Кіріспе
1935-1940 жылдар аралығында Жаңа Зеландияның премьер-министрі Майкл Джозеф Савидж (23 наурыз 1872 – 27 наурыз 1940) – Жаңа Зеландияның 23-ші премьер-министрі, 1935 жылдан 1940 жылы қайтыс болғанға дейін Бірінші Еңбек үкіметін басқарған жаңазеландиялық саясаткер. Савидж Виктория колониясында (қазіргі Австралия) дүниеге келді және 1907 жылы Жаңа Зеландияға эмиграциялады. Жұмысшы болғаннан кейін ол кәсіподақ жетекшісі болды және 1910 жылы Окленд сауда және еңбек кеңесінің президенті болып сайланды. Савидж 1916 жылдың шілдесінде Жаңа Зеландия Еңбек партиясының құрылуын қолдады. Ол 1919 жылы Халық қабылдаушылар палатасына сайланғанға дейін жергілікті саясатта белсенді болды, сол сайлауда сегіз еңбекші депутат сайланды. Савидж 1933 жылы Еңбек партиясының төрағасы болып сайланды. Савидж Еңбек партиясын тарихындағы алғашқы сайлау жеңісіне жеткізді. Ол үкіметінің экономиканы жаңғырту саясаты мен әлеуметтік әл-ауқат бағдарламасына халықтың қолдауын алды. Оның беделі Еңбек партиясына одан да маңызды сайлау жеңісін сыйлады. Оның үкіметі 1939 жылы Германияға қарсы соғыс жариялауда Ұлыбританияға қосылды. Еңбек партиясының екінші сайлау жеңісінен кейін Савиджтің денсаулығы күрт нашарлап, лауазымында қайтыс болды. Оның орнын оның орынбасары Питер Фрейзер басты. Савидж өзін партиясының өкілі деп санап, оның көптеген фракцияларын біріктіруге тырысты, бірақ оның басшылығын сынаған солшыл Джон А. Ли партиядан шығарылды. Жаңа Зеландияның әл-ауқат мемлекетінің негізін қалаушы ретінде танылған Савиджті академиктер мен халық арасында Жаңа Зеландияның ең ұлы және ең құрметті премьер-министрлерінің бірі деп есептейді. Бүгінгі күнге дейін ол үш монарх (V Георгий, VIII Эдуард және VI Георгий) тұсында қызмет еткен жалғыз Жаңа Зеландия премьер-министрі.
Michael Joseph Savage (23 March 1872 – 27 March 1940) was a New Zealand politician who served as the 23rd prime minister of New Zealand, heading the First Labour Government from 1935 until his death in 1940. Savage was born in the Colony of Victoria (present day Australia), and emigrated to New Zealand in 1907. A labourer, he became a trade unionist, and in 1910 was elected president of the Auckland Trades and Labour Council. Savage supported the formation of the New Zealand Labour Party in July 1916. He was active in local politics before his election to the House of Representatives in 1919, as one of eight Labour members returned in that election. Savage was elected unopposed as Labour party leader in 1933. Savage led the Labour Party to its first ever electoral victory in the He won public support for his government's economic recovery policies and social welfare programme. His popularity assured the Labour Party of an even more significant electoral victory in the His government joined Britain in declaring war against Germany in 1939. Savage's health declined rapidly after Labour's second electoral victory and he died in office. He was succeeded as head of government by his deputy Peter Fraser. Savage saw himself as spokesman on behalf of his entire party and worked to keep its multiple factions in harness, although a left wing critic of his leadership, John A. Lee, was expelled. Commonly known as the architect of the New Zealand welfare state, Savage is generally regarded by academics and the general public as one of New Zealand's greatest and most revered prime ministers. To date he is the only New Zealand prime minister or premier to serve under three monarchs (George V, Edward VIII and George VI).
