Кіріспе

Дейнтри өзені - Австралияның Қиыр Солтүстік Квинсленд штатындағы Кейп Трибуляшн маңындағы Дейнтри жауын-шашын орманында басталатын өзен. Өзен Квинслендтің ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген ылғалды тропиктерінде, Кэрнстің солтүстік-батысында орналасқан. Қазіргі уақытта бұл аймақ негізінен туристердің қызығушылығын туғызады.

Жол жүрісі мен ерекшеліктері

Өзеннің бастауы Калкаджакадан төмен Дайнтри ұлттық паркіне қарай Ұлы бөлгіш жотасының беткейлерінде орналасқан. Өзен ағысы өте бұрмалы, әдетте солтүстікке, содан кейін шығысқа, содан кейін оңтүстікке және содан кейін шығысқа қарай, су таза тропикалық ормандар арқылы ағады. Бұл жерде көптеген жануарлар, әсіресе балықтар жиналады. Өзенге екі кішігірім саласы қосылады, содан кейін ол Кейнс теңіз паркі арқылы судың тұздылығы жоғары қалың мангровый батпақтар арқылы ағады; содан кейін Коралл теңізіне құйылады. Дэнтри өзенінің аузы әр өзгерген ағысымен ауысатын алып құмға ашылады. Өзен өз ағысымен төмендеп жатыр.

Су тасқыны

Өзеннің айналасын таулар мен терең аңғарлар қоршап тұр. Аймақтың климаттық жағдайларымен бірге өзеннің су тасқыны тез өршіп, ескерту аз болады. Бұл су жиналатын жердің айналасындағы тау жоталарында жауын-шашынның көп болуы және іргелес Коралл теңізіндегі циклондар әсерінен болады. 1996 жылдың наурыз айында Дайнтри аймағында су тасқыны жолдарды және үйлерді басып қалды. Жаңбырдың 24 сағатта жауғаны туралы мәліметтерді жинақтады. 2011 жылы Кейп Трибуляция жолының үстінде екі жаңа жол салынып, ең қатты жаңбырдан басқа барлық жағдайларда жолды су тасқынына төзімді етті. 2019 жылы Дайнтриде өзен 12,6 метрге дейін көтеріліп, 1901 жылғы 12,4 метрлік рекордты бұзды. 2023 жылы Daintree-де 15 метрлік жаңа рекорд тіркелді, ол бұрынғы Jasper циклонынан болған нөсерлі жаңбырдан кейін су бассейнін басып кетті.

Тартылу

Бұл аймаққа адамдар ежелгі өсімдіктер, табиғаты әдемі, сондай-ақ, жергілікті жануарлар мен өсімдіктердің сан алуан түрлерімен келеді. Қазіргі уақытта өзеннен өтуге мүмкіндік беретін көпір жоқ, сондықтан оған кіру Дайнтри өзеніндегі пароммен, өзеннен туристік мақсатта өтетін коммерциялық пароммен шектеледі. Өзенді қоршап тұрған басқа нысандар: Калкаджака, Дайнтри тау жиегі, Торнтон шыңы және Кейп Трибуляция жауын-шашын орманы. Дайнтри өзенінде тропикалық жануарлар тіршілік етеді.

Жергілікті тарих

Куку Юланджи - Дайнтри өзенінің айналасында тұратын жергілікті халық. Бұл тайпаның адамдары сегізден он екіге дейінгі топтарда тұратын аңшы-жинақшылар болды. Олар өзен жағасында қоныстанған және негізгі тамақтануға Дайнтриді қоршаған орманнан жиналған бұталық тукерді таңдап алған. Бұл тайпа 9 мың жылдан астам уақыт бойы Дэнтри өзенінің жағалауында өмір сүрген.

