Австралиядағы Квинсленд штатындағы Фитцрой өзені: маңызы, құралуы, бағыты, Rockhampton қаласы арқылы өтуі, және Кеппел шығанасына құятыны туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Квинсленд штатындағы өзен, Австралия. Фицрой өзені (дарумбал: Тунооба).
River in Queensland, Australia
The Fitzroy River (Darumbal: Toonooba)
Жол жүрісі мен ерекшеліктері
Экспедиция жотасы мен Карнарвон жотасын құйып жатқан Маккензи және Доусон өзендерінің қосылуынан пайда болған Фицрой өзені Дуаринга маңында бастау алады және бастапқыда солтүстік-шығысқа қарай, содан кейін Гудедулла ұлттық паркіне жақын солтүстікке қарай ағады. Өзен Лэрмут көлі мемлекеттік орманының жанынан шығысқа қарай ағып, Брюс тас жолымен қатар жүреді, содан кейін оңтүстікке бұрылып, Брюс тас жолымен кесісетін жерге дейін созылады. Рокхэмптон қаласынан өткеннен кейін өзен оңтүстік-шығысқа қарай ағып, Берсеркер жотасының басынан, Хумбуг нүктесінен және Флат-топ жотасының оңтүстігінен өтеді, соңында МакКензи аралы қорық паркіне жақын Коралл теңізіндегі Кеппел шығанағына құяды.
Formed by the confluence of the Mackenzie and Dawson rivers that drain the Expedition Range and the Carnarvon Range respectively, the Fitzroy River rises near Duaringa and flows initially north by east, then northward near the Goodedulla National Park. The river then flows in an easterly direction near the Lake Learmouth State Forest and parallel with the Bruce Highway through the settlement of , before turning south to where the river is crossed by the Bruce Highway. After flowing through Rockhampton, the river flows south by east past the Berserker Range past Humbug Point to the south of the Flat Top Range and eventually discharging into Keppel Bay in the Coral Sea near the MacKenzie Island Conservation Park.
Аумақ көлемі
Өзеннің су жиналатын алабы ауданы құрайды. Су жиналатын алабының ішінде ауданы эстуарлық ылғалды жерлермен, ал ауданы өзендік ылғалды жерлермен жабылған. Су жиналатын аймақ батыстағы Карнарвон тау жотасынан Рокхэмптонға жақын Кеппел шығанағындағы өзен сағасына дейін созылады. Солтүстік шекарасында Бурдекин өзенінің су жиналатын алабы, оңтүстік шекарасында Бернет өзенінің су жиналатын алабы орналасқан. Фицрой өзені бассейні 2010–11 жылғы Квинсленд су тасқыны кезінде кең ауқымды су тасқынына ұшыраған бассейннің бірі. 2013 жылы Маунт Морган және Билоела аймақтарындағы кенеттен су көтерілуі Доусон өзенінің төменгі ағысындағы су тасқынына әкелді. Дон және Ди өзендері де рекордтық деңгейге жетті. Фицрой өзені Рокхэмптон қаласында су тасқыны деңгейінен асып, . жетті.
The catchment area of the river occupies an area of Within the drainage basin an area of is composed of estuarine wetlands and an area of is made up of riverine wetlands. The catchment stretches from the Carnarvon Range in the west to the rivermouth in Keppel Bay, near Rockhampton. It is bounded to the north by the Burdekin River catchment area and to the south by the Burnett River catchment area. The Fitzroy River basin is one of a number that experienced extensive flooding during the 2010–11 Queensland floods. In 2013, flash flooding in the Mount Morgan and Biloela regions brought major flooding to the lower Dawson River catchment. The Don River and the Dee River also rose to new record heights. The Fitzroy River at Rockhampton rose above major flooding to .
Су қоймалары
Фицрой өзенінің су жинау жүйесінде шаруашылық, кен өндіру және тұрмыстық тұтыну үшін пайдаланылатын көптеген тоғандар мен бөгеттер бар. Доусон өзенінің тармақты су жинау аймағында бастауынан сағасына дейінгі негізгі су қоймалары: Глеб тоғаны, Гиранда тоғаны, Теодор тоғаны, Моура тоғаны, Каллид бөгеті және Кроомбит бөгеті. Маккензи өзенінің тармақты су жинау аймағында негізгі су қоймалары: Комет тоғаны, Фэрбэрн бөгеті, Тереза Крик бөгеті, Бедфорд тоғаны, Бингеганг тоғаны және Тартрус тоғаны. Фицрой өзенінің негізгі тармақты су жинау аймағында бар болғаны Эден Банн тоғаны және Фицрой өзенінің бөгеті орналасқан, соңғысы толып тұрғанда белгілі бір көлемде су сақтай алады.