Ерте өмір
Австралияның Виктория штатындағы Татонг қаласында Майкл Савидж ретінде дүниеге келді. Оның әкесі Ричард Савидж, Даун графтығының Дундрум ауылынан, ал анасы Джоанна Савидж (қыз есімі Хейс) Лимериктен шыққан. Екеуі де 1850 жылдары Ирландиядағы ашаршылықтан қашу үшін Австралияға көшіп келді. Бес жасында анасы қайтыс болған соң, оны әпкесі Роза католик дінінде тәрбиеледі. Әкесінің фермасы орналасқан Ротсей қаласындағы мемлекеттік мектепте бес жыл оқыды. 1886 жылдан 14 жасынан бастап 1893 жылға дейін Беналладағы шарап және спирттік сусындар дүкенінде жұмыс істеді. Осы кезеңде Беналла колледжінде кешкі сабақтарға қатысты. Савидж дене бітімі мықты болғандықтан, бокс пен ауыр атлетикада көзге түсті, сонымен қатар билеу және басқа да көптеген спорт түрлерімен шұғылданды. 1891 жылы әпкесі Роза мен жақын туысы Джоның қазасы Савиджді терең қайғыға батырды. Ол Джоның есімін қабылдап, содан бері Майкл Джозеф Савидж деп танылды. 1893 жылы жұмысынан айырылғаннан кейін Жаңа Оңтүстік Уэльске көшіп, Наррандерада жеті жыл жұмысшы және суарналық арнаны қазушы болып жұмыс істеді. Сол жерде ол Жалпы жұмысшылар одағына қосылып, америкалық Генри Джордж пен Эдвард Белламидің радикалдық саяси теорияларымен танысты, олар оның кейінгі өміріндегі саяси ұстанымдарына әсер етті. 1900 жылы Викторияға оралған Савидж түрлі жұмыстар атқарды. Викторияның Саяси еңбек кеңесінде белсенділік танытып, 1907 жылы Вангаратта сайлау округінен ПХК кандидаттығына ұсынылды. Партия оның сайлау шығындарын қаржылай қолдау көрсетпегендіктен, ол кандидаттықтан бас тартты, оның орнына Джон Томас сайланды. Савидж партия мүшелігін сақтап, ПЛК мүшесі Пэдди Уэббпен жақын достық қарым-қатынас орнатты, олар кейінгі жылдары тығыз байланыста болды. 9 қазан күні Веллингтонға келді, бұл күні Еңбек күні еді. Ол кенші, зығыр кесуші және қоймашы болып түрлі жұмыстар істеді, содан кейін кәсіподақ қозғалысына қатысты. Бастапқыда Уэбппен Батыс жағалауға баруды жоспарлағанмен, солтүстікке қарай жылжып, 1908 жылы Оклендке келді. Альф пен Элизабет Френч және олардың екі баласымен бірге тұрды. Альф 1894 жылы «Уайрарапа» кемесімен Жаңа Зеландияға келген, ол Ұлы Барьер аралында апатқа ұшыраған, және бір қызды құтқаруға көмектескен. Савидж ешқашан үйленбеді, 1939 жылға дейін Френч отбасымен бірге тұрды, содан кейін Веллингтонның Нортленд ауданындағы 64-66 Harbour View Road мекенжайындағы «Хилл-Хейвен» үйіне көшіп барды, бұл үй кейін премьер-министр Питер Фрейзерге 1949 жылға дейін тиесілі болды. Оклендке келгеннен кейін «Хэнкок энд Ко.» сыра зауытында жұмысқа орналасты. Сыра зауыты еврей отбасыға тиесілі болды, олар қызметкерлердің дініне қарамастан жұмысқа қабылдады, бұл Савиджге сол кезде Оклендтің көп бөлігінде кең таралған католиктерге қарсы көзқарасты жеңуге көмектесті. Жұмысын бастағаннан кейін көп ұзамай Окленд сыра өндірушілер, шарап және спирттік сусындар саудагерлері мен газдалған су өндірушілер одағына қосылып, 154 мүшелі одақтың президенті болды. Ол Окленд сауда кеңесінің өкілі болды және 1910 жылы сауда кеңесінің президенті болып сайланды.
Саяси мансап
Савидж бастапқыда Жаңа Зеландияның Еңбек партиясының құрылуына қарсы болды, себебі ол бұл топты жеткіліксіз социалистік деп есептеді. Оның орнына ол "Қызыл федерациялар" деп белгілі болған Жаңа Зеландияның Еңбек федерациясының төрағасы болды. Ол 1926 жылғы Отбасылық жәрдемақы туралы заңның жасалуына үлкен үлес қосты, ал үкіметтік Реформа партиясы бұл заңды Савидж бұрын ұсынған үш жеңіліске ұшыраған заң жобасының үлгісінде жасағанын ашық мойындады. 1935 жылы Савиджке Король V Георгтың күміс юбилейлік медалі табысталды.