Еуропа тарихы

Құмдықтың терең ортасы әрдайым өзгеріп отыратындықтан, Дэнтри өзеніне кіру кеме капитандары үшін әрдайым қиындық тудыратын. Капитан Кук өзінің кемесі Ұлы Барьерлі рифте апатқа ұшыраған жерді аралап өткен кезде бұл аймақты байқамады. Дейнтри өзенін еуропалықтар алғаш рет 1873 жылы көрді, өйткені олар алтынның табиғи қоры мол болғандықтан жақын маңдағы аймақтарға тартылды. Джордж Элфинстон Далримпл, сол кездегі Гилберт алтын кен орнындағы Квинсленд алтын комиссары, өзенге келген алғашқы еуропалық болды және ол өзенді ағылшын геологы және Лондондағы Квинслендтің бас агенті Ричард Дэнтридің құрметіне атады. Дайнтри Прозерпине өзенінен кейін екінші орынға ие болды, бұл Квинслендтегі өзен, онда адамдар тұщы судағы крокодилді 2000 жылдан 2012 жылға дейін байқаған, бұл кезеңде 145 көрініс тіркелген.

Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізу

Квинслендтің ылғалды тропиктері ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді, соның ішінде Дэнтри өзені "Жердің эволюциялық тарихының негізгі кезеңдерін, маңызды экологиялық және биологиялық процестерді, керемет табиғи құбылыстарды және биологиялық әртүрлілікті сақтау үшін маңызды және маңызды тіршілік ету орындарын қамтитын керемет үлгі ретінде ерекше табиғи әмбебап құндылығын" мойындады. Өзен Солтүстік Квинсленд аймағын қамтитын, әлдеқайда үлкен Дейнтри жауын-шашын орманының бөлігі болып табылады.

Флора мен фауна

Өзен мен оның айналасында әлемдегі ең алғашқы жануарлар мен өсімдіктер тіршілік етеді. Айналасындағы таулар мен аңғарлар бірнеше өсімдік түрлерін баспана ету арқылы климаттың өзгеруіне бейімделу күшінен қорғаныш берді. Оның көрнекті мысалы - алғашқы Шей дуалы Gymnostoma australianum. Бұл қарағайға ұқсас ағаш Австралиядағы Гимностома өсімдіктер тобындағы жалғыз қалған түр болып табылады және қазір Дейнтри өзенінің солтүстігіндегі өте оқшауланған қалталармен шектеледі. Бұл тұқым бір кездері Гондванада кең тараған, ал оның туыстары әлі күнге дейін Тынық мұхит пен Оңтүстік-Шығыс Азияның кейбір бөліктерінде кездеседі. Солтүстік Квинсленд тропикалық ормандарында кездесетін бес түрдің ішінде Cinereus ringtail possum (Pseudochirulus cinereus) толығымен Daintree су айдынына ғана тән. Парк ішінде бұл түр тек Торнтон шыңындағы жоғарғы жаңбырлы орманда және Дэнтри мен Моссман өзендерінің жоғарғы ағысында кездеседі. Бір кездері Герберт өзенінің сақиналы құйрықты опсумының ашық түсті түрі деп саналған, ол жалпы Атертон таулы аймағында кездеседі, ол 1989 жылы ерекше түр ретінде сипатталды. Қара және ақ жолақ possums (Dactylopsila trivirgata) бүкіл паркінде, әсіресе Дайнтри өзенінің солтүстігіндегі жағалаулық жазық жерлерде өте жиі кездеседі, бірақ оны көру үшін сәттілік пен білік қоспасы қажет. Өзеннің оқшаулануына байланысты бір кездері аймақта аңшылыққа ұшыраған тұщы сулы крокодилдер соңғы жылдары өркендеп, оларды қорғайтын заңнаманың игілігін көріп отыр. Дайнтри өзенінде крокодилдер шабуылдан қаза тапқандар туралы көптеген мәліметтер бар. Билік туристер мен келушілерге өзен жағалауына жақындамауға, қайықтардан тыс жерде тұруға және ешқашан өзенде жүзуге кеңес береді.