Кіріспе

Органикалық реакция

Шапиро реакциясы немесе тосилгидразонның ыдырауы – органикалық реакция, онда кетон немесе альдегид 2 эквивалент органолитий реагентінің қатысуымен аралық гидразон арқылы алькенге айналады. Реакцияны 1967 жылы Роберт Х. Шапиро ашқан. Шапиро реакциясы Николау Таксолдың толық синтезінде қолданылды. Бұл реакция Бамфорд-Стивенс реакциясына өте ұқсас, ол да тосилгидразондардың негіздік ыдырауын қамтиды.

Реакция механизмі

Нағыз Шапиро реакциясының бастапқы кезеңінде кетон немесе альдегид (1) p-толуолсульфонилгидразидпен (2) реакцияласып, p-толуолсульфонилгидразонды (немесе тозилгидразонды) құрайды, ол гидразон болып табылады (3). n-бутиллитий сияқты күшті негіздің екі эквиваленті гидразоннан (4) протонды, содан кейін гидразон көміртегіне α-положениедегі аз қышқыл протонды (5) бөліп алып, карбанионды қалыптастырады. Карбанионнан кейін элиминация реакциясы өтеді, нәтижесінде көміртек-көміртек екі байланысы пайда болып, тосил анионы шығарылып, диазоний анионы (6) түзіледі. Бұл диазоний анионы молекулалық азот ретінде жоғалып, виниллитий түрін (7) құрайды, оны әртүрлі электрофильдермен, оның ішінде сумен немесе қышқылмен қарапайым нейтралдау арқылы (8) реакцияға салуға болады.

Қолданылу аясы

Алкеннің өнімдегі орны органолитий негізінің депротондау орынымен анықталады. Жалпы алғанда, кинетикалық тұрғыдан артықшылыққа ие, ерекше алмастырылған тосилгидразонның аз алмастырылған орыны таңдамалы түрде депротондалады, нәтижесінде аз алмастырылған виниллитий аралық қосылысы түзіледі. Виниллитий функционалдық тобы үшін көптеген қосымша реакциялар болғанымен, Шапиро реакциясында, әсіресе, су қосылып, алкеннің протондануына әкеледі. Виниллитий қосылыстарының басқа реакцияларына, мысалы, алкил галогенидтермен алкилдеу реакциялары жатады. Маңыздысы, Шапиро реакциясын 1-литиоалкендерді (және олардан түсетін функционалды туындыларды) синтездеу үшін пайдалануға болмайды, себебі альдегидтерден алынған сульфонилгидразондар органолитий негізін C–N екі байланысының көміртегіне ғана қосады.

Каталитикалық Шапиро реакциясы

Дәстүрлі Шапиро реакциялары алкениллітий реагенттерін жасау үшін стехиометриялық (кейде артық) мөлшерде негізді қажет етеді. Бұл мәселені шешу үшін Ямамото және оның әріптестері литий амидтерінің каталитикалық мөлшерімен аресульфонилгидразон эквиваленттері ретінде кетондық фенилазиридингидразондарды қолдану арқылы алкендерге тиімді стереоселективті және региоселективті жол жасады. Қажетті фенилазиридингидразон 1-амино-2-фенилазиридинмен конденсациялану арқылы алынды. Фенилазиридингидразонды эфирде 0,3 эквивалент LDA-мен өңдегенде төменде көрсетілген алкен пайда болды, цис:транс қатынасы 99,4:0,6 болды. Бұл қатынас mCPBA-мен сәйкес эпоксидтерге айналдырылғаннан кейін капиллярлық GLC талдауымен анықталды. 30 ммол реакция масштабында катализатор мөлшерін 0,05 эквивалентке дейін төмендетуге болады. Жоғары стереоселективтілік α-метилен сутегінің фенилазиридинге қатысты басымдықпен алынуымен қамтамасыз етіледі, сондай-ақ литийленген аралықтың ішкі хелатталуымен де түсіндіріледі.

Бір ыдыстағы ин-ситу комбинациялық Шапиро-Судзуки реакциясы

Шапиро реакциясы Судзуки реакциясымен де біріктіріліп, алуан түрлі олефин өнімдерін жасауға болады. Кей және оның әріптестері осы реакцияларды бір ыдыста жүзеге асыратын әдістемені жасады, онда борон қышқылын бөліп алу қажеттілігі жоқ, бұл дәстүрлі Судзуки байланысының қиындығы еді. Бұл реакцияның қолданылу аясы кең, көптеген трисильгидразондар мен арил галоидтарына, сондай-ақ түрлі еріткіштер мен Pd көздеріне төзімді келеді.

Шапиро реакциясының толық синтезде қолданылуы

Шапиро реакциясы күрделі табиғи өнімдерге қарай олефиндерді жасау үшін қолданылған. К. Мори және оның әріптестері фитоалексиндер деп аталатын табиғи өнімдер класының фитокассан тобының абсолютті конфигурациясын анықтауды мақсат етті. Бұл (R) Wieland Miescher кетонынан табиғи түрде кездесетін (-) фитокассан D дайындау арқылы іске асырылды. (-) фитокассан D-ге жету жолында трициклді кетон циклді алкенді алу үшін Шапиро реакциясының жағдайларына түсті.