Премьер-министр
Депрессия кезінде Савидж елді аралап, халыққа танымал тұлғаға айналды. Ол шебер сөйлеуші болғандықтан, елдегі ең белгілі саясаткерге айналып, 1935 жылғы сайлауда Лейбористер партиясын жеңіске жеткізді. Премьер-министрлік лауазымын қатар алып жүрген ол, Сыртқы істер министрі және Ұлттық істер министрі қызметтерін де өзіне жүктеді. 1936 жылы Weekly News журналы Спенсер Дигби түсірген Савиджтің толық беттік суретін жариялады, ол келесі жылдар бойы Жаңа Зеландияның көптеген үйлерінде мақтан тұтып ілінді. Сайлаудан кейін көп ұзамай үкімет жұмыссыздар мен мұқтаждарға 270 000 фунт стерлинг көлемінде "Рождестволық сыйлық" берді. Савиджтің үкіметі жалақыны қысқартуды тоқтатты, зейнетақыны арттырды, фермерлерге баға кепілдігі берді және валюта бағасын қайта бағалады. 1936 жылы үкімет радио хабарларын мемлекеттік басқаруға шешім қабылдады. Осыған байланысты радио хабарларын басқаратын министр тағайындалды және жаңа заң (1936 жылғы Радио хабарларын тарату туралы заң) қабылданды, ол бұрынғы Жаңа Зеландия Радио хабарларын тарату кеңесін таратып, оның орнына жаңа Ұлттық Радио хабарларын тарату қызметін құрды. Заңға сәйкес, министрге кеңес беру үшін Радио хабарларын тарату директоры тағайындалды және Радио хабарларын тарату жөніндегі консультативтік кеңес құрылды. Еңбек партиясы парламенттік пікірталастарды радио арқылы таратуды, яғни, халыққа оқиғаларға өз бағасын беруге мүмкіндік беруді мақсат етті, себебі олар баспасөздің бұқаралық ақпарат құралдарына сенімсіздікпен қарады. Савидж өзін осы лауазымға тағайындады. 1936 жылы үкімет еңбек құқығына қатысты маңызды реформалар жасады. Кәсіптік келісім және төрелік туралы заң бойынша ең төменгі жалақы белгіленді, аптасына 40 сағаттық жұмыс уақыты стандартталып, кәсіподаққа мүше болу міндетті болды. Бұған қоса, төрелік соттың өкілеттігі қайта жаңартылды және сот жалпы жалақы туралы шешім қабылдағанда жұмысшылардың әйелдері мен асырауындағы балаларының қажеттіліктерін ескеруі тиіс болды. Жұмыссыздық деңгейі төмендеп келе жатқанмен, үкімет жұмыссыздыққа қарсы шараларға қаржы жұмсауды жалғастырды. Жұмыссыздық мәселесіне тұрақты шешім табу үшін үкімет екінші өнеркәсіпті дамытуға көмектесті. Сонымен қатар, 1936 жылдың мамыр айында үкімет үш жылдық қоғамдық жұмыстар бағдарламасын жариялады. Бұл бағдарлама жұмыссыздарға жұмыспен қамтылуға көмектескенін қатар, Мемлекеттік құрылыс департаментінің мемлекеттік даму саласындағы бастапқы қызметін қайта жаңартуға мүмкіндік берді. Бұған қоса, барлық жұмыссыз жұмыс істеушілерге аптасына 4 фунт стерлинг төленді. Эдуард VIII-нің тақтан бас тарту қажеттігіне күмән келтіргеніне қарамастан, Савидж 1937 жылы король Георг VI-ның таққа отыру рәсіміне қатысу үшін Ұлыбританияға сапар шекті, сондай-ақ сол кезде өткен Империялық конференцияға да қатысты. Лондонда Савидж басқа Достастық премьер-министрлерінен өзгешеленді, ол Ұлыбританияны Ұлттар лигасының әлсіреуіне кінәлі деп ашық сынады және доминиондармен сыртқы саясат және қорғаныс мәселелері бойынша дұрыс кеңес алынбағанын мәлімдеді. Савиджтің үкіметі (Ұлыбританиядан айырмашылығы) Германияның қайта қарулануын, Жапонияның Қытайға экспансиясын және Италияның Абиссинияны басып алуын тез айыптады. Савидж конференцияда Ұлыбританияның бағыныш саясатын сынап, "Сіздің саясатыңыз – кез келген бағамен бейбітшілік пе? Егер солай болса, мен оны қабылдай алмаймын" деді. Энтони Иден: "Жоқ, кез келген бағамен емес, бірақ бейбітшілікке көбінесе баға төлеуге дайынбыз", - деп жауап берді, оған Савидж: "Тіпті бейбітшілік үшін де тым жоғары баға төлеуге болады", - деді. Ұлыбритания, Австралия, Канада және оппозициялық Ұлттық партия Савиджтің ұстанымын сынады. Үкімет ұсынған Әлеуметтік қамсыздандыру туралы заң жобасында 16 жастан асқан адамдарға төленетін жұмыссыздық жәрдемақысы, жалпы дәрігерлерге, мемлекеттік ауруханаларға және аналарға көмек көрсетуге арналған тегін медициналық жүйе, 60 жастан асқан ерлер мен әйелдерге аптасына 30 шиллинг мөлшерінде зейнетақы және 65 жастан асқандарға жалпы зейнетақы қарастырылған. Вестминстер Статутын ратификацияламағандықтан соғыс жариялауға міндетті деп саналған Австралиядан айырмашылығы, Жаңа Зеландия Ұлыбританияға адалдығын білдіру және Ұлыбританияның диктаторларға жасаған бұрынғы бағыныштылық саясатынан бас тартқанын мойындау үшін соғыс жариялады, бұл саясатқа Жаңа Зеландия қарсы болған. Бұл премьер-министр Савиджтің екі күннен кейін (ауру төсегінен) былай деп жариялауына әкелді: Өткенге ризашылықпен және болашаққа сеніммен біз қорқынышсыз Ұлыбританияның жанында тұрамыз. Ол қайда барса, біз де сонда боладымыз; ол қайда тұрса, біз де сонда тұрамыз. Біз кішкентай және жас ұлтпыз, бірақ біз ортақ тағдырға жетеміз деп жүректеріміз бен жандарымызды біріктіреміз.
