Кіріспе

Альберт Эрнест Дэви (17 тамыз 1886 – 13 маусым 1959) – Жаңа Зеландияның саяси ұйымдастырушысы және сайлау кампанияларын ұйымдастырушы; мансабының шарықталу кезеңінде елдегі ең жақсы мамандардың бірі деп есептелді. Ол социализмге күшті қарсылас болды және өмірінің көп бөлігін Жаңа Зеландия саясатындағы социалистік бейімділіктермен күресуге жұмсады.

Ерте өмір

Дейви Веллингтонда туған, оның әкесі Чарльз полиция қызметкері болған. Оның бабасы капитан Ллейсон Хопкин Дэви 1841 жылы Уэльстен көшіп келген. Дейвидің балалық шағында оның отбасы елдің әртүрлі жерлерін аралап, ақырында Гисборнға қоныс аударды. Гисборнда Дейви түрлі жұмыстар істеді, оның ішінде аяқ киім жасаушы, мата сатушы және шаштараз болып жұмыс істеді. 1908 жылы ол шляпник Флоренс Мод Сойерге үйленді. Олардың екі ұлы болды. Дейви Жаңа Зеландия Автоцикл одағы мен Жаңа Зеландия Атлетика және Велосипед одағында белсенді қатысып, бірнеше маңызды ұйымдық қызметтер атқарды.

Реформа партиясы

Дэвидің алғашқы маңызды саяси қызметі Дуглас Лайснардың 1919 жылғы сайлауда Гисборн округі үшін сәтті өткізген науқанының бір бөлігі болды. 1923 жылы Дэвиге Лайснар қатысқан Реформа партиясында ұйымдастырушылық қызмет ұсынылды. Ол 1925 жылғы сайлауда Реформа партиясының стратегиясын жасауға басты жауапкер болды, партия жетекшісі Гордон Коутске ерекше назар аударды. Бұл Жаңа Зеландия саясаты үшін ерекше жағдай еді, себебі көбінесе назар жергілікті кандидаттарға шоғырландырылатын. Сонымен қатар, орталықтандырылған басқару деңгейі де ерекше болды – партия штаб-пәтері әрбір кандидатқа өздерінің науқанын жүргізуге рұхсат берудің орнына нұсқаулар мен басшылық берді. Бұл қазір Жаңа Зеландия саясатында қалыпты жағдай болғанымен, сол кезде сирек кездесетін нәрсе еді. Сайлау Реформа партиясы үшін үлкен жеңіс болды, және Дэви көп мақтауға ие болды. Ол елдегі ең жақсы саяси ұйымдастырушы ретінде тез танылды. Бірақ, көп ұзамай Дэви мен Реформа партиясы арасында келіспеушіліктер туа бастады. Елдің экономикалық жағдайы нашарлаған сайын, Реформа партиясы мәселені шешу үшін радикалды шаралар қабылдауға көшті – Дэви бұл шараларды «әлеуметтікшілдікке» ұқсас деп сынады. Сондай-ақ, ол Элен Мелвиллдің Оклендтен сайлау округіне Реформа партиясынан кандидат болуына қарсылық көрсеткені үшін де жамандыққа ұшырады – Мелвилл жеңілгеннен кейін, ол тәуелсіз кандидат ретінде сайлауға түсіп, дауыстарды бөліп алды. 1926 жылдың соңында Дэви Реформа партиясынан, мүмкін, қысым көрсетілгеннен кейін кетіп қалды. Ол партия басшылығын «авторитарлық» деп айыптады.

