Кіріспе

1995 жылғы Том Стоппардтың театрлық пьесасы Indian Ink – Том Стоппардтың 1991 жылғы радио пьесасы "Туған жерде" негізінде жазылған 1995 жылғы пьеса.

Өндірістер

Indian Ink-тің сахналық нұсқасы алғаш рет Гилфордтағы Ивон Арно театрында көрсетілді және 1995 жылдың 27 ақпанында Лондондағы Олдвич театрында ашылды. Қойылымды Питер Вуд режиссерлік етті, ал декорациясын Карл Томс жасады. Пьесаның американдық тұңғыш көрсетілісі 1999 жылы Калифорния штатының Сан-Франциско қаласындағы Американдық консерватория театрында (ACT) өтті, режиссері – Кари Перлофф (әдебиетте 1999 жылға қараңыз). ACT қойылымында Жан Степлтон (Элеонор), Арт Малик (Нирад), Сьюзан Гибни (Флора), Фирдус Бамжи (Аниш) және Кен Грантхам (Эльдон Пайк) рөлдерін сомдады. Пьеса 2000 жылы Вашингтондағы Студия театрында шығыс жағалауында тұңғыш рет көрсетілді, онда Флора Крю рөлінде Изабель Китинг ойнады. Осы рөлі үшін ол резиденттік пьесадағы үздік әйел рөлі үшін Хелен Хейс сыйлығын алды. Пьеса 2002 жылдың маусымында Чикагодағы Apple Tree театрында Марк Лококоның режиссерлігімен көрсетілді, онда Сузи МакМонагл (Флора), Пегги Родер (Элеонор), Аниш Джетмалани (Нирад), Пол Слейд Смит (Эльдон Пайк) және Парвеш Чина (Дилип) ойнады. 2003 жылдың тамызында пьеса Walkerspace-те Off Off Broadway сахнасында Ашок Синханың режиссерлігімен қойылды, рөлдерде Летья Налл (Флора), Сендхил Рамамурти (Нирад) және Хелен Джин Артур (Элеонор) болды. The Roundabout Theatre Company 2014 жылдың қыркүйегінен 30 қарашаға дейін Лора Пелс театрында Indian Ink пьесасын Off Broadway сахнасында қойды. Режиссері Кари Перлофф болды, ал актер құрамында Розмари Харрис (Элеонора Свон), Ромола Гарай (Флора) және Фирдус Бамжи (Нирад) ойнады. Пьеса 2015 жылғы Люсиль Лортель сыйлығына «Үздік костюм дизайны» (Кэндис Доннелли), «Үздік қайта жаңғырту» номинациялары бойынша ұсынылды, ал Фирдус Бамжи өзінің ойыны үшін Оби сыйлығын жеңіп алды. New York Times сыншысы Бен Брантли оның Тони сыйлығына ұсынылуы керек екенін жазды, бірақ пьеса Бродвейден тыс қойылғандықтан ол бұл сыйлыққа ие бола алмады. ACT 2015 жылдың қаңтар және ақпан айларында пьесаны қайта қойды, режиссерлігін Кари Перлофф жасады, ал актер құрамында Роберта Максвелл (Элеонор), Бренда Миней (Флора), Фирдус Бамжи (Нирад) және Пейдж Вахдат (Аниш) болды.

Кастинг

Арт Малик бұл пьесамен тығыз байланысты, ол Лондонның түпнұсқалық қойылымында Нирад рөлін сомдады, сондай-ақ 1999 жылы Сан-Францискодағы Американдық консерватория театрында өткен американдық тұңғыш көрсетілімінде де осы рөлді ойнады. Фелисити Кендал Флора рөлін бастапқыда радиоқойылымда, кейін сахнада жасады, ал ирланд актрисасы Ниам Кусак осы рөлді Лондонның Вест-Эндтегі Олдвич театрында ойнады.

