Кіріспе

1970 жылғы Филиппин президенті Фердинанд Маркосқа қарсы наразылық акциялары Бірінші тоқсандағы дауыл , көбінесе FQS деген аббревиатурамен қысқартылады, бұл Филиппиндегі "1970 жылдың бірінші тоқсанында" болған азаматтық тәртіпсіздік кезеңдері. Бұл 1970 жылдың 26 қаңтарынан 17 наурызына дейін, негізінен студенттер ұйымдастырған және жұмысшылар, шаруалар мен қаладағы кедейлердің мүшелері қолдаған, президент Фердинанд Маркостың әкімшілігіне қарсы бірқатар демонстрациялар, наразылықтар мен шерулер болды. Бұл іс-шараларда наразылық білдіргендер әлеуметтік проблемалар, авторитаризм, сайлау алаяқтықтары және Маркос қол астындағы сыбайлас жемқорлық мәселелерін көтерді. Түрлі FQS наразылықтарының күшпен таратылуы 1970 жылдары Филиппин студенттерінің көпшілігі Маркос әкімшілігіне қарсы радикализмге ұшыраған алғашқы оқиғалардың бірі болды. Осылай таралып кеткендіктен, бұрын "ортақшыл" ұстанымдарды ұстаған (яғни, заңнамалық реформаларды талап еткен) көптеген студенттер, олардың радикалды әлеуметтік өзгерістерді талап етуден басқа амалы жоқ екеніне сенімді болды. Осыған ұқсас оқиғалар кейін 1971 жылғы ақпандағы Дилиман коммунасын, 1971 жылғы тамыздағы Плаза Миранда бомбалаудан кейін Habeas Corpus ордерін тоқтатуды, 1972 жылғы қыркүйекте әскери жағдайды жариялауды, 1980 жылы Маклинг Дулагты өлтіруді, 1983 жылғы тамызда Ниной Акиноны өлтіруді және ақыр соңында 1986 жылғы күттірмелі сайлау кезінде алдау туралы айыптауларды қамтиды.

Әлеуметтік-саяси жағдай

1969 жылы 11 қарашада Фердинанд Маркос екінші рет президент болып сайланды. Бұл оны екінші толық мерзімге сайланған үшінші филиппин республикасының бірінші және соңғы филиппин президенті етті.

Инфляция және әлеуметтік тәртіпсіздіктер

Маркос 1969 жылғы қарашада өткен сайлауда үлкен артықшылықпен жеңіске жетті және сол жылдың 30 желтоқсанында қызметке кірді. Бірақ 1969 жылғы президенттік науқан кезінде Маркостың жасаған ауыр шығындары салдарына жетіп, халық арасында наразылықты күшейтті. Науқан барысында Маркос 50 миллион долларлық қарызға тартылған инфрақұрылымға жұмсады, бұл төлемдер балансының дағдарысына әкеп соқты. Маркос үкіметі Халықаралық валюта қорына (ХВҚ) көмек сұрап жүгінді, ал ХВҚ қарызды қайта құру бойынша келісім ұсынды. Экспортқа басымдық беру және песо бағасын реттеуді жеңілдету сияқты жаңа саясаттар енгізілді. Песоның нарықтық құнына еркін түсуіне рұқсат берілді, нәтижесінде күрт инфляция мен әлеуметтік толқулар туды. Бениньо "Ниной" Акино кіші елдің "казарма мемлекетіне" айналып бара жатқанын айтты, ал президент Маркос өзі елді "әлеуметтік жанартау" деп сипаттады.

Конституциялық конвенция

Әртүрлі партиялар 1967 жылы қоғамдағы кеңінен таралған теңсіздіктерге наразылық білдіруді негізге ала отырып, 1935 жылғы Филиппин Конституциясын өзгертетін конституциялық конвенцияны бастау үшін науқан жүргізе бастады. Маркос ақырында бұл қадамды қолдап, сыншыларын таң қалдырды, бірақ кейіннен тарихшылар нәтижесінде Конституциялық конвенция Маркос өзінің өкілеттігін 1935 жылғы Конституция бойынша рұқсат етілген екі төрт жылдық мерзімнен асырып, заңдық негіздемелерге негіз қалады деп атап өтті. "Оңайлы" партиялар, олардың ішінде шіркеулер, азаматтық бостандықты қорғаушылар және ұлтшыл саясаткерлер, саяси реформалар арқылы өзгерістерді жасағысы келгендер болды. Мәселен, студенттік демонстрацияшылар конституциялық конвенцияға арналған манифест жасады, онда мынадай ережелер бар: КМ американдық империализмнен босатуды жақтады, бұл "халықтың азаптарын күрделірек және ауырлатты". Олардың алғашқы демонстрациясы АҚШ елшілігінде 1965 жылы 25 қаңтарда өтті. КМ содан бері Лорел Лэнгли келісімін, теңдік түзетулерін, өзара қорғаныс шартын, 1966 жылы Оңтүстік Вьетнамның премьер-министрі Цао Кяның мемлекеттік сапарын, президент Маркостың АҚШ-қа мемлекеттік сапарын, 1966 жылғы 24 қазандағы Манила саммиті конференциясын, американдық базаларда филиппиндіктерді өлтіруді және президент Никсонның сапарын айыптау сияқты әртүрлі митингтер мен демонстрацияларда белсенді болды. Жалпы алғанда, 1968 жылы көптеген жергілікті студенттер демонстрациялары болды.