Біріккен партия

1927 жылдың ортасында Дэвимен Джон Уильям Шоу МакАртур, Дэвидің үкіметке қатысты көзқарасын бөлісетін Окленд кәсіпкері байланысқа шықты. МакАртурдың қаржылық қолдауымен Дэви жаңа саяси партияның негізін қалауға кірісті, ол ақырында Біріккен Жаңа Зеландия саяси ұйымы деп аталды. Оған Реформа партиясының мүшелік және байланыс тізімдерін сақтап қалғандығы көмектесті, бұл оған оның ісіне жандашумен қараған Реформа партиясының жақтастарын тартуға мүмкіндік берді. Қараша айында Дэвидің ұйымы Джордж Форбс пен Билл Вейч басқаратын құлап бара жатқан Либералдық партияның екі фракциясымен бірікті. Жаңа ұйым Біріккен партия деп аталды. Форбс пен Вейч арасындағы басшылық күресі күшейген кезде, Дэви бұрынғы Либералдық премьер-министр Джозеф Уордты келісімдік кандидат ретінде тағайындауды ұйымдастырды. 1925 жылғы сайлауда Дэви Біріккен партия үшін күшті науқан жүргізді. Партия жақсы нәтиже көрсетіп, Реформа партиясымен бірдей санда орын жеңіп алды. Алайда, Біріккен де, Реформа да жеке басқаруға жеткілікті күшке ие болмады – Лейбористік партия тепе-теңдікті ұстады. Біріккен Лейбористік партияның қолдауын қамтамасыз етіп, үкімет құрды, бірақ Дэви осы жағдайға наразы болды. Солшылдармен күресудің орнына, Біріккен енді олардың қолдауына тәуелді болды және Дэвидің Реформадан кетуіне себеп болған көптеген саясатты іске асырды. Дэви Біріккен мен Реформа жау болып қала бергенше, солшылдар билік тепе-теңдігін сақтап, осылайша талаптарын таңдай алады деп сенді. Сондықтан, Дэви Біріккен мен Реформа арасындағы «антисоциалистік» кең коалицияны жақтауға кірісті, солшылдарды толығымен ығыстыруды үміттенеді. 1930 жылдың басында Дэви Уордты ашық сынап, оны авторитарлыққа және Лейбористік партияның талаптарына тым оңай мойынсұнуға айыптады. Одан кейін ол партиядан қуылды.

Қайтадан реформа партиясы

Кейінірек 1930 жылы Дэви Реформа партиясына қайта қосылды, себебі ол Біріккеннің Лейбористермен одақтасуы салдарынан бұзылғанына сенді. Біраз уақыттан соң Біріккен мен Лейбористік партия арасындағы келісім күшін жойды, ал Біріккен мен Реформа партиясы Дэви ұсынған үлкен коалицияға келісті. Бірақ жаңа одаққа қарамастан, үкімет елдің экономикалық мәселелеріне қатысты бұрынғы саясатынан айтарлықтай бас тартқан жоқ. Сондықтан Дэви үкіметті толық қолдамады және "Реформа партиясын реформалауды" ниеттенген тәуелсіз кандидат Джон Ормондқа көмек көрсетті. Алайда, Дэви Ормонд пен оның жақтастары Реформа партиясынан бөлініп, кейін Жаңа Зеландия легионына айналатын ұйым құрғанда олармен бірге болған жоқ.

Басқа тараптар

1934 жылы Дейвиге Оклендтің тағы бір кәсіпкері Уильям Гудфеллоу жүгінді. Гудфелло үкіметтің "социализмге" қарсы тұру үшін тағы бір жаңа партияны қаржыландыруға келісті. Бұл топ Демократиялық партия деп аталды, ал оның саяси жетекшісі ретінде Веллингтонның бұрынғы мэрі Томас Хислоп тартылды. Гудфелло кейіннен Дейвидің мақсаттарының шындыққа сай еместігін және ресурстардың тым көпке бөлініп жатқанын айтып, партиядан шықты, бірақ Дейви өз жолынан қайтпады. Дегенмен, 1935 жылғы сайлауда демократтар бірде-бір орын жеңе алмады. Кейбір деректерге сәйкес, партия оңшылдардың дауыстарын бөліп, Лейбористік партияның үлкен жеңіске ие болуына көмектесті. Содан кейін Дейви қысқа мерзімге саясаттан шығып, акция брокері және газет директоры болып жұмыс істеді. 1940 жылы ол саясатқа оралып, Халық қозғалысына қосылды. 1941 жылдың ақпан айында Халық қозғалысының бір бөлігі Ұлттық партияға бірікті (Бірлескен реформа коалициясының соңғы нәтижесі), ал Дейви өзінің Ынтымақтастық партиясын құрды, бірақ ол көп ұзамай одан бас тартып, қозғалыстың қалдықтарына қайта оралды. Дейви ұйымдастырған кейінгі Халық қозғалысы немесе Тәуелсіз халықтар тобы (ТХТ) сәттілікке жете алмай, 25 үміткерді тікелей ұсынды, бар болғаны 7,389 дауыс жинады (0,89%, алдын ала есеп). Дейви сайлаудың "қатаң түрде партиялық" принциптер бойынша шешілгеніне шағымданып, Демократиялық лейбористік партияның қатысуының нәтижесінде Ұлттық партияға алты орын берілгенін айтты.

Кейінгі өмірі

Ақыры саясаттан бас тартып, Дэви бизнеске қайта оралды. Ол сондай-ақ Сауда тәжірибесі және бағалар комиссиясында жұмыс істеді. Ол 1959 жылдың 13 маусымында Веллингтонда дүниеден озды.