The Fitzroy River catchment system has many weirs and dams, used for farming, mining and domestic consumption. In the Dawson River sub catchment, the major reservoirs from source to mouth are the Glebe Weir, the Gyranda Weir, the Theodore Weir, the Moura Weir, the Callide Dam, and the Kroombit Dam. In the Mackenzie River sub catchment, the major reservoirs are the Comet Weir, the Fairbairn Dam, the Theresa Creek Dam, the Bedford Weir, the Bingegang Weir, and the Tartrus Weir. In the main Fitzroy River sub catchment the only reservoirs are the Eden Bann Weir and the Fitzroy River Barrage, with the latter capable of holding when full,
Тарих
Фицрой өзені бассейніндегі аймақтың дәстүрлі иелері – Дарумбал халқы, әсіресе Баяли және Жетимарала рулары. Олар оны Тоонооба деп атаған. Жетимарала (сондай-ақ Етимарала, Етимаралла және Баяли деп те аталады) – Орталық Квинслендтің австралиялық абориген тілі. Оның дәстүрлі тілдік аймағы Орталық жоталы аймақтың жергілікті басқару аудандарының шегінде, Бумер және Бродсаунд жоталарында, сондай-ақ Фицрой өзені, Килларни станциясы, Маккензи және Исаак өзендері бойында орналасқан. Өзенге ағылшын тіліндегі атын 1853 жылдың 4 мамырында Еуропалық отарлаушылар және мал өсірушілер Чарльз және Уильям Арчер берді, ол кезде Жаңа Оңтүстік Уэльс колониясының губернаторы болған сэр Чарльз Фицройдың құрметіне, өйткені Квинсленд 1859 жылға дейін жеке колония болған жоқ. Атақты қайық жасаушы Колин Арчер «Эллида» атты кемесімен өзенге дейін алғашқы болып келген адам. Рокхэмптон қаласы өзен жағасында, жағалаудан шалқары орналасқан. 19-шы және 20-шы ғасырдың басында қала маңызды порт болды, бірақ өзендегі тасты тіректер Фицройдың ішкі аймаққа теңіз жүруіне кедергі келтірді. Кемелердің көлемі ұлғайған сайын, төменгі ағыс коммерциялық трафик үшін аз пайдалы болды, және бүгінде тек демалыс кемелері мен шағын балық аулау қайықтары ғана өзенді пайдаланады. Бір кезде Рокхэмптон қаласындағы порттардың көп бөлігі қирап немесе алынып тасталды. Алма порты Фицрой өзенінің дельтасында орналасқан және Рокхэмптонға ең жақын порт болып табылады. Бассейндегі басым салалар – көмір өндіру, мал өсіру және мақта өсіру. Гленмор шаруашылығы Рокхэмптонның солтүстік-батысындағы өзеннің солтүстік жағалауында салынған. Ол алғаш рет 1858 жылы қоныстандырылған, Квинсленд мұралық тізіліміне енгізілген және бүгінде туристік орталық ретінде жұмыс істейді. Рокхэмптонның Фицрой өзені көбінесе демалыс үшін қолданылады. Фицрой өзенінің бөгетінен жоғары орналасқан Рокхэмптон су шаңғысы бақтары жергілікті су шаңғысы, айдаһар қайық және ескек клубы сияқты спорттық ұйымдар пайдаланады. 2018 жылы Рокхэмптон қаласындағы Фицрой өзенінің жағалауын жаңғыртуға 36 миллион доллар жұмсалды. Рокхэмптонның жылдық Рокки Ривер Рун жарысы Фицрой өзені бойында өтеді. Балық аулаудың жылдық жарысы – Барра Баунти – Рокхэмптонның Фицрой өзенінде өтетін тағы бір шара. Қала әр жыл сайын Фицрой өзенін өзеннің жылдық фестивалі – Рокхэмптон өзені фестивалінде тойлайды. 2018 жылы Рокхэмптонның Фицрой өзені 2018 жылғы Ұлттар Достығы ойындары алдында Королеваның Батон эстафетасына қосылды. Эстафетаның өзіндік бөлігін аяқтағаннан кейін, эстафеташы Марк Ноулз Королева Батонын эстафетаның бір бөлігі ретінде өзенмен жүзіп өткен эстафеташы Крейг МакКормакқа тапсырды.