Қысқаша мазмұны

1930 жылы, Гандидің тұз жорығы болған жылы, британдық ақын Флора Крю денсаулығын жақсарту үшін Үндістанға сапар шегеді. Флора – Модильяни үшін модель болған, коммунистермен қарым-қатынаста болған және «Нимфа мен оның музасы» атты тұспалды кітабы үшін әдепсіздікке айыпталған толыққанды заманауи қыз. Үндістанда оның портреті үнді суретшісі Нирад салған, ал ол британдық билеушілердің сұлу, бірақ ақымақтың ұлынан қысым көреді. Бірақ оның қайраттылығы туберкулезбен ауыр сырқаттанғанын жасырады. 1980 жылдары американдық ғалым Элдон Пайк Флораның кіші қарындасы Элеонораны іздеп, ақынның өмірінің соңына қатысты шындықты білуге тырысады. Ол Нирадпен кездескеннен кейін көп ұзамай Үндістанда қайтыс болды. Флораның қабірінде танысқан ағылшынға үйленген және бекем консерватор болған Элеонора ғалымға көп мәлімет бермейді, оны Флораның Үндістан арқылы өткен жолын іздеуге жібереді. Бірақ ол Нирадтың ұлы Аништі ықыласпен қарсы алады, ол да жауап іздеп келген. Элеонора Анишқа Нирад салған суретті көрсетеді, ол суреттің бір бөлігі классикалық үнді стилінде, екінші бөлігі батыстық реализм стилінде салынған. Суреттегі эротикалық символизм оны әкесі мен Флораның қайтыс болғанға дейін ғашық болғандығына көндіреді.

Тақырыптар

Пьесаның тақырыптарының бірі – үнді және еуропалық поэзия мен бейнелеу өнері стильдерінің қарама-қайшылығы. Нирад Флораға өнердің барлық түрлерін біріктіретін тоналды схемалар – тоғыз расаның классикалық үнді теориясын түсіндіреді. Әр расаның өзіне тән түсі, көңіл-күйі және музыкалық шкаласы бар. Пьесаның атауы Шрингараға, эротикалық махаббат расасына сілтеме жасайды, ол қара-көк түспен және әрқашан көк түсте бейнеленетін Кришна құдайымен байланысты. Флора бастапқыда бұл көркемдік дәстүрге қызығады, бірақ Нирадқа ғашық болғаннан кейін, ол: «Ол ай жарығында көрінген түс еді» деп түсінеді. Пьеса 90-шы жылдардағы Стоппардтың басқа пьесаларымен бірге ностальгия мен романтикалық үзіліс тақырыбын бөліседі, Флора – Аркадиядағы Томасина мен «Махаббат өнертабысындағы» Мұсаға сәйкес келетін жоғалған жақын жан. Осы екі пьеса сияқты, бұл пьеса да екі уақыт аралығындағы кейіпкерлердің бір сахнада ойнауы арқылы көрініс ауыстырады. Стоппард пьесаның құрылымын, екі өрілген сюжеттік желісін дамытқаны үшін режиссер Питер Вудқа ішінара алғыс айтады.

Қабылдау

Бен Брентли «Indian Ink» туралы тартымды болғанымен, тым көп нәрсе тығылып қойғандай пікір білдірді. Ол Стоппардтың тілін жоғары бағалады және диалогты тапқыр деп тапты, бірақ туындыда кейіпкерлердің көп екенін, ал «Indian Ink» пьесасындағы тарих сабақтары мен интеллектуалды аталған есімдер көрерменді пьесаның басты қарым-қатынасына эмоционалды түрде жақындасудан алшақтатады деді. Үнді театр режиссері Гопал Ганди «The Independent» газетінде орташа оң пікір жазды. Ганди Дастың ағылшын географиясы мен әдебиетін жақсы меңгергенін, бірақ раса және индуистік кітаптардың «Стоппардтан емес, өздігінен оқулықтан» алынған сияқты көрінетінін айтты. Оған жауап ретінде: «Үндістер ондаған жылдар бойы, тіпті бір-екі ғасыр бұрын да, өзіндік ерекшеліктерінен еш айнымай, британдық мәдениетке қатыса алды. Оларға өткенге қайта оралудың қажеті жоқ. Стоппард «Indian Ink» пьесасында не жасауға тырысып жатыр?» деді. Дегенмен, Ганди «Стоппардтың ащы-тәттілігін, оның тудырған қайғысын, мені еске салған өкінішін тамашалауға болады» деп ойлады және пьесаны жалпы алғанда ұсынды. «Variety» басылымының Мэтт Вольф пьесаны «қиын» және «тырысқан» деп сынады, сондай-ақ Флора Крюдің «жыныстық қатынас пьесаның басты тақырыбы болғанына қарамастан, шығармашылық немесе эротикалық өлшемде кемшілігі бар» деді. Джесси Грин «Vulture» журналында әртүрлі элементтер мен уақыт кезеңдері толыққанды үйлеспесе де, «жекелеген көріністердің таңғажайып шеберлігін мойдалауға болады» деді. Грин пьесаны «екінші деңгейдегі Том Стоппард, бірақ басқа кез келген стандарт бойынша өте жақсы» деп сипаттады. «USA Today» журналының Элиза Гарднер де пьесаға 4 жұлдыздың 3,5-ін берді, Крюдің өткір ойлылығы мен романтикалық мінезі «Стоппардтың терең әдемі, көркем тілі үшін тамаша мүмкіндік» екенін жазды.