With gratitude for the past and confidence in the future we range ourselves without fear beside Britain. Where she goes, we go; where she stands, we stand. We are only a small and young nation, but we march with a union of hearts and souls to a common destiny.
Өлім және еске алу
1938 жылғы сайлау кезінде тоқ ішектің қатерлі ісігінен зардап шеккен Савидж сайлау науқанына қатысу үшін ем алуды кейінге қалдырды. Савидж саясатына дерлік діни ынтақпен келді. Осы және оның қызмет етіп тұрғандағы қазасы оны солшылдар үшін символдық тұлғаға айналдырды. Әлеуметтік саясатымен мақтанған Савидждің суреті көптеген Лейборист жақтастарының үйлерінде ілінген. Оның сайлаушылар арасындағы танымалдығы соншалықты жоғары болғандықтан, 1938 жылғы сайлаудағы жеңістен кейін Лиге сенімсіздікпен: "Олар [халық] мені Құдай деп ойлайды" деген екен. Савидж өмірінің соңында католиктік дініне қайта оралды. Оның мемлекеттік жерлеу рәсімінде Веллингтондағы Хилл-Стриттегі Киелі Жүрек базиликасында өткізілген реквием миссасы болды, содан кейін оның денесі жалпы халықтың аза тұтуымен пойызбен Оклендке жеткізілді, жол бойы жергілікті тұрғындар мен қайырлы жандар оған соңғы құрмет көрсетуі үшін тоқтаулар жасалды; сапар радио арқылы тікелей эфирде берілді. Оклендке келген кезде, қайғылы жерлеу музыкасы мен сөздері диктордың құрметпен айтқан: "Сэр Эрнест Дэвис бейіттің айналасынан өтіп барады" деген сөздерімен жеңілдетілді; Дэвис, Окленд мэрі, бай сыра қайнатқыш еді. Алғашқыда ол порты қорғауға арналған уақытша бейімделген қару-жарақ орнатылысына жерленді. Бірақ көп ұзамай ол Оклендтегі Сент-Патрик соборының жанындағы шағын шіркеуге көшірілді, содан кейін ұлттық конкурс жарияланды, шешім қабылданды және Бастион-Пойнттағы монументалды қабір және естелік бақтың жеңімпаз дизайны жасалды, ол оның мәңгілік бейітіне айналды. Савидж Ауклендтің Уайтемата шығанағындағы Бастион-Пойнттағы Савидж ескерткішінде, биік минаретпен әшекейленген жартастағы кесенеде жерленген, ал оның алдында кең естелік бақ пен айналатын көл бар. Савиджтің денесі саркофагтың астындағы тік шахтаға жерленген. 1941 жылдың ақпан айында Жаңа Зеландия үкіметі мавзолейдің дизайны үшін конкурс өткізді, оны Окленд сәулетшілері Тибор Доннер мен Энтони Бартлетт жеңіп алды. Ескерткіш құрылысы 1941 жылдың маусым айында басталды, 1942 жылдың наурыз айында аяқталды және 1943 жылдың наурыз айында ресми түрде ашылды.
Мұра
Майкл Джозеф Савидж саяси спектрдің көптеген жақтарынан құрметке ие және Жаңа Зеландияның әлеуметтік қамтамасыз ету жүйесінің негізін қалаушы ретінде танымал. Савиджтің 1935 жылғы әйгілі портреті 1930 және 1940 жылдары Жаңа Зеландияның көптеген үйлерінде ілінді, ал бұрынғы премьер-министр Жасинда Ардерн өзінің Beehive кеңсесінде оның суретін ілген еді. 2020 жылдың желтоқсан айында портреттің түпнұсқа негативі Те Папа коллекциясында табылды. Савидж Жаңа Зеландия регби лигасының демеушісі болды. 1999 жылы "The New Zealand Herald" газеті Савижді "Ғасыр адамы" деп атады.