The traditional owners of the area in the Fitzroy River catchment are the Darumbal people, notably the Baiali and Jetimarala clans. They called it Toonooba. Yetimarala (also known as Jetimarala, Yetimaralla, and Bayali) is an Australian Aboriginal language of Central Queensland. Its traditional language region is within the local government areas of Central Highlands Region, on the Boomer Range and Broadsound Range and the Fitzroy River, Killarney Station, Mackenzie River and Isaac River. The river was given its English name by European colonial settlers and pastoralists, Charles and William Archer, on 4 May 1853 in honour of Sir Charles FitzRoy, at the time the Governor of the Colony of New South Wales, as Queensland did not become a separate colony until 1859. The famous boatbuilder Colin Archer was the first known individual to sail up the river, with his cutter "Ellida". The city of Rockhampton is situated on the river, some from the coast. During the 19th and early 20th centuries, the city was a major port, however rocky bars in the river prevented the Fitzroy from being used for navigation any further inland. As ships became larger, the lower reaches became less viable for commercial traffic, and today only pleasure craft and small commercial fishing boats use the river. Wharves which once lined the town reach at Rockhampton have now almost all disintegrated or been removed. Port Alma, in the Fitzroy River delta is now the nearest port to Rockhampton. Predominant industries in the catchment are coal mining, grazing and cotton. Glenmore Homestead was built at a property on the northern bank of the river northwest of Rockhampton. It was originally settled in 1858, is listed on the Queensland Heritage Register and operates as a tourist attraction today. The Fitzroy River in Rockhampton is often utilised for recreation. The Rockhampton Ski Gardens on the Fitzroy River just upstream from the Fitzroy River Barrage is used by sporting groups such as the local water skiing, dragon boat and rowing clubs. In 2018, a $36 million revitalisation of the Fitzroy riverbank in Rockhampton City was officially opened. Rockhampton's annual Rocky River Run is also held along the Fitzroy River. The annual fishing competition, the Barra Bounty is another event held on the Fitzroy River in Rockhampton. The city celebrates the Fitzroy River each year at the river's own annual festival, the Rockhampton River Festival. In 2018, the Fitzroy River in Rockhampton was incorporated into the Queen's Baton Relay prior to the 2018 Commonwealth Games. After running his leg of the relay, batonbearer Mark Knowles handed the Queen's Baton to fellow batonbearer Craig McCormack who was then rowed across the river on a dragon boat as part of the relay.
Жабайы табиғат
Өзеннің төменгі ағысында тұзды су крокодилдері мекендейді. 2003 жылы бір метрден аса ұзын крокодил ұсталды. Фицрой алабында елдегі тұщы су балықтарының ең көп түрлілігі кездеседі. Өзен сағасында зерттеушілер генетикалық тұрғыдан ерекше, бар болғаны 70 жануардан тұратын су сүйрегі дельфинінің (snubfin dolphin) жаңа түрін тапты. Дүниежүзілік табиғат қоры (WWF) Xstrata компаниясының Балаклава аралында көмір портын салу жоспарының жергілікті су сүйрегі дельфинінің (snubfin dolphin) популяциясын құрта алатынынан алаңдады. 2013 жылы Glencore Xstrata жоғары құн мен көмірге әлемдік сұраныстың күрт төмендеуіне байланысты көмір портын салу жоспарларын тоқтатты. Компания көмір өнеркәсібі үшін орта мерзімді болжамның нашар екенін мәлімдеді.
The lower reaches of the river are home to salt water crocodiles. In 2003 a crocodile measuring more than long was captured. The most diverse range of freshwater fish in the country are found within the Fitzroy basin. At the mouth of the river researchers have discovered a genetically distinct snubfin dolphins species with a population of just 70 animals. The World Wildlife Fund had concerns that a planned coal port on Balaclava Island by Xstrata could wipe out the local snubfin population. In 2013 Glencore Xstrata halted its plans for the coal port due to high costs and massively reduced worldwide demand for coal. The firm cited a poor medium term outlook for the coal industry.