Кіріспе

Оңтүстік Кореяның экономикалық өсуі «Хан өзеніндегі керемет» (hangul=한강의 기적) Корея соғысынан (1950–1953) кейін Оңтүстік Кореяның ең кем дамыған елден дамыған елге айналу кезеңін және осы орайдағы қарқынды экономикалық өсуді білдіреді. Оңтүстік Корея экономикасының 20-ғасырдың екінші жартысындағы жылдам қайта құруы мен дамуы 1988 жылғы жазғы Олимпиада ойындарын сәтті өткізуімен, 2002 жылғы ФИФА Әлем чемпионатының бірлесіп ұйымдастыруымен, сондай-ақ Samsung, LG және Hyundai сияқты «чеболь» деп аталатын отбасылық конгломераттардың өркендеуімен қатар жүрді. Бұл өсімге балалар өлімінің төмендеуі және өмір сүру ұзақтығының артуы да кірді. 1961 жылдан 1979 жылға дейін балалар өлімі 59%-ға төмендеді, бұл сол кезеңде 10 миллионнан астам халқы бар елдер арасында балалар өлімінің екінші ең жылдам төмендеуі болды. Осы кезеңдегі Оңтүстік Корея «корпоратистік» немесе мемлекеттік капитализмді қолданушы ел ретінде сипатталды. Бұл өсімге консервативті, мемлекеттік капитализмді жақтаушы және ұлтшыл Демократиялық-республикалық партия (ДРП) жетекшілік етті. Өсімнің себебі жұмыс күшінің қажырлы еңбегі болды. Сыртқы факторлардың қатарында шетелдер, әсіресе Жапония (Корея Республикасы мен Жапония арасындағы қарым-қатынастар туралы негізгі келісім) және АҚШ тарапынан көрсетілген зор экономикалық және техникалық көмек, Батыс және Жапония нарықтарына қол жеткізу, сондай-ақ экономикалық өсудің бастапқы кезеңдерінде корейлік мигрант жұмысшыларының шетел валютасын тауып әкелуі болды. «Хан өзеніндегі кереметтен» кейін Оңтүстік Корея басқа да дамушы елдер үшін экономикалық үлгі ретінде қарастырылды және 2010 жылдың қарашасында G20 ұйымына қосылды, бұл жетістікті құрылыс пен жаңғыртудың алпыс жылдығын белгіледі.

Сөз тіркесінің шығу тегі

Хан өзені – Сеул қаласынан өтетін ірі өзен. 1960 жылдардың басында Оңтүстік Корея саясаткерлері "Рейн ғажайыбы" деп аталатын нәрсеге қызығушылық танытты: Батыс Германияның соғыстан кейінгі күтпеген экономикалық өрлеуі, көбінесе "Wirtschaftswunder" ("экономикалық керемет") деп аталады. 1961 жылғы Жаңа жылдық құттықтауында Оңтүстік Кореяның екінші республикасының премьер-министрі Чан Мён осы сөздерді қолданып, оңтүстік кореялықтарды ұқсас экономикалық өрлеуге жетуге шақырды. Ол былай деді:

1948-1960: Бірінші республика және Корея соғысы

Корея соғысы нәтижесінде аумақтың бөлінуі корейлік мүлікті 25%-ға зақымдады және Оңтүстік Кореяның Бірінші Республикасының құрылуына әкелді, оны 1960 жылға дейін Сингман Ри басқарды. Осы кезеңде экономика көбінесе ауыл шаруашылығына негізделген.

1961-1963 жж.: ҰҚКК

1961 жылы генерал Пак Чун Хи бастаған әскери төңкеріс Демократиялық партияны құлатып, нәтижесінде Ұлттық қайта құру жоғарғы кеңесі (ҰЖЖ) деп аталатын әскери хунта құрылды. Осы кезеңде алғашқы ұлттық бесжылдық жоспар (1962–1966 жж.) іске асырылды, ол Хан өзеніндегі кереметтің маңызды факторына айналды. Ол ел экономикасын ауыл шаруашылығын және көмір, электр энергетикасы сияқты энергетика салаларын кеңейту арқылы дамытуға, химиялық тыңайтқыштар, цемент, мұнай өңдеу, темір және болат сияқты негізгі өнеркәсіптерді құруға, жолдар, теміржолдар, порттарды қоса алғандағы әлеуметтік инфрақұрылымды кеңейтуге, жұмыспен қамтуды арттыру арқылы бос ресурстарды толыққанды пайдалануға, жерді қорғау және тиімді пайдалануға, төлем балансын жақсарту үшін экспортты ынталандыруға және ғылым мен технологияны дамытуға бағытталған. Бірінші бесжылдық жоспар бірден елді өздігінен қамтамасыз ете алмаса да, ұзақ мерзімді экономикалық жетістікке және саяси реформаларға дайындық ретінде өсім мен жаңару кезеңін бастады. Пактың "қызметкерлерді отбасы мүшелері сияқты қарау" қағидасы Оңтүстік Корея жұмыс күшінің өнімділігін арттырғаны және ел экономикасының сәттілігіне үлкен үлес қосқаны үшін мақтауға ие болды. Пактың ел басшысы ретіндегі беделі әртүрлі бағаланды: Оңтүстік Кореяның экономикалық жаңғыруына қосқан үлесі үшін мақталғанмен, үкімет бұл қаражатты өзін-өзі қамтамасыз ететін экономиканы құру үшін пайдаланды және ауылдық аймақтарды дамыту мақсатында Саэмеул қозғалысын іске қосты. Үкіметтің күшті басшылығы (қатаң және бассыздықпен айыпталғанмен) және арзан еңбекті тиімді пайдалану Оңтүстік Корея экономикасының өсуіне серпіліс берді.

1972-1981 жж.: Төртінші республика

Төртінші республика кезінде ауыр өнеркәсіпті мемлекеттік қолдау арқасында электроника және болат өнеркәсібі гүлденді. Мемлекеттік қолдаудың тағы бір артықшылығы – өнеркәсіптік сектордың басшыларына бюджеттік шектеулерді сезбей, бизнестің жұмыс істеуін қамтамасыз етуге мемлекеттің берген уәдесіне байланысты ақша жұмсау еркіндігі болды. Осының нәтижесінде экономикаға қаражат көптеп құйыла бастады, себебі тұтынушылардың ауыр өнеркәсіпке сенімі арта түсті. Мемлекеттік көмек пен қауымдастықтардың қолдауымен, чеболдар Корея экономикасына әлі де зор ықпал етеді, бірақ оларды шағын бизнес пен жеке кәсіпкерліктің дамуын бәсеңдетіп, этикалық емес мінез-құлық пен сыбайлас жемқорлыққа ұшыратуда айыптайды. Ким Ён Сэм үкіметі 1993-1998 жылдар аралығында шағын бизнесті несиелендіру арқылы қолдау көрсетуге тырысты, бірақ бұл чеболдардың кеңеюіне тосқауыл болмады. 1992 жылы Корея еңбекақы ставкалары мен салық жүктемелері (немесе олардың болмауы) бойынша 100 балдық ең жоғары рейтинг алды (Испания 71 балмен екінші орынды, ал АҚШ 55 балмен үшінші орынды иеленді). Яғни, Корея мемлекеті ірі бизнес конгломераттарына әлі де үлкен пайда мен басқа да жеңілдіктер беруде.