Үлкен демонстрациялар

1970 жылдың қаңтар-наурыз айлары аралығында Филиппинде әлеуметтік тәртіпсіздіктер орын алса да, елдегі барлық наразылық немесе демонстрациялар туралы нақты дерек жоқ, Метрополитен Манила аймағындағы жеті наразылық сол кездегі тарихи маңызды демонстрациялар деп саналады, тіпті кейбір БАҚ-та "Бірінші тоқсандағы дауылдың 7 өлім-жітіммен аяқталған наразылық" деп аталады. Екі адам президент лимузинына қашып, Манила полиция округінің (MPD) және Филиппин полициясының қалалық командалығының (MetroCom) элементтерінен тұратын полицияны жамағатты таратуға қалдырды. Бұл бірнеше сағатқа созылған наразылықшылар мен полиция арасындағы қанды қақтығысқа әкелді, нәтижесінде кем дегенде екі оқушы қаза тапқан, тағы бірнешесі жарақат алған. Шара кешкі сағат 5-ке дейін жалғасты. Осы оқиғалар болып жатқан кезде, студенттердің әртүрлі басшылары Малакьянангта Фердинанд Маркоспен кездесу өткізді. Олар келесі талаптарды қойды: "партиялық емес конституциялық конвенция өткізу; екі президент болған Маркос президенттің үшінші мерзімге үміткер болуына тыйым салатын ережелерді кенеттен өзгертпейтіндігі туралы міндеттеме; Манила полиция округінің жоғары басшыларының отставкасына түсуі; және Орталық Лузондағы жарымәскери бөлімшелерді тарату ". Маркос үшінші мерзімге қызығушылық танытпағанын айтты және Джопсон мұны жазбаша түрде жазуды талап етті, бұл Маркосты оны тек бакалеяшының ұлы деп атауға әкелді. Президент олардың шарттарына келіспеді және кездесу кешкі сағат 6-да аяқталды. Олар Малакананг сарайының есігіне жақындағанда, шынылардың сынуын және жарылған қораптардың дыбыстарын естіді. Демонстранттар Малакананг күзетшілері оларға ішкі жағынан оқ атқаннан кейін зорлық-зомбылық басталды деп мәлімдеді, бұл оларды өрт сөндіру машинасын басып алып, оны Малаканангтың 4-ші қақпасына соқтырды. Қақпа бұзылғалы, батыл наразылықшылар сарайға тас, қораптар, молотов коктейльдерін лақтырып кіріп кетті. Содан кейін Президент сақшыларының батальоны толық күшпен қару-жарақтарымен шықты. Демонстранттар кері шегінді, бірақ өрт сөндіру машинасы мен мемлекеттік көлікті өртке шығарды. Халықаралық бұқаралық ақпарат құралдарында реакция әртүрлі болды: Сингапурдың "Eastern Sun" газеті Маркостың "күшті жолды ұстану" үшін дұрыс деп жазды, ал Гонконгтағы тәуелсіз қытайлық газет бұған қарсы пікір білдірді. Екі басылым да қытайлық коммунистердің зорлық-зомбылыққа араласқаны туралы айыптаудың тым жоғары екеніне сенді. Маркос 30 қаңтарда Малаканангта болған наразылық акциясын жеке өзіне ғана емес, президенттікке де шабуыл ретінде қарады. Ол наразылықтарды көтеріліс деп қарастырды, ол үкіметті күшпен құлату үшін жасалған жоспардың бір бөлігі ғана болды. Сол кездегі Әділет министрі Хуан Понсе Энриле өз мемуарларында 30 қаңтарда Малаканангта болған шабуыл кезінде президент Маркос әскери жағдайды жариялауға жақындағанын еске алды. Демонстрация барысында бір жерден екінші жерге ұзақ жол жүрсе де, оған қатысқан ұйымдардың саны көбейді. Демонстранттар АҚШ елшілігінің алдына жеткенде, олар тағы да полициямен күресті. Алайда, көптеген наразылық акциялары, соның ішінде Дилиман коммунасы және сенатор Хосе В. Диокно бастаған Азаматтық бостандықтар үшін алаңдаушылық білдіруші азаматтар қозғалысы, Бірінші тоқсандағы дауылдың таралуы мен 1972 жылы әскери жағдайды жариялау аралығында жалғасты.

