылығы арасында нашар сәйкестік болуы мүмкін, және оны түзету үшін қосымша мәтін қажет. Бұл сәйкестік мәселесі статикалық және анимациялық графикада да кездесуі мүмкін. Таза қабылдау деңгейінде, біздің назарымыз визуалды-кеңістіктік қасиеттеріне байланысты статикалық бейнедегі кейбір бөліктерге, басқа бөліктерге қарағанда көбірек тартылады. Мысалы, орталыққа орналастырылған, салыстырмалы түрде үлкен, ерекше пішінді және күшті контрастты түске немесе текстураға ие зат бейнеден «секіріп» шығып, оны оңай байқауымыз мүмкін. Нәтижесінде, бейнедегі басқа элементтерге сәйкесінше аз көңіл бөлінеді. Жақсы жасалған статикалық оқулық графикасы осы қабылдау әсерлерін пайдаланады. Олар оқушының назарын ең маңызды ақпаратқа бағыттау үшін бейненің сипаттамаларын өзгертеді. Бұл оқушының бейнеден қажетті ақпаратты алуына көмектеседі. Жоғарыда көрсетілген анимацияның дизайнында осы мәселе бар. Өкінішке орай, оқушыларға осы сияқты жеткілікті қолдау көрсетпейтін көптеген «білім беру» графикалық материалдар жасалып жатыр. Анимация дизайнерлері мұндай факторларды ескеруі керек.

Динамикалық контраст

Дисплейдің қабылдау ерекшеліктеріне байланысты сәйкестік мәселелері, статикалық графиктен анимациялық графитке көшкенде күрделене түседі. Динамикалық сипатына байланысты, білім беру анимациялары статикалық графикаға қарағанда ақпаратты алуда қосымша қиындықтар тудырады. Уақыт өте келе өзгеретін дисплейдің кейбір аспектілері оқушының назарын өзіне тарту мүмкіндігіне ие. Егер дисплейдегі бір немесе бірнеше элемент пен оның айналасындағы орта арасында жеткілікті динамикалық контраст болса, бұл қабылдау тұрғысынан өте күшті әсер ете алады. Біздің қабылдау жүйеміз, мазмұнға қатысты маңыздылығына қарамастан, мұндай өзгерістерді анықтап, оларды қадағалауға бейім. Жоғарыда талқыланған статикалық дисплейлер сияқты, қабылдау арқылы қызықтыратын элементтер (осы жағдайда олардың динамикалық сипаты) берілген оқу міндетіне үлкен тақырыптық маңызға ие болмауы мүмкін. Анимациядағы үлкен қызғылт түсті шар, визуалды-кеңістіктік ерекшеліктері мен дисплейдің қалған бөлігімен жоғары динамикалық контрастының арқасында, кішкентай сұр ауа клапанынан гөрі әлдеқайда жақсы көрінеді. Динамикалық контрасттың бұрыштау әсері, әсіресе анимацияда бейнеленген мазмұн саласында алдыңғы білімі жеткіліксіз оқушылар үшін үлкен мәселе тудыруы мүмкін. Мұндай оқушылар анимацияның тікелей қабылдау әсерлеріне тәуелді болып, ұсынылған ақпаратты төменнен жоғары қарай өңдеуге бейім. Мысалы, олардың назары дисплейдегі көзге түсетін динамикалық сипаттамалары бар элементтерге шоғырлануы мүмкін. Соның салдарынан, олар маңызды емес ақпаратқа тек қана қабылдау арқылы қызығушылық танытуы мүмкін. Дегенмен, белгілі бір сала бойынша мол білімі бар оқушылар тек қана қабылдаудың әсеріне аз бейім. Себебі олардың назары сонымен қатар тақырыптың қай аспектілері ең маңызды екендігі туралы білімдерімен де бағытталады (олардың сезілуіне қарамастан). Нәтижесінде, олардың дисплейдегі ақпаратты өңдеуі жоғарыдан төменге қарай сипатқа ие. Насос жүйесі анимациясының мысалында, ауа клапанын насостарды жақсы білетін адамдар байқап қалар еді, өйткені олардың алдыңғы білімі оларды механизмнің маңызды (бірақ визуалды тұрғыдан маңызды емес) бөліктерін іздеуге итермелейді.