Сенаттың тергеуі

Сенатта 1970 жылдың қаңтарында өткен митингтерде орын алған зорлық-зомбылықты тексеру үшін арнайы комитет құрылды. Комитет өз қорытындысын 1970 жылдың 12 наурызында жариялады. Комитет демонстранттардың қару-жарағы жоқ екенін және әскерилердің қаруын ату туралы шешімін күмәнмен қарастырды.

Әскери тәртіпке әкеледі

Бірінші тоқсандағы дауыл кезінде болған демонстрациялар тарихи тұрғыдан әлеуметтік тәртіпсіздіктің алғашқы қоздырғыштары ретінде есте сақталады, олар ақырында әскери тәртіпке әкеледі, бұл Петронило Дарой "әкімшілік ретінде түсіндірілген барлық нәрсеге қарсы жаппай наразылық акцияларының тасқыны" деп атады. Бірінші тоқсандағы дауылдан кейін бір жыл бойы демонстрациялар болды, олар пикетке, ұзақ шерулерге, тікелей эфирдегі театрға, халық трибуналына және көшедегі парламентке дейін өзгерді. Бұл демонстрациялар коммунистік көтерілістің бейнесін қалыптастыруға ықпал етті, ол әскери жағдайды жариялау үшін негіз ретінде пайдаланылды.

Ардагерлердің демократия үшін шеруі

Филиппин ардагерлер федерациясы "Демократия үшін шеру" ұйымдастырды, онда ардагерлер Интрамурос, Ризал паркі, Лунета трибунасы бойынша жүріп, содан кейін Сункен бақшасына барды, онда баяндамалар мен ант беру рәсімі өтті. Филиппин ардагерлер федерациясының басшысы полковник Симеон Медалла митингке американдық шенеуніктер мен одақтастардың қатысқаны туралы және президент өзінің бұрынғы соғыстың ең марапатталған ардагері болғаны туралы айтылғандарға қарамастан, митингті Маркос шыңдаған жоқ деп түсіндіреді. Олардың мақсаты "соғыс кезінде халық үшін күрескен идеалдар мен принциптерді сақтау" еді. Келесі күні таңертең бұқаралық ақпарат құралдары ардагерлердің шеруін жағымсыз сипаттаған кезде, Медалла: "Біздің митингте зорлық-зомбылық болмағандықтан ба?" - деп тамашалады. Бұл туралы Филиппиннің мүгедектер қауымдастығының басшысы Бен Флорентино "жас радикалды белсенділер" соғыстың қиындықтарын өздері сияқты сезінген болса, онда олар зорлық-зомбылықты жақтамас еді деп айтты. Флорентино мен Медалла тағы да ардагерлер үкіметтен заңды реформаларды талап ету мақсатында демонстрация ұйымдастырған алғашқы топ екенін атап өтті. Олар реформалар жүргізу қажеттігін сезінді, бірақ олар бұл реформалар бейбіт жолмен және демократиялық процестер арқылы жүзеге асырылуы керек деп сенді. COMELEC төрағасы Джейми Н. Феррер студенттердің демонстрацияларын саяси жүйедегі жемқорлықтың кең таралуына байланысты деп есептейді, ал мемлекеттік қызмет комиссары Абелардо Субидо оларды жастар мен олардың үлкендері арасындағы диалогтың жоқтығына байланысты деп есептейді, ата-аналарды өз балаларына "бізге қажет нәрсе - экономикалық тәуелсіздікке жету үшін бейбіт жолдармен өзгерістер" деп айтуды шақырды.

Демонстрациялар "болашақтың белгілері"

30 қаңтардағы тәртіпсіздік туралы хабарлар тараған кезде көрермендер, әсіресе демонстрацияға қатысқан студенттердің ата-аналары, бұл тәртіпсіздіктердегі әскери мінез-құлықтан қорқып, Мендиолада қарулы әскерилердің қажеттілігін күмәнге салды. Бұл тәртіпсіздікке қатысқан топтар зорлық-зомбылықты Малакананг күзетшілері туғызды деп мәлімдеді, олар көтерілісшілерге іштен оқ атқан, осылайша көтерілісшілер жауап қатып, өрт сөндіру машинасын Малакананг No. 4-ші қақпа. Бұл зорлық-зомбылық оқиғалары MetroCom-тың келуінен кейін қанды оқиғаға айналды, өйткені кейбір топтар, мысалы, Kabataang Makabayan, қарулы күштердің қарусыз болған студенттерге шабуыл жасағанын мәлімдейді. Алайда, топ бұл зорлықты объективті шындық ретінде қарастырып, өз позициясын сақтайды. КМ-ді "бұқаралық саясаттану" көбірек мазалаған, егер олар қарулы төңкеріс жасағысы келсе, олар митингтерге қару-жарақпен келген болар еді.